Hà NộiPhó thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết, Chính phủ dự kiến trình Quốc hội nghị quyết về xử lý trách nhiệm với người làm khoa học, trong đó quan điểm bảo vệ họ trước rủi ro vốn có của hoạt động nghiên cứu.
Thông tin được Phó thủ tướng nói tại hội nghị về Tháo gỡ điểm nghẽn trong thể chế trong khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chiều 15/7.
Theo Phó thủ tướng, làm khoa học là nghiên cứu những cái mới, chưa ai làm, "làm 10 việc có thể thất bại 1-2". "Nếu thành công, treo thưởng, thất bại đem ra xử lý, thì không ai dám làm", ông nói. Vì thế, Chính phủ thống nhất tới đây sẽ trình Quốc hội nghị quyết về cơ chế xử lý trách nhiệm. "Chúng ta làm khoa học vô tư, trong sáng, không vụ lợi, không tham ô, tham nhũng, mà thất bại, thì được miễn trừ trách nhiệm", Phó thủ tướng nói.
Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng phát biểu tại hội nghị chiều 15/7. Ảnh: Lưu Quý
Cơ chế này là một trong những bước hoàn thiện thể chế, thực hiện Nghị quyết 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Theo Phó thủ tướng, sau khoảng 18 tháng triển khai, khoảng 400 văn bản quy phạm pháp luật đã được ban hành, với gần 30 luật liên quan trực tiếp đến Nghị quyết, trong đó riêng Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng 10 luật. Ngoài ra, 70 nghị định, 30 nghị quyết và 72 quyết định đã ban hành, góp phần chuyển thể chế từ "điểm nghẽn" thành lợi thế cạnh tranh.
"Đến hôm nay, giai đoạn hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn cơ bản đã hoàn thành", Phó thủ tướng nói, thêm rằng còn một nghị quyết quan trọng về tài chính đang được Chính phủ xem xét. Ông đề nghị các đại biểu góp ý đầy đủ để "gỡ hết những vướng mắc, khơi thông nguồn lực cho sự phát triển".
Theo ông, Việt Nam hiện đã hội tụ đủ các điều kiện để tạo bước đột phá, gồm chủ trương của Đảng, hệ thống thể chế và nguồn lực tài chính. Năm nay, ngân sách dành cho khoa học và công nghệ được bố trí khoảng 103.000 tỷ đồng, tương đương 3% tổng chi ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, thực tế còn khoảng 18.000 tỷ đồng chưa thể phân bổ, do các bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu và trường đại học chưa đề xuất được nhiệm vụ cụ thể. Tiến độ giải ngân đạt khoảng 28%, thấp hơn mức bình quân giải ngân đầu tư công cả nước là 36%.
Phó thủ tướng nêu nguyên nhân, do tâm lý e ngại trách nhiệm trong triển khai các nhiệm vụ khoa học công nghệ. Ông kể, nhiều lãnh đạo đơn vị lo ngại việc mua sắm công nghệ, phần mềm rất khó xác định giá trị do công nghệ thay đổi nhanh, dẫn đến áp lực khi bị thanh tra, kiểm tra nhiều năm sau.
Khi thể chế đã được hoàn thiện và có các cơ chế bảo vệ người làm khoa học trước rủi ro, Phó thủ tướng khuyến khích tinh thần đổi mới, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. "Điều mà đất nước hiện nay cần nhất là cần những con người dám hành động, dám dấn thân sự phát triển của đất nước", ông nói, yêu cầu các bộ, ngành và địa phương coi tiến độ giải ngân vốn khoa học công nghệ là một tiêu chí đánh giá trách nhiệm của người đứng đầu. Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ xây dựng hệ thống KPI theo dõi việc này, địa phương thực hiện tốt sẽ được biểu dương, nơi chậm trễ sẽ bị xem xét trách nhiệm.
Giai đoạn tiếp theo, Phó thủ tướng đề nghị bốn chủ thể gồm cơ quan quản lý, nhà khoa học, viện trường và doanh nghiệp cùng thay đổi tư duy. Trong đó, cơ quan quản lý cần chuyển mạnh sang vai trò kiến tạo, đẩy mạnh phân cấp và tổ chức thực hiện hiệu quả các chính sách mới. Nhà khoa học cần xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của đất nước, hướng đến thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Các trường đại học, viện nghiên cứu phải gắn kết chặt chẽ hơn với doanh nghiệp. Trong khi đó, doanh nghiệp cần trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, chủ động đầu tư cho nghiên cứu và phát triển để hình thành các sản phẩm công nghệ chiến lược mang thương hiệu Việt Nam.
Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Lưu Quý
Tại hội nghị, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết đây là giai đoạn chuyển trọng tâm từ xây dựng thể chế sang đưa chính sách vào cuộc sống, bảo đảm các quy định mới thực sự tạo động lực cho nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Theo đó người đứng đầu ngành khoa học và công nghệ muốn lắng nghe ý kiến từ các địa phương, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và nhà khoa học để tiếp tục hoàn thiện các quy định trong quá trình triển khai.
Hội nghị "Thể chế khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - Tháo gỡ điểm nghẽn và kiến tạo phát triển" do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức. Hội nghị có sự tham dự của lãnh đạo Chính phủ, đại diện một số bộ, ngành, địa phương.
Lưu Quý
