Tôi tập gym khoảng một giờ mỗi ngày, gần đây khám sức khỏe tổng quát phát hiện dấu hiệu mỡ máu cao và tăng huyết áp. Ngồi nhiều, ít vận động do tính chất công việc có phải nguyên nhân? (Hoài An, Hải Phòng)
Trả lời
Ngồi là trạng thái cơ thể tiêu hao rất ít năng lượng. Khi duy trì tư thế này liên tục trong nhiều giờ, hoạt động của các cơ lớn, đặc biệt là cơ chân và cơ mông, giảm đáng kể. Hệ quả là quá trình sử dụng đường và chất béo trong máu diễn ra kém hiệu quả hơn.
Theo thời gian, lượng đường huyết và mỡ máu có xu hướng tăng lên, tạo điều kiện cho tình trạng kháng insulin, béo phì và rối loạn chuyển hóa xuất hiện. Đây đều là những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim, đột quỵ.
Ngoài ảnh hưởng đến chuyển hóa, việc ngồi quá lâu còn tác động trực tiếp đến hệ tuần hoàn. Bình thường, mỗi khi đi lại hoặc vận động, các cơ ở chân hoạt động như một "máy bơm" hỗ trợ đưa máu trở về tim. Khi ngồi liên tục trong nhiều giờ, lưu thông máu ở chi dưới chậm lại, làm giảm hiệu quả tuần hoàn và tăng nguy cơ hình thành cục máu đông ở một số người có yếu tố nguy cơ.
Ít vận động kéo dài còn ảnh hưởng đến chức năng lớp nội mạc mạch máu - lớp tế bào đóng vai trò điều hòa lưu lượng máu và bảo vệ thành mạch. Khi lớp nội mạc bị tổn thương, quá trình xơ vữa động mạch diễn ra nhanh.
Một giờ tập luyện mỗi ngày là thói quen rất tốt cho sức khỏe, nhưng vẫn chưa đủ để bù đắp hoàn toàn tác động của việc ngồi quá lâu. Điều quan trọng không chỉ là thời gian bạn tập luyện mà còn là mức độ vận động trong suốt thời gian còn lại của ngày. Nếu phần lớn thời gian đều dành để ngồi bất động, nguy cơ ảnh hưởng đến tim mạch vẫn có thể tích tụ theo thời gian.
Bác sĩ khám tim mạch cho người có lối sống ít vận động. Ảnh minh họa: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Các chuyên gia gọi đây là hiện tượng "active couch potato" - những người vẫn tập thể dục nhưng dành phần lớn thời gian còn lại trong ngày để ngồi. Nói cách khác, 30 phút vận động không thể hoàn toàn bù đắp cho 10-12 giờ bất động.
Một tác động khác ít được chú ý là việc ngồi nhiều thường đi kèm với tăng cân và tích tụ mỡ nội tạng. Khác với lớp mỡ dưới da, mỡ nội tạng bao quanh các cơ quan trong ổ bụng có khả năng tiết ra nhiều chất gây viêm, làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, đái tháo đường type 2 và bệnh tim mạch.
Nhiều người cho rằng chỉ người thừa cân mới có nguy cơ. Thực tế, không ít người có cân nặng bình thường nhưng vẫn tích tụ nhiều mỡ nội tạng do ngồi nhiều và ít vận động. Đây là nhóm nguy cơ dễ bị bỏ sót.
Ngồi lâu còn ảnh hưởng đến huyết áp. Khi cơ thể ít vận động, thành mạch máu dần giảm tính đàn hồi, làm tăng sức cản ngoại vi và khiến huyết áp khó kiểm soát hơn. Về lâu dài, đây là một trong những yếu tố góp phần thúc đẩy tăng huyết áp.
Nhóm người chịu ảnh hưởng rõ nhất là nhân viên văn phòng, tài xế, người làm việc trực tuyến hoặc thường xuyên sử dụng máy tính trong thời gian dài. Tuy nhiên, tình trạng này ngày càng phổ biến ở mọi lứa tuổi khi thời gian sử dụng điện thoại, máy tính bảng và các thiết bị điện tử tăng lên.
Các chuyên gia khuyến cáo không nên ngồi liên tục quá 30-60 phút. Sau mỗi khoảng thời gian này, mọi người nên đứng dậy đi lại, vươn vai hoặc vận động nhẹ trong vài phút để kích hoạt tuần hoàn máu và hoạt động cơ bắp.
Những thay đổi đơn giản như đi cầu thang bộ thay vì thang máy, đứng lên nghe điện thoại, đi bộ ngắn trong giờ nghỉ hoặc làm việc với bàn đứng có thể giúp giảm đáng kể thời gian tĩnh tại trong ngày.
Người trưởng thành nên duy trì ít nhất 150 phút hoạt động thể lực cường độ vừa hoặc 75 phút hoạt động cường độ mạnh mỗi tuần theo khuyến cáo của các tổ chức tim mạch quốc tế.
ThS.BS Nguyễn Thị Xuân Yến
Khoa Tim mạch
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội
Độc giả gửi câu hỏi về bệnh tim mạch tại đây để bác sĩ giải đáp
