Phó thủ tướng Phạm Gia Túc: Nghiên cứu chính sách điều tiết địa tô, đánh thuế cao đất bỏ hoang

Đây là một trong những định hướng đáng chú ý được Phó thủ tướng thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nêu khi trình bày chuyên đề về Nghị quyết quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, sáng 29-7.

Khơi thông nguồn lực nhưng không buông lỏng quản lý

Đặt vấn đề từ yêu cầu phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, Phó thủ tướng Phạm Gia Túc cho biết sau 4 năm thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW, nhiều chủ trương đã được thể chế hóa trong Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản...

Qua đó từng bước chuyển tư duy quản lý đất đai theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, góp phần tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, khơi thông nguồn lực phát triển.

Tuy nhiên, ông cũng chỉ rõ đất đai vẫn là lĩnh vực còn nhiều vướng mắc, dễ phát sinh khiếu nại, tố cáo, thất thoát, lãng phí, tham nhũng, tiêu cực và lợi ích nhóm. 

Nhiều cơ chế, chính sách về quy hoạch, giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, bồi thường, tài chính đất đai, giá đất, cấp giấy chứng nhận... còn bất cập, khiến nguồn lực đất đai chưa được phát huy đầy đủ.

Trong bối cảnh mới, Ban Chấp hành Trung ương đã thống nhất ban hành nghị quyết mới thay thế Nghị quyết số 18 với tinh thần kế thừa những nội dung còn nguyên giá trị, đồng thời bổ sung nhiều quan điểm, mục tiêu và giải pháp mới nhằm vừa khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng hai con số, vừa bảo đảm quản lý chặt chẽ, công bằng xã hội và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Theo Phó thủ tướng thường trực, nhiệm vụ trọng tâm là kịp thời sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện Luật Đất đai và các luật có liên quan, bảo đảm tính đồng bộ, liên thông giữa pháp luật về đầu tư, đấu thầu, quy hoạch, nhà ở, kinh doanh bất động sản, tài sản công và thuế.

Ông nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt của nghị quyết là "khơi thông nguồn lực đất đai nhưng không buông lỏng quản lý; thúc đẩy phát triển nhưng không để thất thoát tài sản công, gia tăng bất bình đẳng hoặc ảnh hưởng quyền, lợi ích hợp pháp của nhân dân".

Một trong những nội dung đáng chú ý được Phó thủ tướng trình bày là định hướng đổi mới chính sách về thời hạn sử dụng đất.

Theo đó, nghị quyết yêu cầu nghiên cứu kỹ cơ chế giao đất, cho thuê đất có thời hạn đối với một số loại hình sử dụng đất với lộ trình phù hợp, đồng thời tiếp tục thực hiện giao đất lâu dài đối với đất xây dựng nhà ở thương mại để bán.

Đáng chú ý, ông nêu rõ định hướng "ưu tiên chủ yếu là nhà chung cư; hạn chế việc phân lô bán nền, xây dựng biệt thự, nhà ở riêng lẻ tại khu vực đô thị, đặc biệt tại các đô thị lớn".

Bên cạnh đó, nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu quy định thời hạn sử dụng nhà chung cư theo niên hạn công trình; có chính sách ưu đãi trong giao đất, cho thuê đất nhằm khuyến khích khu vực tư nhân tham gia phát triển thị trường nhà ở cho thuê.

Không để bị thao túng giá, giá ảo, không để hình thành cơ chế nhiều giá

Dành dung lượng lớn cho nội dung về giá đất và tài chính đất đai, Phó thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc cho biết nghị quyết xác định giá đất do Nhà nước quyết định căn cứ vào mục tiêu phát triển của từng thời kỳ, bảo đảm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, giảm chi phí đầu vào cho sản xuất kinh doanh và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Ông nhấn mạnh việc quyết định giá đất phải dựa trên dữ liệu đầy đủ, phương pháp khoa học, công khai; kết nối dữ liệu đất đai với thuế, công chứng, ngân hàng và bất động sản, "không để bị thao túng giá, giá ảo, không để hình thành cơ chế nhiều giá".

Theo nghị quyết, Nhà nước sẽ ban hành bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất, tỷ lệ thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và tỷ lệ bồi thường phù hợp với từng loại đất, bảo đảm công bằng, công khai, minh bạch và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và nhà đầu tư.

Không chỉ đổi mới cách xác định giá đất, theo Phó thủ tướng Phạm Gia Túc, nghị quyết lần này còn đặt trọng tâm vào việc hoàn thiện cơ chế tài chính đất đai và điều tiết hợp lý phần giá trị tăng thêm từ đất nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và nhà đầu tư.

Ông cho biết chính sách tài chính về đất đai phải có cơ chế điều tiết hiệu quả nguồn thu từ tiền sử dụng đất, tiền thuê đất giữa Trung ương và địa phương; đồng thời quản lý, điều tiết hợp lý giá trị tăng thêm từ đất do quy hoạch, đầu tư hạ tầng, chuyển đổi mục đích sử dụng đất, mở rộng không gian đô thị.

Theo ông Túc, việc này nhằm "chống lợi ích nhóm, chống tham nhũng, tiêu cực; tạo nguồn lực hiện đại hóa hệ thống hạ tầng ưu tiên và cải tạo chỉnh trang đô thị, phát triển nhà ở chính sách và an sinh xã hội".

Để thực hiện mục tiêu đó, nghị quyết cũng quy định rõ chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm của cơ quan xác định, thẩm định và quyết định giá đất theo hướng Trung ương xây dựng tiêu chí khung, nguyên tắc, phương pháp và cơ chế kiểm tra, giám sát; địa phương quyết định giá đất. 

Trong đó, ở địa phương, cơ quan tài chính sẽ là đơn vị chủ trì xây dựng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, phối hợp với cơ quan nông nghiệp và môi trường cùng các cơ quan liên quan.

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại chuyên đề là định hướng sử dụng công cụ tài chính và chính sách thuế để khắc phục tình trạng đầu cơ đất đai.

Theo Phó thủ tướng, nghị quyết yêu cầu nghiên cứu lộ trình phù hợp, quyết tâm triển khai công cụ tài chính và chính sách thuế để sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả.

Mục tiêu là tập trung khắc phục tình trạng bỏ hoang đất, chậm đưa đất vào sử dụng, đầu cơ đất, găm giữ đất làm méo mó thị trường, đẩy giá đất, giá nhà vượt xa nhu cầu ở thật và khả năng chi trả của người dân.

Ông nhấn mạnh việc xử lý phải kết hợp giữa công cụ hành chính và công cụ kinh tế, trong đó có công cụ thuế. Theo định hướng của nghị quyết, "chính sách cần thiết kế để việc găm giữ đất nhưng không sử dụng trở nên tốn kém hơn lợi ích đầu cơ".

Đặc biệt, Phó thủ tướng nhấn mạnh một trong những giải pháp mới là "nghiên cứu áp dụng chính sách điều tiết địa tô chênh lệch đối với thặng dư trong kinh doanh bất động sản và chính sách thuế cao hơn đối với đất bỏ hoang, nhà không đưa vào sử dụng nhằm mục tiêu phát huy hiệu quả đất đai, chống lãng phí, lành mạnh hóa thị trường bất động sản, hạn chế đầu cơ".

Bên cạnh đó, nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu có chính sách thu hợp lý đối với đất sản xuất kinh doanh, đất thực hiện dự án nhà ở cho thuê; rà soát pháp luật về thuế sử dụng đất nông nghiệp và đất phi nông nghiệp theo thông lệ quốc tế, phù hợp trình độ phát triển và điều kiện cụ thể của Việt Nam.

Đồng thời, tiếp tục có chính sách ưu đãi về thuế, tiền sử dụng đất và tiền thuê đất đối với các lĩnh vực, địa bàn ưu đãi đầu tư; hộ nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, người thu nhập thấp, người chỉ có một nhà ở và gia đình người có công với cách mạng.