Dù còn hoài nghi về cam kết của Iran, các quan chức Mỹ đều thống nhất rằng vẫn phải ký thỏa thuận vì sau cùng, cuộc chiến cần khép lại.
Đội ngũ an ninh quốc gia của Tổng thống Donald Trump hai tuần qua họp gần như mỗi ngày để thảo luận về một thỏa thuận tiềm năng nhằm chấm dứt cuộc chiến với Iran. Trong hầu hết các cuộc họp, nỗi lo âu bao trùm luôn là nguy cơ về việc Tehran sẽ không thực hiện đúng những cam kết đã thống nhất, theo các quan chức chính quyền trực tiếp tham gia đàm phán.
Giám đốc Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) John Ratcliffe và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth là những người bi quan nhất khi đứng trước câu hỏi liệu phía Iran có thực hiện đúng cam kết nhượng bộ đối với chương trình hạt nhân hay không, ngay cả khi họ đồng ý đàm phán về vấn đề này.
Tổng thống Mỹ Donald Trump trong một cuộc họp nội các tại Nhà Trắng hôm 27/5. Ảnh: Reuters
Ngoài ra, những quan chức cấp cao khác, từ Ngoại trưởng Marco Rubio, Phó tổng thống JD Vance đến các đặc phái viên của Tổng thống Trump là Steve Witkoff và Jared Kushner cũng ít nhất một lần bày tỏ quan ngại về vấn đề trên.
Một nguồn tin tiết lộ Giám đốc Ratcliffe đã chỉ ra rằng thông tin tình báo mà CIA thu thập được về Iran không khớp với những gì Tehran cam kết với Washington, kể cả trong các cuộc đối thoại chính thức lẫn qua kênh mật.
"Dù vậy, Giám đốc Ratcliffe không chọn bên. Ông ấy không đưa ra lập trường chính sách", nguồn tin tiết lộ. "Rõ ràng ông ấy tôn trọng ý kiến của ông Vance, Witkoff và Kushner, họ mới là những người trực tiếp đàm phán. Ông ấy không tham gia thương lượng và cũng không phải người hoạch định chính sách. Ông ấy chỉ cung cấp thông tin tình báo làm nền tảng cho các cuộc đàm phán".
Một quan chức Mỹ khác cho biết hầu hết các quan chức tham gia họp đều có chung tâm lý hoài nghi giống như Giám đốc CIA về Iran. "Chúng tôi đều lường trước được điều đó", người này nói.
Dù vậy, thông tin tình báo về quan điểm nội bộ của đối phương đối với một thỏa thuận tiềm năng "luôn có độ trễ" và thường chỉ phản ánh tâm lý dè chừng với các cuộc đàm phán.
"Họ thường tìm mọi cách để né tránh thỏa thuận, nhưng nếu chúng tôi khéo léo, chúng tôi có thể dồn họ vào thế không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận thỏa thuận mà Mỹ mong muốn", quan chức trên cho hay.
"Ở hậu trường, Iran nói tất cả những điều Mỹ muốn nghe và chính điều này đã thuyết phục chính quyền Tổng thống Trump tiếp tục tiến tới", ông cho biết thêm. "Họ có thành thật hay không vẫn chưa rõ. Họ có đủ thực lực và quyền hạn để xoay xở trong bộ máy của mình hay không cũng chưa chắc, nhưng tôi nghĩ mọi người đều thống nhất là Mỹ nên bước vào giai đoạn này".
Chân dung cố lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei tại Quảng trường Valiasr ở Tehran ngày 15/6. Ảnh: AFP
Sau cùng, dưới áp lực từ Tổng thống Trump, các quan chức Mỹ đã đạt được đồng thuận. "Tất cả đều muốn khép lại mọi thứ cho xong", CNN dẫn lời một nguồn tin chính quyền am hiểu vấn đề.
"Toàn đội đều đồng thuận muốn kết thúc cuộc chiến và thỏa thuận này là cách tốt nhất để tối đa hóa lợi thế cũng như giảm thiểu rủi ro cho Mỹ", nguồn tin nói. "Chúng tôi tiếp cận vấn đề theo hướng đó, dù trong lòng mỗi người đều có những băn khoăn và câu hỏi riêng".
Một nguồn tin khác cho hay các cố vấn của ông Trump đi đến quyết định chấm dứt cuộc chiến vì "Tổng thống muốn như vậy và ông ấy cảm thấy mình đã có đủ quân bài trong tay để kết thúc nó". "Toàn bộ chính quyền đều đồng lòng khép lại cuộc xung đột", người này nói.
Phát ngôn viên trưởng Lầu Năm Góc Sean Parnell khẳng định Bộ trưởng Hegseth ủng hộ thỏa thuận hòa bình với Iran và mọi mục tiêu của Tổng thống Trump.
Một quan chức Nhà Trắng ra tuyên bố khẳng định Tổng thống Trump "lắng nghe mọi ý kiến", nhưng ông mới là người đưa ra quyết định cuối cùng. Quan chức này cho hay ông Trump sẽ chỉ đồng ý với một thỏa thuận có lợi cho người dân Mỹ.
"Bản ghi nhớ với Iran đáp ứng mọi lằn ranh đỏ mà chính quyền đã vạch ra từ lâu, đảm bảo Iran không bao giờ có thể sở hữu vũ khí hạt nhân, không được giữ lại uranium làm giàu cấp độ cao và không thể thao túng nguồn cung năng lượng toàn cầu", người này cho hay.
Tìm kiếm lối thoát
Bên trong Cánh Tây Nhà Trắng, nhiều quan chức cấp cao từ lâu đã thúc đẩy nỗ lực tìm kiếm lối thoát cho cuộc chiến, xuất phát từ nhiều lý do khác nhau.
Những thành viên trong đội ngũ chính trị của ông Trump muốn sớm khép lại xung đột để bảo vệ các ứng viên Cộng hòa trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11, đồng thời bảo vệ những di sản mà Tổng thống đã gây dựng.
Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent thì e ngại về tác động tiêu cực của cuộc chiến đối với nền kinh tế Mỹ. Trong khi đó, Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright lại lo lắng về ảnh hưởng đối với ngành năng lượng toàn cầu nếu xung đột kéo dài.
"Ai cũng thừa nhận rằng nếu tình trạng này tiếp tục kéo dài, mọi chuyện sẽ còn tồi tệ hơn nữa", một nguồn tin nói.
Các nguồn tin cho hay Chánh văn phòng Nhà Trắng Susie Wiles được xem là người quyết liệt nhất trong việc thúc đẩy chấm dứt cuộc chiến. Bà đã nhiều lần nhắc các cố vấn Nhà Trắng phải thẳng thắn hơn với Tổng thống về thực tế chiến sự và chủ động nêu ý kiến để ông có đủ thông tin cần thiết trước khi ra quyết định.
Một nguồn tin khẳng định bà đã muốn "khép lại mọi thứ từ lâu".
Witkoff và Kushner, những người đi đầu trong các cuộc đàm phán với Iran, lại tỏ ra lạc quan hơn về khả năng đạt được thỏa thuận, dù bản thân họ cũng có phần hoài nghi về mức độ nghiêm túc của Tehran đối với những điều khoản hạt nhân.
"Nhưng không một ai công khai phản đối hay bảo đây là ý tưởng tồi. Hầu hết đều đồng tình rằng 'được rồi, cứ ký thỏa thuận đi đã, cứ mở lại eo biển rồi xem vài tháng tới tình hình đến đâu'", một quan chức chính quyền tiết lộ.
Ông Trump trong phiên họp nội các hôm 27/5. Ảnh: Reuters
Bản thân ông Trump cũng rất muốn chiến sự chấm dứt. Theo các quan chức, việc Tổng thống công khai chỉ trích Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tại hội nghị thượng đỉnh G7 cho thấy ông đã dồn nhiều tâm huyết thế nào vào việc kết thúc xung đột. Họ nói rằng Tổng thống đã vô cùng bực bội với những gì ông cho là hành động phá hoại thỏa thuận từ phía Thủ tướng Netanyahu.
Một quan chức cho biết về cơ bản chính quyền đã chốt được bộ khung thỏa thuận từ 2 tuần trước, với 3 mục tiêu chủ chốt là "có thể mở lại eo biển, có được một số cam kết về vật liệu hạt nhân và đảm bảo Mỹ không phải nhân nhượng điều gì cho đến khi Iran thực hiện mọi nghĩa vụ".
"Chúng ta từng tập trung vào Iran", Tổng thống Trump phát biểu hôm 16/6. "Chuyện đó giờ sẽ được gác lại phía sau, trở thành quá khứ rồi".
Phó tổng thống Vance, một trong những người hoài nghi nhất về cuộc chiến ngay từ đầu, đã được giao trọng trách thuyết phục công chúng Mỹ về thỏa thuận với Iran.
Phát biểu trên chương trình "Megyn Kelly Show" hôm 16/6, Phó tổng thống cho hay những "cân nhắc ngoại giao tế nhị" khiến Mỹ chưa thể công bố văn bản thỏa thuận, bởi các bên trung gian đã yêu cầu Washington phải "sắp xếp lộ trình theo cách hợp lý nhất".
"Nhưng nếu Iran không tuân thủ thỏa thuận, các eo biển vẫn được mở, chúng ta vẫn gây tổn thất lớn cho chương trình hạt nhân của họ, và thật sự thì, bạn biết đấy, đất nước chúng ta vẫn có thể tiếp tục nhịp sống bình thường", ông nói.
Vũ Hoàng (Theo CNN, AFP, Reuters)
