Não bộ con người không bao giờ thực sự "tắt" trước âm thanh xung quanh - Ảnh: AI
Tiếng còi xe, tiếng động cơ hay âm thanh của những con đường đông đúc đã trở thành một phần quen thuộc trong cuộc sống đô thị. Phần lớn chúng ta chỉ xem đó là một sự phiền toái hoặc nguyên nhân gây mất tập trung.
Tuy nhiên, ngày càng có nhiều nghiên cứu cho thấy việc tiếp xúc với tiếng ồn giao thông trong thời gian dài không chỉ ảnh hưởng đến thính giác mà còn có thể tác động đến sức khỏe não bộ, làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức và đẩy nhanh quá trình lão hóa não.
Tiếng ồn không chỉ làm hại tai mà còn tạo áp lực lên não bộ
Não bộ con người không bao giờ thực sự "tắt" trước âm thanh xung quanh. Ngay cả khi chúng ta đã quen với tiếng xe cộ hay tiếng ồn thành phố, hệ thần kinh vẫn liên tục tiếp nhận và xử lý những tín hiệu này. Theo các chuyên gia thần kinh, việc tiếp xúc kéo dài với tiếng ồn môi trường có thể khiến cơ thể duy trì trạng thái căng thẳng mãn tính.
Khi tiếng ồn xuất hiện liên tục, cơ thể sẽ tăng tiết hormone cortisol - loại hormone thường được giải phóng khi con người đối mặt với áp lực. Trong ngắn hạn, cortisol giúp cơ thể phản ứng với các tình huống nguy hiểm.
Tuy nhiên nếu nồng độ hormone này luôn ở mức cao trong nhiều tháng hoặc nhiều năm, nó có thể thúc đẩy tình trạng viêm kéo dài trong não, ảnh hưởng đến các tế bào thần kinh và làm giảm khả năng tự sửa chữa của não bộ.
Tiếng ồn cũng có thể làm tổn thương thính giác theo cách rất âm thầm. Không cần đến những âm thanh cực lớn như tiếng nổ hay máy khoan công nghiệp, việc thường xuyên sống gần các tuyến đường đông xe hoặc khu vực có mật độ giao thông cao cũng có thể làm hư hại dần các tế bào lông siêu nhỏ trong tai trong. Đây là những tế bào có nhiệm vụ chuyển đổi sóng âm thành tín hiệu để não xử lý.
Khi thính lực suy giảm, não phải hoạt động nhiều hơn để "giải mã" âm thanh, khiến các vùng liên quan đến trí nhớ và tư duy phải làm việc quá sức. Nhiều nghiên cứu đã ghi nhận mối liên hệ giữa suy giảm thính lực với nguy cơ teo não và sa sút trí tuệ ở tuổi già.
Tiếng ồn ảnh hưởng nhiều đến đời sống dân cư - Ảnh minh họa
Giấc ngủ và tim mạch cũng bị ảnh hưởng, tạo thành vòng xoắn bất lợi
Một trong những tác động đáng lo ngại nhất của tiếng ồn giao thông là làm giảm chất lượng giấc ngủ. Nhiều người cho rằng mình đã quen với tiếng xe cộ nên không còn bị ảnh hưởng. Thực tế, não bộ vẫn có thể bị đánh thức vi thể nhiều lần trong đêm mà bản thân người ngủ không hề nhận ra.
Các chuyên gia cho biết giấc ngủ sâu là khoảng thời gian não thực hiện "công tác vệ sinh", loại bỏ các chất thải chuyển hóa, củng cố trí nhớ và phục hồi tế bào thần kinh. Nếu quá trình này liên tục bị gián đoạn bởi tiếng ồn, não sẽ khó phục hồi hoàn toàn sau mỗi ngày làm việc.
Không chỉ vậy, tiếng ồn giao thông kéo dài còn liên quan đến huyết áp cao, rối loạn chức năng mạch máu và tăng stress oxy hóa. Đây đều là những yếu tố có thể làm giảm lượng oxy và chất dinh dưỡng cung cấp cho não, từ đó góp phần thúc đẩy quá trình lão hóa não nhanh hơn.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mức tiếng ồn trung bình khoảng 53 decibel trong 24 giờ được xem là ngưỡng nên duy trì để hạn chế các nguy cơ sức khỏe. Trong khi đó, tiếng ồn trên nhiều tuyến đường đô thị có thể vượt xa mức này, đặc biệt vào giờ cao điểm.
Có thể làm gì để giảm tác động của tiếng ồn lên não bộ?
Không phải ai cũng có điều kiện chuyển đến nơi yên tĩnh hơn để sinh sống. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng vẫn có nhiều cách giúp hạn chế ảnh hưởng của tiếng ồn đối với não bộ.
Nếu thường xuyên phải làm việc hoặc sinh sống gần khu vực có mật độ giao thông lớn, việc sử dụng thiết bị bảo vệ tai trong những thời điểm phù hợp có thể giúp giảm lượng âm thanh tác động đến thính giác. Ban đêm, có thể sử dụng máy tạo tiếng ồn trắng hoặc tiếng ồn hồng để che bớt âm thanh từ môi trường, từ đó cải thiện chất lượng giấc ngủ.
Một thói quen đơn giản khác là dành thời gian đến công viên hoặc những không gian xanh. Chỉ khoảng 10 phút tiếp xúc với thiên nhiên cũng đã được ghi nhận có thể giúp giảm căng thẳng và cải thiện sức khỏe tinh thần.
Quan trọng hơn cả là xây dựng lối sống giúp tăng khả năng chống chịu của não trước các tác nhân từ môi trường. Chế độ ăn giàu rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, cá béo và các loại hạt cung cấp nhiều chất chống oxy hóa giúp bảo vệ tế bào thần kinh.
Hoạt động thể chất đều đặn giúp tăng lưu lượng máu lên não, trong khi giấc ngủ đủ và chất lượng là điều kiện để não thực hiện quá trình phục hồi tự nhiên.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng việc duy trì các mối quan hệ xã hội tích cực có thể góp phần cải thiện trí nhớ, khả năng ngôn ngữ và làm giảm nguy cơ suy giảm nhận thức khi về già.
Tiếng ồn giao thông có thể là điều khó tránh khỏi trong cuộc sống hiện đại, nhưng điều đó không có nghĩa chúng ta phải chấp nhận hoàn toàn những tác động của nó.
Chủ động bảo vệ thính giác, cải thiện giấc ngủ và xây dựng lối sống lành mạnh có thể giúp não bộ chống chịu tốt hơn trước những áp lực âm thầm của môi trường, góp phần duy trì sức khỏe nhận thức trong nhiều năm sau.
