Lý do Iran chưa nối lại đàm phán với Mỹ

Dù giao tranh tạm lắng, Iran không vội đàm phán lại với Mỹ, dường như vì tin rằng họ có thể chịu áp lực tốt hơn và đang nắm lợi thế tại Hormuz.

Vài ngày qua, bầu trời Iran không còn vang tiếng nổ, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố ngừng giao tranh theo đề nghị của Iran để "tạo không gian cho ngoại giao" và hai bên đang tham gia đàm phán. Tuy nhiên, Tehran đã thể hiện rõ rằng họ chưa đồng ý về một lệnh ngừng bắn và không vội đàm phán trực tiếp với Washington.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei ngày 28/7 tuyên bố nước này "hiện không có bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ", thêm rằng Tehran chưa từ bỏ con đường ngoại giao, nhưng thông tin nước này chủ động đề nghị đàm phán với Mỹ là "bịa đặt".

Trong khi đó, các lãnh đạo quân sự phô trương thành tích chiến trường, cho rằng họ đang chiếm ưu thế trong cuộc đối đầu với Mỹ. Ramazan Sharif, cựu phát ngôn viên Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), hôm 26/7 tuyên bố "kẻ thù" đã "hứng chịu thất bại chiến lược trên mọi mặt trận".

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) diễu hành tại thủ đô Tehran hồi tháng 11/2023. Ảnh: AFP

Giới ngoại giao Iran tỏ ra kiềm chế hơn trước đợt dừng giao tranh gần đây sau hai tuần đôi bên liên tiếp ăn miếng trả miếng, song không có dấu hiệu cho thấy họ sẵn sàng nhượng bộ.

"Hiện tại, những gì đang diễn ra không thể gọi là một lệnh ngừng bắn", ông Baghaei phát biểu tại họp báo hôm 27/7.

Một ngày sau, quân đội Mỹ cho biết IRGC đã phóng nhiều tên lửa đạn đạo tập kích lực lượng nước này đang đồn trú ở Jordan, nhưng đều bị đánh chặn.

Các nhà phân tích cho rằng cuộc tấn công bất ngờ này là một bằng chứng nữa cho thấy lập trường cứng rắn của Iran. Theo Gregory Brew, chuyên gia phân tích cao cấp về Iran tại Eurasia Group, công ty tư vấn rủi ro chính trị trụ sở ở New York, cả hành động và tuyên bố mà Iran đưa ra trong những ngày qua đều cho thấy giới lãnh đạo nước này đều muốn duy trì trạng thái lấp lửng hiện tại với Mỹ.

Họ tin rằng mình đủ sức đối phó nếu xung đột bùng phát trở lại và đang có lợi thế trước Tổng thống Trump. Ưu tiên Iran hướng tới dường như là buộc Mỹ công nhận họ có quyền kiểm soát đối với tuyến hàng hải chiến lược qua eo biển Hormuz.

"Họ nghĩ thời gian đang ủng hộ mình, rằng họ có thể chịu đựng sức ép và tổn thất tốt hơn ông Trump và cuối cùng ông ấy sẽ phải chấp nhận một thỏa thuận đáp ứng các yêu cầu của họ mà không nhận được bất kỳ nhượng bộ nào từ phía Iran", Brew nói.

Giá dầu đã tăng vọt do giao tranh bùng phát trở lại, kéo theo giá xăng tăng cao tại Mỹ. Trước đó, giá dầu từng giảm mạnh sau khi Mỹ và Iran đạt được lệnh ngừng bắn để đàm phán hòa bình.

Tính toán của Iran đang khiến Tổng thống Mỹ đứng trước những lựa chọn vô cùng nan giải. Ông Trump ngày 29/7 nói rằng Mỹ sẽ "đánh Iran rất mạnh" sau đòn tập kích bất ngờ vào căn cứ ở Jordan.

Tuy nhiên, việc nối lại chiến sự tiềm ẩn nhiều rủi ro. Truyền thông Mỹ hồi cuối tuần trước đưa tin giới chức nước này đang đặc biệt lo ngại về tình trạng kho đạn phòng không của Lầu Năm Góc dần cạn kiệt, khiến nỗ lực đánh chặn các đòn đáp trả của Iran sẽ trở nên khó khăn.

Đây chỉ là một trong số nhiều mối bận tâm khiến giới chức Mỹ đứng ngồi không yên, như nguy cơ xung đột lan rộng hay những tác động tiêu cực từ cuộc chiến tới các đồng minh vùng Vịnh cũng như nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Theo Farzin Nadimi, chuyên gia cao cấp về quân sự Iran tại Viện Washington, rất khó để biết chính xác kho tên lửa của Iran hiện ra sao. Ông nhận định trong khoảng thời gian từ cuộc chiến ngắn ngày với Israel hồi tháng 6 năm ngoái cho đến khi xung đột hiện tại bùng phát, Iran được cho là đã sản xuất được từ 700 đến 1.000 tên lửa đạn đạo nhiên liệu rắn. Trong khi đó, sản lượng tên lửa nhiên liệu lỏng và tên lửa hành trình khó ước tính hơn.

Nadimi cho hay những thông tin công khai về việc sản xuất tên lửa của Iran thường khá manh mún. Điều này đồng nghĩa với việc giới quan sát khó lòng nắm được Iran sẽ xoay xở ra sao nếu cuộc chiến toàn diện bùng nổ trở lại.

Dù tuyên bố cứng rắn, trạng thái bất định của chiến sự vẫn là thách thức lớn đối với Iran, Brew lưu ý. Giao tranh có thể bùng phát lại bất kỳ lúc nào, một thỏa thuận dứt điểm khép lại xung đột vẫn còn xa vời, trong khi nền kinh tế Iran gần như chắc chắn sẽ càng suy yếu do bất ổn, tổn thất chiến tranh và lệnh phong tỏa đường biển do Mỹ áp đặt.

Tổng thống Donald Trump trên chuyên cơ Không lực Một hôm 8/7. Ảnh: AP

Do đó, Iran "chắc chắn không muốn trở lại một cuộc xung đột không có triển vọng kết thúc rõ ràng với cả Mỹ và Israel", Nadimi nhận định.

Brew cho rằng Iran đang đứng trước nguy cơ đẩy mọi chuyện đi quá đà, khi ông Trump ngày càng tỏ ra mất kiên nhẫn với nỗ lực đối thoại.

"Đối với Tổng thống Trump, việc leo thang chiến sự có thể dễ chấp nhận hơn là đồng ý với một thỏa thuận trao quyền kiểm soát eo biển Hormuz cho Iran và các quốc gia khác cũng khó lòng chấp nhận việc bị thu phí tàu thuyền", ông nói. "Dù vậy, hai bên vẫn còn dư địa để hạ nhiệt căng thẳng nếu Iran chịu chấp nhận một phương án thỏa hiệp về tương lai của tuyến hàng hải này".

Vũ Hoàng (Theo Reuters, AFP, AP)