Bà Hảo, 75 tuổi, đau dây thần kinh sau zona suốt 6 năm, đầu thường đau như búa bổ nhưng nhiều lúc bị con cháu nghi ngờ mắc bệnh "lạ" hoặc giả vờ.
Cụ bà ở phường An Đông, TP HCM, ban đầu bị zona ở vùng trán. Mụn rộp sau đó lan xuống mắt, gây sưng phù, đau như bị đóng đinh. Bà không đi bệnh viện mà nghe lời mách, mua hạt đình lịch, còn gọi là hạt ngũ hoa, về đắp nhưng không đỡ.
Khi cơn đau vượt quá sức chịu đựng, bà mới đến bệnh viện, được kê thuốc uống và bôi trong hơn hai tháng. Tuy nhiên, do đã qua "thời gian vàng" điều trị bằng thuốc kháng virus, bà bị đau dây thần kinh kéo dài dù tổn thương ngoài da đã lành. Các cơn đau châm chích sâu trong đầu, lúc như búa bổ, lúc như điện giật.
Mỗi lần bà ôm đầu vì đau, con cháu lại nghi ngờ. Có người hỏi: "Mẹ bị bệnh gì mà lạ vậy?", "Mẹ lại giả vờ nữa hả?", "Sao ngoại cứ ôm đầu hoài vậy?".
Zona thần kinh gây ảnh hưởng chất lượng cuộc sống nghiêm trọng với người lớn tuổi. Ảnh minh họa: Vecteezy
"Thuốc giảm đau không có tác dụng, có khi 3-4h sáng tôi dậy khóc, không ai hiểu được tôi bị đau như thế nào", bà Hảo nói.
Mới đây, con gái tìm hiểu và đưa bà đến VNVC Quận 5, TP HCM, tiêm vaccine zona thần kinh để giảm nguy cơ tái phát. Bà khuyên người lớn tuổi, người có hệ miễn dịch suy giảm nên tiêm ngừa sớm để tránh chịu cơn đau kéo dài như mình.
Bà Lương, 53 tuổi, ở Vĩnh Long, cũng chịu biến chứng nặng do zona thần kinh. Bà vừa đau đớn, vừa lo lắng và xấu hổ vì bệnh gây liệt một bên mặt.
Khoảng 5 ngày trước, bà nổi mụn ở vành tai, đau nhức nhưng nghĩ là mụn thông thường. Bà cào vỡ mụn khiến dịch lan ra, các mụn mới mọc thành cụm và đau hơn. Cơn đau "thấu vào tận óc" khiến bà suy sụp.
Bà nghe hàng xóm mách, đắp lá trầu không, bôi nhựa nha đam nhưng vùng tổn thương càng loét rộng. Một buổi sáng thức dậy, bà hoảng hốt khi thấy miệng méo lệch, mắt trái không thể nhắm kín, nói chuyện khó.
"Tôi bán hàng tạp hóa, thường gặp nhiều người. Khi bị vậy, tôi không muốn gặp ai", bà Lương kể.
Con gái làm việc ở TP HCM, thấy mẹ đau nên khuyên đi khám. Bác sĩ nói zona thần kinh đã biến chứng gây liệt mặt, do điều trị muộn nên phục hồi chậm hơn. Sau điều trị, bà thay đổi lối sống, không còn thức khuya, dậy sớm hay lăn xả vì công việc như trước. Bà cũng tiêm vaccine để phòng bệnh tái phát.
Nhiều nghiên cứu đã chứng minh phụ nữ có tỷ lệ mắc zona cao hơn so với nam giới. Ảnh minh họa: Vecteezy
Bác sĩ Trần Huỳnh Tấn, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết bà Hảo và bà Lương là hai trong nhiều người bị đau thần kinh sau zona đến tiêm vaccine phòng tái phát.
Theo bác sĩ, đau thần kinh sau zona có thể gây cảm giác như điện giật, bỏng rát, kim châm, xuất hiện từng cơn hoặc kéo dài liên tục. Cơn đau khiến người bệnh mất ăn, mất ngủ, giảm khả năng lao động, suy kiệt, thậm chí rối loạn tâm thần. Tình trạng này cũng có thể làm tăng nguy cơ bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tim mạch, đái tháo đường.
Trong khi đó, tuổi thọ trung bình của người Việt ngày càng tăng, nhưng khoảng 10 năm cuối đời, nhiều người cao tuổi sống chung với bệnh tật. Một người có thể mắc 3-4 bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, phổi tắc nghẽn mạn tính, suy thận.
"Lão hóa và bệnh nền khiến hệ miễn dịch suy giảm, tạo điều kiện cho virus từng gây thủy đậu ẩn trong hạch thần kinh tái hoạt động, gây zona", bác sĩ Tấn nói.
Nghiên cứu trên 30 người đau thần kinh sau zona tại Bệnh viện Da liễu Hà Nội cho thấy 97% bệnh nhân trên 50 tuổi, riêng nhóm 60-69 tuổi chiếm 50%. Cơn đau thường xuất hiện về đêm, với cảm giác cháy rát hoặc đau nhói như kim đâm.
Ngoài tuổi tác, nguy cơ đau thần kinh sau zona còn liên quan đến thời điểm điều trị và mức độ tổn thương ban đầu. Người điều trị muộn, tổn thương lan rộng hoặc bệnh diễn tiến nặng dễ gặp đau kéo dài hơn.
Cụ bà tiêm vaccine tại Hệ thống Tiêm chủng VNVC để phòng bệnh. Ảnh: Hoàng Dương
Để phòng bệnh, bác sĩ khuyến cáo người dân duy trì lối sống lành mạnh, tránh căng thẳng, kiểm soát bệnh mạn tính, giữ vệ sinh sạch sẽ, hạn chế tiếp xúc với người đang mắc thủy đậu hoặc zona thần kinh. Tiêm vaccine cũng là biện pháp giúp giảm nguy cơ mắc, tái mắc và biến chứng.
Việt Nam hiện lưu hành vaccine phòng zona thần kinh của GSK, giúp giảm hơn 90% nguy cơ mắc và tái mắc ở người từ 50 tuổi trở lên, và đến 87% ở người từ 18 tuổi trở lên có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch. Vaccine cũng giảm hơn 90% nguy cơ đau thần kinh sau zona và các biến chứng khác. Lịch tiêm gồm hai mũi, cách nhau 1-2 tháng tùy độ tuổi và tình trạng sức khỏe.
Huyền Trâm
