8h30 sáng, Hương vừa ngồi xuống bàn làm việc thì điện thoại reo. Cô giáo mầm non báo con gái sốt cao, nôn trớ khiến người phụ nữ 34 tuổi phải xin lỗi sếp, quay xe về trường.
Đứa bé ba tuổi thấy mẹ liền quàng chặt cổ mẹ, òa khóc. Hương, hiện ở Hà Nội, một tay ôm con, một tay gọi điện hủy lịch làm việc buổi sáng. Bác sĩ kết luận viêm họng cấp, kê đơn. Cô mua suất cháo dỗ con, tranh thủ mở lại bản thuyết trình cho cuộc họp chiều. Đưa con về trường xong, cô phóng xe trở lại công ty, áo sơ mi thấm mồ hôi. 13 giờ, cô mở laptop họp trực tuyến, như thể chưa từng có gần 4 tiếng chạy giữa trường học, phòng khám và hiệu thuốc.
Ở công ty, Hương là trưởng phòng kinh doanh, lương thưởng khoảng 50 triệu đồng mỗi tháng. Chồng cô làm thiết kế tự do, dự án thưa dần, thu nhập bấp bênh. Sinh hoạt phí, tiền học hai con, khoản trả góp căn hộ và tiền biếu bố mẹ hai bên đều dồn lên vai cô. Nhưng thứ bào mòn Hương nằm ở chỗ khác. Tan làm, ca thứ hai mới bắt đầu.
Đón con về, cô vo gạo, nhặt rau, ướp thịt, nấu ăn, dọn dẹp, tắm cho con, kiểm tra bài tập đứa lớn. Đứa nhỏ đang ốm, quấy khóc, bám chân mẹ. Điện thoại công việc liên tục báo tin nhắn. Chồng cô có vào bếp, nhưng món không hợp khẩu vị nên con không chịu ăn. Con út chỉ ngủ khi mẹ ôm.
Ảnh minh họa: Thechinaproject
Hương phải đợi đến 22 giờ, khi con ngủ say, mới ngồi vào giải quyết nốt việc cơ quan. Những việc không tên như nhớ lịch tiêm, mua đồ dùng trong nhà, cân đối chi tiêu lớn nhỏ, một tay cô lo. Chồng áy náy nhưng bất lực.
Nhiều tháng nay, Hương ngủ chập chờn ba đến bốn tiếng mỗi đêm. Đầu tiên là mệt rồi cáu gắt vô cớ, đau đầu, mất ngủ kéo dài. Cô đi khám tại Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai và nhận chẩn đoán stress, rối loạn giấc ngủ.
Cùng hoàn cảnh, chị Mai, 44 tuổi, cứ chiều tan làm là vội vàng qua hai trường đón hai con đi học về, rồi tạt qua siêu thị. Tại nhà, chị đầu tắt mặt tối với các công việc không tên, xong bữa cơm lại ngồi vào bàn dạy con học. Chồng chị vẫn phụ việc nhà, nhưng hay buông những câu quen thuộc: "Con thích ăn cơm em nấu", "Con chỉ bện mẹ", "Phụ nữ là phải đảm đang nội trợ để làm gương cho con cái".
Câu ấy nghe như lời khen, thực chất nó là một sự sang tay. Mọi việc, dù nhỏ đến đâu, cuối cùng đều nằm trong đầu Mai. Gần đây chị nhớ nhớ quên quên, mất ngủ, đôi lúc đầu óc trống rỗng, không còn hứng thú với việc gì, hay gắt với chồng con. Đầu tháng 7, bác sĩ kết luận chị bị stress kéo dài kèm rối loạn giấc ngủ do áp lực tích tụ.
Hương và Mai không phải trường hợp cá biệt. Theo CNBC, chỉ riêng việc làm một người mẹ đang đi làm đã đẩy nguy cơ kiệt sức của phụ nữ lên cao hơn 28% so với nam giới. Một khảo sát 1.500 phụ nữ đi làm do Benefits Canada công bố cho thấy 47% rơi vào kiệt sức khi phải cùng lúc gánh công việc và chăm con, 67% lo lắng cho sức khỏe thể chất của chính mình. Trong số đó, 41% thường xuyên thấy lo âu, 24% buồn bã và 22% dễ khó chịu.
Điểm chung của Hương và Mai không nằm ở việc họ kiếm bao nhiêu tiền, mà ở thứ khoa học tâm lý gọi là gánh nặng tinh thần vô hình. Thạc sĩ tâm lý Nguyễn Thị Hương Lan, Trưởng phòng Tâm lý tại Viện Đào tạo BHIU, giải thích phụ nữ thường phải đảm nhiệm cùng lúc 4 vai là người lao động, người vợ, người mẹ và người quản lý hậu phương. Sự chồng lấn đó dẫn đến quá tải vai trò (role overload) và gánh nặng tinh thần (mental load), kéo theo nguy cơ stress, kiệt sức và trầm cảm.
"Áp lực kép khiến não bộ không có khoảng nghỉ để phục hồi, cortisol luôn ở mức cao", bà nói. Người phụ nữ phải liên tục ghi nhớ và lên kế hoạch cho mọi thứ. Kéo dài đủ lâu, cơ thể chuyển từ stress cấp tính sang mạn tính.
Đằng sau tình trạng đó là một bộ tiêu chuẩn gần như bất khả thi như đi làm giỏi, thu nhập tốt, nuôi con ngoan, chăm chồng, nhà cửa sạch sẽ, bản thân vẫn phải giữ dáng. Nhiều người không đạt được tất cả cùng lúc liền quay sang tự trách "mình chưa đủ tốt", và chính lời tự trách ấy nuôi thêm lo âu. Cảm giác "làm bao nhiêu cũng không đủ", "nếu mình ngừng lại thì cả nhà rối loạn" trở nên quen thuộc.
Bà Lan cảnh báo về chứng kiệt sức cảm xúc (emotional burnout), khi người phụ nữ dần mất khả năng cảm nhận niềm vui, nguội lạnh với công việc từng yêu thích, dễ nổi nóng. Không được giải tỏa, tình trạng có thể trượt sang trầm cảm.
Nhiều người vẫn đi làm đều đặn, hoàn thành mọi việc, nhưng bên trong phải gồng mình mỗi ngày. Giới chuyên môn gọi đây bằng thuật ngữ mô tả "trầm cảm chức năng cao" (high-functioning depression), không phải một chẩn đoán chính thức, mà là cách gọi để chỉ những người che giấu tốt trạng thái suy sụp của mình.
TS.BS Bùi Phạm Minh Mẫn, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM Cơ sở 3, chỉ ra sự chồng lấn của ba vai quản lý tài chính, chăm con và cha mẹ già, quán xuyến sinh hoạt, khiến thời gian nghỉ ngơi co lại gần như bằng không. Ngủ muộn, ăn uống thất thường, ít vận động, thiếu không gian riêng, nếp sống mất cân bằng ấy kéo dài nhiều năm. "Nhiều phụ nữ cố hoàn thành mọi việc thay vì thừa nhận mình đang quá tải, khiến kiệt sức diễn ra âm thầm và khó nhận diện", ông nói.
Lối ra, theo các chuyên gia, bắt đầu từ việc buông hình mẫu hoàn hảo. Nhà có thể bừa một chút. Hôm nay có thể gọi đồ ăn sẵn. Con không cần lúc nào cũng chỉn chu. Nghỉ ngơi nên được coi như một nhiệm vụ bắt buộc trong ngày, dù chỉ 30 phút đi bộ, đọc sách, tập yoga hay uống cà phê với bạn. Việc nhà cần chia lại rành mạch như người nấu thì người rửa, người đưa con đi học thì người kia đón. Cả nhà lập lịch sinh hoạt chung và cùng quản lý tài chính.
Nhưng gốc rễ nằm ở người bạn đời. "Điều phụ nữ thực sự cần là một người cùng chịu trách nhiệm", chuyên gia nhấn mạnh. Người chồng cần nhận ra sớm các dấu hiệu ở vợ như mất ngủ kéo dài, cáu gắt, hay khóc, ít cười, giảm hứng thú.
Đôi khi chỉ một câu hỏi đúng lúc, "Có việc gì anh làm giúp không?", đủ để người phụ nữ thấy mình không đơn độc. Nếu stress kéo dài vài tuần và bắt đầu ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc hay các mối quan hệ, họ nên tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ tâm thần.
Thúy Quỳnh
