Eiko Toyama làm toàn bộ việc nhà, chăm sóc con cái, gánh vác tài chính gia đình nhưng phải chờ tới 32 năm mới ly hôn khi bước sang tuổi 60.
Chồng của Toyama "muốn kiểm soát mọi thứ", từ đời sống xã hội cho đến hoài bão nghề nghiệp của vợ, khiến bà cảm thấy mắc kẹt và khổ sở. Dù vậy, bà vẫn cố gắng chịu đựng vì hai đứa con.
Điều đó cuối cùng đã thay đổi khi bà bước sang tuổi 60. Các con đã trưởng thành và không còn cần đến bà nữa, còn người chồng vẫn khỏe mạnh, chưa đến mức quá già để cần một người chăm sóc. Đó là cơ hội vàng hiếm hoi và bà đã nắm lấy nó.
"Sau khi ly hôn, tôi chỉ thấy hạnh phúc. Đó là cảm xúc duy nhất của tôi", Toyama nói. "Tôi hạnh phúc đến mức muốn chạy nhảy khắp mọi nơi".
Eiko Toyama chia sẻ về chuyện ly hôn trong một quán cà phê ở Tokyo. Ảnh: CNN
Những câu chuyện như của Toyama đang ngày càng phổ biến trên khắp thế giới khi số lượng các vụ "ly hôn xám", thuật ngữ chỉ việc ly hôn của các đôi vợ chồng từ 50 tuổi trở lên, tăng lên mỗi năm. Xu hướng này đã xuất hiện ở các quốc gia như Mỹ và nhiều nơi khác, nhưng nó mang một ý nghĩa đặc biệt quan trọng ở châu Á, nơi người dân nhìn chung có tuổi thọ cao hơn.
Phụ nữ châu Á lâu nay sống trong các chuẩn mực giới tính khắc nghiệt của xã hội, cũng như những rào cản pháp lý, tài chính và xã hội khi muốn ly hôn. Đối với những người phụ nữ lớn lên trong những năm 1960 và 1970 như Toyama, ly hôn là điều hiếm gặp bởi định kiến xã hội coi ly hôn là việc đáng hổ thẹn.
Thời đó, nếu bạn là phụ nữ, "ly hôn giống như dấu chấm hết cho cuộc đời", Sangyoub Park, phó giáo sư xã hội học tại Đại học Washburn ở Kansas, người từng viết một nghiên cứu năm 2023 về tình trạng ly hôn ở tuổi xế chiều tại Hàn Quốc, cho biết.
Định kiến này bắt đầu thay đổi vào nửa sau thế kỷ 20 khi ngày càng nhiều phụ nữ gia nhập lực lượng lao động và có học vấn cao hơn. Tỷ lệ ly hôn xám đã tăng đều đặn, đặc biệt là khi Gen X bắt đầu bước vào độ tuổi 50 trong thập kỷ qua.
Đó là một nhóm nhân khẩu học quan trọng. Sinh ra từ năm 1965 đến 1980, Gen X là thế hệ đầu tiên trưởng thành trong một châu Á đang toàn cầu hóa, được xem các chương trình truyền hình và phim ảnh phương Tây. Thông qua văn hóa đại chúng, họ cũng hấp thụ các giá trị như ưu tiên "lựa chọn cá nhân hơn là nghĩa vụ gia đình", điều này cùng với các yếu tố kinh tế đã dần thay đổi thái độ đối với ly hôn.
Điều đó được phản ánh qua dữ liệu trong khu vực. Tại Hàn Quốc năm ngoái, lần đầu tiên trong lịch sử, số vụ ly hôn ở các đôi đã kết hôn ít nhất 30 năm đã vượt qua số vụ ly hôn của các đôi trẻ kết hôn dưới 5 năm.
Tại Nhật Bản, trong số các cặp chia tay sau nhiều thập kỷ gắn bó, số phụ nữ nộp đơn ly hôn trong năm 2024 cao gấp đôi so với nam giới.
Đảo Đài Loan cũng ghi nhận sự gia tăng các vụ ly hôn ở các cặp vợ chồng gắn bó lâu năm. Tại Hong Kong, nhiều công ty luật mô tả sự gia tăng đột biến của các vụ ly hôn xám và ở Trung Quốc đại lục, số lượng người cao tuổi ly hôn đã tăng gấp đôi trong 30 năm qua.
Một phần nguyên nhân có thể do nhân khẩu học: một xã hội đang già hóa có tỷ lệ người cao tuổi lớn hơn, do đó số vụ ly hôn ở người cao tuổi cũng sẽ nhiều hơn. Giới trẻ ngày nay ít kết hôn hơn, nên số vụ ly hôn của họ cũng ít đi.
Tuy nhiên, các cải cách pháp lý cũng tạo ra sự khác biệt rất lớn, tạo nên lưới an toàn cho những người phụ nữ trước đây phải phụ thuộc vào chồng.
Hàn Quốc năm 2014 ra quy định rằng lương hưu và trợ cấp nghỉ việc trong tương lai có thể được đưa vào phần phân chia tài sản. Điều này có nghĩa là nếu một người nội trợ đảm nhận toàn bộ công việc nhà và chăm sóc con cái trong thời gian hôn nhân, tạo điều kiện cho người chồng đi làm, cô ấy có quyền nhận một phần lương hưu của chồng sau khi ly hôn. Nhật Bản cũng đã áp dụng cải cách tương tự vào năm 2007.
Tuy nhiên, sự bất bình đẳng giới sâu sắc vẫn tồn tại, bất chấp những cải cách này. "Đối với phụ nữ, lý do chính khiến họ không thể ly hôn là không thể tự chủ về tài chính", Toyama nói và chỉ ra mức lương thấp hơn của phụ nữ tại Nhật Bản. "Một khi người phụ nữ đã trở thành nội trợ toàn thời gian, rất khó để rời bỏ chồng và trở nên độc lập".
Theo phó giáo sư Park, yếu tố chung lớn nhất tại châu Á chính là tuổi thọ và cách mọi người suy nghĩ khác đi về chặng đường cuối của cuộc đời. "Khi rũ bỏ một cuộc hôn nhân không hạnh phúc, ly hôn không còn là một thất bại nữa mà đúng hơn, đó là một điều gì đó mới mẻ. Đó là sự bắt đầu của một chương mới", Park nói.
Iman Lau trong căn hộ ở Hong Kong sau khi ly hôn. Ảnh: CNN
Iman Lau, 50 tuổi, đã trực tiếp trải qua "sự tái sinh" này. Trưởng thành ở Hong Kong, kỳ vọng của bà về hôn nhân là vợ chồng ăn cơm cùng nhau, làm việc cùng nhau và chia sẻ một cuộc sống bình lặng.
"Hôn nhân vốn dĩ chỉ là như thế", Lau nói.
Tâm lý đó vẫn kéo dài ngay cả qua nhiều năm người chồng ngoại tình. Bà từng tự hỏi: liệu mình có làm gì sai, mình có đủ tốt không? Cuối cùng, chính người chồng chủ động ly hôn dù Lau năn nỉ níu kéo. Ông ta thậm chí còn so sánh bà với một chú chim từ chối bay ra khỏi chiếc lồng đang mở cửa.
"Tôi là một người phụ nữ khá truyền thống", bà chia sẻ. "Trong suốt cuộc đời mình, tôi chưa bao giờ nghĩ mình sẽ ly hôn".
Đó là một cú sốc, giống như bà vừa mất đi một cánh tay hay một bộ phận cơ thể. Nhưng nó cũng khiến Lau nhận ra rằng ở đâu đó trong cuộc hôn nhân 14 năm ấy, bà đã đánh mất chính mình, bỏ mặc bạn bè và những sở thích cá nhân chỉ để "xoay quanh chồng".
Bà tự nhủ sẽ thay đổi điều đó trong năm nay sau khi hoàn tất thủ tục ly hôn. Lau tham gia các nhóm gặp mặt trực tuyến và có thêm bạn mới. Bà khám phá ra niềm yêu thích với thiên nhiên, đi leo núi, bơi lội, chèo thuyền kayak và lặn với ống thở. Bà đang học chơi piano và rất yêu nhạc jazz.
Sau khi du lịch khắp châu Âu, Lau in và treo những bức ảnh kỳ nghỉ trong căn hộ của mình; đó là "bức tường hạnh phúc" của bà, để nhắc nhở bà về niềm vui tìm thấy khi đi bộ đường dài qua Sicily và cắm trại ở Georgia.
"Tôi không ngờ rằng cuộc sống một mình lại có thể tuyệt vời đến thế", bà nói.
Toyama trong một buổi phát sóng trực tiếp ở Tokyo. Ảnh: CNN
Toyama cũng đã bước vào một hành trình tương tự và mô tả bản thân là "tràn đầy sức sống" ở tuổi 63.
Bà bắt đầu phát trực tiếp trên TikTok, tạo một tài khoản trên ứng dụng tin nhắn để đưa ra lời khuyên cho những người gọi điện và nhắn tin mỗi tuần. Bà đang nỗ lực cho dự án kinh doanh mới bao gồm một công ty dịch vụ mai mối và một công ty tổ chức sự kiện.
"Trong 32 năm, tôi không thể làm được gì, nhưng bây giờ cuối cùng tôi cũng đã bước sang năm thứ ba được làm bất cứ điều gì mình muốn", bà nói. Quá trình này không dễ dàng, nhưng bất kỳ thách thức nào hiện tại vẫn "tốt hơn nhiều so với cảm giác bồn chồn, lo âu khi ở bên chồng cũ", bà chia sẻ. "Trên hết, đó là sự tự do".
Hồng Hạnh (Theo CNN, CTV)
