Chăm sóc và bổ sung dinh dưỡng đúng giai đoạn giúp tăng năng suất, chất lượng hạt và giá trị cà phê Robusta Việt - Ảnh: Golden Robusta
Cà phê Việt bán giá gấp 4 lần tại Úc, làm sao nâng giá trị từ gốc?
Một hộp cà phê Việt gồm 15 gói hiện được bán tại Úc với giá khoảng 10-11 đô la Úc, tương đương hơn 200.000 đồng. Trong khi đó, sản phẩm cùng loại tại Việt Nam thường có giá 50.000 - 60.000 đồng một hộp.
Dù giá tại Úc còn bao gồm chi phí vận chuyển, phân phối và bán lẻ, mức chênh lệch phần nào cho thấy dư địa gia tăng giá trị của cà phê Việt khi sản phẩm đi sâu hơn vào chế biến, thay vì chủ yếu xuất khẩu nguyên liệu.
Trao đổi với Tuổi Trẻ từ Melbourne (Úc), ông Nguyễn Ngọc Luận - CEO cà phê nông sản Meet More - cho rằng công nghệ rang xay, chế biến cà phê tại Việt Nam vẫn còn hạn chế so với nhiều thị trường phát triển.
Ở Úc, chỉ cần bấm nút, cùng một mẻ cà phê có thể tạo ra nhiều sản phẩm với hương vị khác nhau. Trong khi đó, công nghệ rang xay, chế biến hiện đại ở Việt Nam vẫn còn rất ít.
Theo ông, ngành cà phê không chỉ cần các hoạt động quảng bá hay lễ hội mà cần thu hút các tập đoàn công nghệ mang máy móc, dây chuyền và giải pháp chế biến đến giới thiệu, chia sẻ, mở cơ hội chuyển giao cho doanh nghiệp trong nước.
Tuy nhiên, máy móc hiện đại cũng không thể biến một lô nguyên liệu thiếu đồng đều thành sản phẩm chất lượng cao. "Muốn tăng giá trị ở khâu chế biến, bài toán phải được giải từ vùng trồng" - ông Luận nhận định.
Ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam, cho biết cả nước hiện có khoảng 730.000ha cà phê, trong đó Robusta chiếm 95%. Sản lượng hằng năm đạt 1,8-2 triệu tấn, đưa Việt Nam trở thành quốc gia sản xuất cà phê lớn thứ hai thế giới.
Mỗi năm Việt Nam xuất khẩu khoảng 1,5 triệu tấn, chiếm gần 43% lượng Robusta xuất khẩu toàn cầu và tạo sinh kế cho hơn 600.000 hộ nông dân.
Quy mô lớn từng là lợi thế nổi bật. Song khi thị trường ngày càng quan tâm đến độ đồng đều, chất lượng hạt và khả năng chế biến sâu, cuộc cạnh tranh đang chuyển từ bán nhiều sang bán được giá cao hơn.
Robusta Việt cần được nâng chuẩn đồng thời từ vùng trồng đến nhà máy chế biến - Ảnh: Golden Robusta
Thu hoạch xong mới là lúc bắt đầu
Nhiều người nghĩ vụ mùa kết thúc khi trái cà phê cuối cùng được hái xuống. Thực tế, với những nông dân có tập quán canh tác bền vững, đó mới là lúc công việc quan trọng nhất bắt đầu.
Trong tư liệu chương trình "Bí kíp mùa Vàng", sau khi thu hoạch hơn một hecta cà phê tại Lâm Đồng, ông Nguyễn Văn Thắng ở Lâm Đồng gần như lập tức bước vào chu kỳ chăm sóc mới.
Ông Thắng cắt bỏ cành già, cành sâu bệnh, chỉnh lại tán cây, phục hồi bộ rễ, cải tạo đất và bổ sung dinh dưỡng. Những công việc tưởng như chỉ để "dọn vườn" lại ảnh hưởng trực tiếp đến sức cây trong suốt vụ sau.
"Nếu để cây suy sau thu hoạch thì đến mùa hoa rất khó ra đồng đều. Hoa không đều thì trái chín cũng không đều, ảnh hưởng cả năng suất lẫn chất lượng", ông Thắng nói.
Theo tiến sĩ Dương Công Bằng - Viện Khoa học Kỹ thuật nông lâm nghiệp Tây Nguyên, sau thu hoạch là giai đoạn cây tái tạo bộ rễ, cành và lá, đồng thời đây cũng là giai đoạn phục hồi và chuẩn bị cho quá trình ra bông tập trung quyết định năng suất vụ kế tiếp.
Nếu bộ rễ phục hồi chậm, tán cây quá dày, cây thiếu dinh dưỡng hoặc tưới nước không đúng thời điểm, hoa có thể nở rải rác thành nhiều đợt. Hệ quả là cây cà phê đậu trái kém không tập trung, gây khó cho chăm sóc, thu hái và kiểm soát chất lượng.
Trong khi đó, giai đoạn ra hoa có thể quyết định 70-80% năng suất cả vụ. Mục tiêu vì thế không chỉ là cây ra nhiều hoa, mà hoa phải nở tập trung, đồng đều tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình đậu trái tập trung của cà phê, giúp khâu thu hái thuận lợi hơn, nâng cao chất lượng hạt cà phê nhân.
Ông Trần Thanh Hơn - chuyên gia phát triển giải pháp nông nghiệp của Tổng Công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau (PVCFC) - cho biết nhu cầu dinh dưỡng của cây cà phê thay đổi theo từng giai đoạn sinh trưởng và tuổi cây.
"Cây vừa thu hoạch cần phục hồi thân, lá và bộ rễ. Khi phân hóa mầm hoa lại cần các sản phẩm NPK giàu lân. Đến giai đoạn nuôi trái, ưu tiên sử dụng các sản phẩm NPK giàu đạm và kali. Không có một công thức phân bón nào phù hợp cho cả mùa vụ" - ông Hơn nói.
Ngay trong cùng một vườn, lượng phân cũng không nên áp dụng máy móc. Tùy vào tình trạng sinh trưởng của cây và số lượng trái trên cây mà bà con có thể bổ sung dinh dưỡng một cách cân đối và hợp lý. Tình trạng đất, độ ẩm và sản lượng vụ trước cũng phải được tính đến.
Từ yêu cầu "bón đúng nhu cầu, đúng thời điểm", thị trường phân bón đang chuyển dần từ sản phẩm dùng chung sang các công thức chuyên biệt cho từng loại cây và từng giai đoạn.
Chẳng hạn, PVCFC đang sở hữu 3 nhà máy là Nhà máy Đạm Cà Mau, Nhà máy NPK Cà Mau, Nhà máy NPK Hàn-Việt với tổng công suất lên đến gần 1,5 triệu tấn phân bón/năm. Doanh nghiệp cung cấp đa dạng các giải pháp dinh dưỡng cho cây cà phê ở từng thời kỳ khác nhau.
Bón phân hợp lý tăng hiệu quả cà phê Tây Nguyên
Theo số liệu doanh nghiệp cung cấp từ các mô hình trình diễn tại Tây Nguyên, quy trình bón phân hợp lý theo từng giai đoạn giúp cải thiện năng suất và chất lượng hạt.
Tại Lâm Đồng, khối lượng 100 hạt đạt 15,3g, tăng 4,1% so với đối chứng. Năng suất quả tươi đạt 20,76 tấn mỗi hecta, cao hơn 5,6%. Tính riêng năm 2024-2025, hiệu quả kinh tế tại các mô hình tăng 12,4% ở Đắk Lắk, 11,6% tại Đắk Nông và 10,6% ở Lâm Đồng.
Trong bối cảnh thị trường thế giới ngày càng chuộng cà phê chất lượng cao, những yếu tố từng được xem là chi tiết kỹ thuật như dinh dưỡng, độ đồng đều khi ra hoa hay tỉ lệ quả chín khi thu hoạch đang trở thành lợi thế cạnh tranh.
Theo ông Nguyễn Ngọc Luận, công nghệ là điều kiện cần nhưng nguyên liệu mới là nền tảng. Việc nâng giá trị cà phê Việt phải được tiến hành đồng thời ở vùng trồng và khâu chế biến, bởi máy móc chỉ phát huy hiệu quả khi chất lượng đầu vào được bảo đảm.
Do đó, theo nhiều chuyên gia cà phê, để nâng giá trị Robusta không bắt đầu từ nhà máy rang xay mà từ chính những ngày đầu tiên sau thu hoạch.
Khi cây được phục hồi đúng thời điểm, đất được duy trì sức khỏe và dinh dưỡng được xây dựng theo từng giai đoạn sinh trưởng, mỗi vụ mùa không chỉ tạo thêm sản lượng mà còn tạo ra một vùng nguyên liệu đủ sức cạnh tranh trong chuỗi giá trị cà phê toàn cầu.
Mời bạn đọc tham dự hội thảo "Nâng chất Robusta Việt từ gốc"
Vào ngày 24-7, Báo Điện tử Tuổi Trẻ phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức hội thảo "Nâng chất Robusta Việt từ gốc" tại Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng.
Chương trình có sự tham gia của các cơ quan quản lý, chuyên gia, hiệp hội, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân. Các tham luận tập trung phân tích những yếu tố canh tác ảnh hưởng đến chất lượng hạt, giải pháp dinh dưỡng cây trồng, nền tảng sản xuất bền vững và cách hình thành chuỗi liên kết kiểm soát chất lượng ngay từ vùng trồng.
Đặc biệt, trong khuôn khổ hội thảo, các khách mời sẽ tham gia chương trình tham quan mô hình canh tác cà phê Robusta tiêu biểu tại Lâm Đồng.
Trong khuôn khổ chương trình, dự án "Khẳng định vị thế Robusta Việt" sẽ chính thức được công bố. Dự án hướng đến kết nối nguồn lực, lan tỏa kinh nghiệm sản xuất và góp phần xây dựng thương hiệu cho Robusta Việt Nam.
Hội thảo diễn ra từ 14h đến 16h30 ngày 24-7-2026 tại sảnh Jasmine, nhà hàng Amour Hill, số 56 Mạc Đĩnh Chi, phường 2 Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng.
Độc giả, doanh nghiệp, hợp tác xã, nông hộ và các đơn vị quan tâm có thể xem thông tin chương trình và đăng ký tham dự tại trang chính thức của hội thảo "Nâng chất Robusta Việt từ gốc" TẠI ĐÂY.
