Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth phát biểu trước cuộc họp các bộ trưởng quốc phòng NATO ngày 18-6 - Ảnh: AFP
Những thông điệp này được Bộ trưởng Chiến tranh (Bộ Quốc phòng Mỹ) Pete Hegseth đưa ra tại cuộc họp các bộ trưởng quốc phòng thuộc Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) ở Brussels ngày 18-6, trong bối cảnh liên minh chuẩn bị cho hội nghị thượng đỉnh quan trọng vào ngày 7 và 8-7.
NATO tăng mạnh chi tiêu quốc phòng
Phát biểu trước cuộc họp, ông Hegseth ghi nhận nhiều thành viên NATO đã có những bước tiến đáng kể trong việc thực hiện cam kết tăng ngân sách quốc phòng. Tuy nhiên ông nhấn mạnh vẫn còn một số quốc gia chưa đáp ứng kỳ vọng của Washington.
"Vẫn có những nước cần làm nhiều hơn nữa và chúng tôi sẽ nói rõ điều đó, cả trong trao đổi riêng lẫn công khai. Bạn bè cần thành thật với nhau", Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ nói.
Giới quan sát cho rằng giọng điệu hòa nhã của ông Hegseth nhằm trấn an các đồng minh châu Âu trước thềm Hội nghị thượng đỉnh NATO vào tháng 7, với sự tham dự của Tổng thống Donald Trump.
Nhà lãnh đạo Mỹ thời gian qua liên tục gây sức ép buộc các nước châu Âu tăng đóng góp cho quốc phòng và giảm sự phụ thuộc vào Washington.
Bộ trưởng Pete Hegseth tham dự cuộc họp Hội đồng Bắc Đại Tây Dương (NAC), bên lề Hội nghị bộ trưởng quốc phòng NATO tại Brussels, Bỉ ngày 18-6 - Ảnh: REUTERS
NATO hiện muốn chứng minh với ông Trump rằng châu Âu đã có những bước tiến đáng kể, trong việc thực hiện mục tiêu nâng chi tiêu liên quan đến quốc phòng lên mức tương đương 5% GDP trong những năm tới.
Tổng thư ký NATO Mark Rutte cho biết các nước châu Âu cùng Canada sẽ chi thêm hơn 90 tỉ USD cho quốc phòng trong năm 2025 so với năm trước, tương đương mức tăng gần 20%.
Tuy nhiên một quan chức NATO tiết lộ vẫn có ba quốc gia châu Âu, trong đó có Slovenia và Cộng hòa Czech, nhiều khả năng không đạt ngưỡng chi tiêu quốc phòng tối thiểu 2% GDP vào năm 2026.
Bên cạnh đó, ông Hegseth cũng chỉ trích những đồng minh đã không hỗ trợ Mỹ trong cuộc chiến với Iran, khi từ chối cho Washington sử dụng căn cứ quân sự hoặc quyền bay qua không phận để phục vụ các hoạt động quân sự.
Ông cho biết Mỹ sẽ xem xét lại các thỏa thuận nhằm bảo đảm quyền tiếp cận căn cứ và không phận của các nước đồng minh trong tương lai.
Theo ông Hegseth, NATO đang bước vào giai đoạn mà ông gọi là "NATO 3.0" - một liên minh quân sự hậu chiến tranh lạnh với năng lực răn đe mạnh mẽ hơn, và trong đó châu Âu phải đảm nhận vai trò chủ đạo trong phòng thủ thông thường của lục địa.
Ông Pete Hegseth phát biểu tại cuộc họp NAC ở Brussels, Bỉ ngày 18-6 - Ảnh: AP
Châu Âu lo ngại Mỹ cắt giảm hiện diện quân sự
Song song với việc thúc đẩy các đồng minh tăng chi tiêu, Mỹ cũng đang điều chỉnh sự hiện diện quân sự tại châu Âu. Bộ trưởng Chiến tranh cho biết cuộc đánh giá sẽ kéo dài tối đa sáu tháng và có sự tham gia của Quốc hội Mỹ.
Mặc dù chưa công bố kết luận, Washington cho biết mục tiêu của cuộc rà soát là bảo đảm NATO phát triển theo hướng châu Âu tự gánh vác trách nhiệm phòng thủ, đồng thời giúp quân đội Mỹ duy trì khả năng đáp ứng các cam kết toàn cầu.
Trong khi đó NATO xác nhận việc Mỹ cắt giảm một phần năng lực quân sự dành cho lực lượng phản ứng khủng hoảng của liên minh đã chính thức có hiệu lực.
"Hôm qua có câu hỏi liệu việc này có hiệu lực ngay hay không. Câu trả lời là có", Tổng thư ký Mark Rutte nói.
Theo Tư lệnh tối cao NATO, Tướng không quân Mỹ Alexus Grynkewich, động thái này nhằm từng bước chấm dứt tình trạng "phụ thuộc không lành mạnh" vào lực lượng Mỹ, trong bối cảnh Washington phải chuẩn bị cho khả năng đối mặt đồng thời nhiều cuộc xung đột ở các khu vực khác nhau.
Các nguồn tin quân sự cho biết Mỹ sẽ cắt giảm số lượng khí tài sẵn sàng dành cho NATO, bao gồm máy bay tiếp dầu, tàu chiến, máy bay không người lái và chiến đấu cơ.
Trong đó số tiêm kích F-15 và F-15E dành cho liên minh sẽ giảm một phần ba xuống còn 99 chiếc, còn số máy bay không người lái MQ-4 và MQ-9 Reaper giảm một nửa, còn 12 chiếc.
Động thái này làm dấy lên lo ngại tại châu Âu về khả năng phòng thủ trước Nga. Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius cảnh báo việc rút các năng lực quân sự quá nhanh có thể tạo ra rủi ro đối với an ninh của NATO nếu chưa có phương án thay thế phù hợp.
Ông cho biết châu Âu có thể bù đắp phần lớn các năng lực bị cắt giảm, nhưng sẽ cần thêm thời gian, đặc biệt đối với những loại vũ khí khó thay thế như tên lửa tấn công tầm xa.
