NATO sẽ đàm phán để mua loạt máy bay cảnh báo sớm GlobalEye, thay thế những phi cơ E-3A đời cũ do Mỹ sản xuất.
Tổng thư ký NATO Mark Rutte ngày 7/7 thông báo liên minh sẽ khởi động tiến trình đàm phán với tập đoàn Saab của Thụy Điển về thương vụ đặt mua tối đa 10 máy bay cảnh báo sớm GlobalEye.
Phi đội này được kỳ vọng sẽ giúp NATO đối phó với mối đe dọa như bầy đàn máy bay không người lái (UAV), cũng như duy trì được năng lực giám sát và cảnh báo sớm "mạnh mẽ, đáng tin cậy trong hàng thập kỷ tới".
Micael Johansson, chủ tịch kiêm CEO Saab, ước tính thương vụ có giá trị tối đa 4,5 tỷ USD. Ông cho biết hãng có thể bàn giao máy bay cho NATO từ năm 2030 nếu thỏa thuận được ký sớm. Mức giá cuối cùng chưa được thống nhất, dự kiến mỗi máy bay sẽ có giá 400-450 triệu USD.
Máy bay GlobalEye của UAE tại Sân bay Quốc tế El Alamein ở Ai Cập tháng 9/2024. Ảnh: AFP
"Chúng tôi vinh dự và tự hào khi được hỗ trợ NATO về năng lực kiểm soát, cảnh báo sớm trên không thế hệ mới. Chúng tôi tự tin rằng máy bay GlobalEye là lựa chọn đúng đắn dành cho liên minh, khi cung cấp năng lực đã được kiểm chứng, khả năng thích ứng và lợi thế tác chiến lâu dài", CEO Saab cho hay.
Tổng thư ký Rutte sau đó thông báo Đan Mạch, Phần Lan, Đức và Na Uy có kế hoạch mua tổng cộng 5 UAV trinh sát hạng nặng MQ-4C do Mỹ sản xuất.
"Những phi cơ mới sẽ củng cố năng lực tình báo, trinh sát và do thám, hỗ trợ cho đội bay RQ-4D đang đóng quân tại căn cứ Sigonella ở Italy. Những chiếc MQ-4C sẽ tăng cường năng lực của liên minh trong phát hiện những mối đe dọa từ sớm, bảo vệ tuyến cáp liên lạc trên biển và hỗ trợ tác chiến ở nhiều khu vực, trong đó có Bắc Cực", NATO cho hay.
Máy bay cảnh báo sớm thường được ví như "mắt thần trên không" nhờ khả năng phát hiện mục tiêu ở khoảng cách hàng trăm km.
Được đưa vào biên chế quân đội Thụy Điển từ năm 2020, dòng GlobalEye sử dụng khung thân máy bay phản lực thương gia Bombardier Global 6500 do Canada sản xuất, trang bị radar mảng pha quét điện tử chủ động Erieye, cùng hàng loạt cảm biến khác và hệ thống chỉ huy. Radar của phi cơ được quảng cáo là có khả năng phát hiện mục tiêu ở khoảng cách 450 km.
NATO muốn mua dòng GlobalEye để thay thế 14 máy bay cảnh báo sớm E-3A Sentry do Mỹ sản xuất và bàn giao từ năm 1982.
UAV MQ-4C Mỹ cất cánh từ căn cứ Iwakuni tại Nhật Bản hồi năm 2022. Ảnh: US Navy
NATO hồi năm 2023 thông báo kế hoạch mua 6 máy bay cảnh báo sớm E-7A Wedgetail, sau khi cân nhắc về giá thành, mức độ sẵn có cũng như nhiều nước đã triển khai chương trình mua sắm mẫu phi cơ này.
Vào thời điểm đó, NATO xác định E-7 là "hệ thống duy nhất có khả năng đáp ứng những yêu cầu tác chiến thiết yếu và thông số kỹ thuật do các bộ tư lệnh chiến lược đưa ra, cũng như có thể được bàn giao trong khung thời gian yêu cầu".
Tuy nhiên, Bộ Quốc phòng Hà Lan tháng 11/2025 thông báo NATO đã từ bỏ kế hoạch mua dòng E-7, cho biết chương trình đã đánh mất "cơ sở chiến lược và tài chính". Quyết định còn bắt nguồn từ tương lai chưa rõ ràng của chương trình mua sắm máy bay E-7 tại Mỹ.
Loại bỏ dòng E-7 đồng nghĩa mẫu GlobalEye trở thành ứng viên khả thi duy nhất, do phương Tây không còn sản xuất mẫu máy bay cảnh báo sớm nào trang bị động cơ phản lực. Pháp, Thụy Điển và Canada đã lựa chọn dòng GlobalEye để đưa vào biên chế.
Phạm Giang (Theo Reuters, War Zone)
