Gần 55 năm sau trận đánh tại Câu Nhi khiến 93 chiến sĩ Đại đội 9 hy sinh, tỉnh Quảng Trị chuẩn bị mở rộng tìm kiếm khoảng 26-54 hài cốt liệt sĩ còn lại.
Sáng 10/7, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Quảng Trị tổ chức hội thảo xác minh thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ tại khu vực Câu Nhi, xã Nam Hải Lăng. Hội thảo tập hợp các nguồn tư liệu lịch sử, lời kể nhân chứng và kết quả khảo sát thực địa nhằm làm rõ vị trí chôn cất các liệt sĩ thuộc Đại đội 9, Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 88, Sư đoàn 308.
Theo báo cáo tại hội thảo, tháng 5/1972, chiến trường Quảng Trị bước vào giai đoạn quyết liệt. Quân đội Việt Nam Cộng hòa với sự yểm trợ của không quân và hỏa lực Mỹ liên tục phản kích nhằm giành lại các vị trí chiến lược đã bị mất trong chiến dịch Trị - Thiên trước đó. Trong đó, khu vực Câu Nhi là điểm khống chế giao thông, án ngữ các hướng cơ động lực lượng và tiếp vận. Địch đã xây dựng nơi đây thành cụm phòng ngự kiên cố với nhiều lô cốt, cộng sự, bãi mìn, hàng rào và hệ thống hỏa lực bố trí nhiều tầng, nhiều lớp.
Khu vực Câu Nhi, nơi nhiều liệt sĩ hy sinh trong trận đánh rạng sáng 26/5/1972. Ảnh: Đắc Thành
Từ ngày 24/5 đến 24/6/1972, Trung đoàn 88 liên tục chiến đấu tại khu vực Hồ Lầy, Đá Bạc, các điểm cao 35, 52, Câu Nhi và núi Cái Mương. Rạng sáng 26/5/1972, Đại đội 9 được giao nhiệm vụ vượt sông, tiến công vào khu vực làng Câu Nhi. Khoảng 4h30, đại đội vượt sông tại vị trí cách cầu Câu Nhi khoảng 400-500 m, chia thành ba mũi tiến công, ông Bùi Đức Lộc, nguyên chiến sĩ Tiểu đội 1, Trung đội 1, Đại đội 9, kể lại.
Sau khi qua sông và triển khai đội hình sát bờ, đơn vị bất ngờ bị hỏa lực mạnh từ các lô cốt phía bắc cầu Câu Nhi và trong làng bắn chặn. Nhiều chiến sĩ hy sinh ngay tại khu vực vườn chè của người dân. Trước tình thế bất lợi, chỉ huy ra lệnh rút lui để bảo toàn lực lượng. Ông Lộc bị thương ở chân trong quá trình rút quân, lạc đơn vị nhiều ngày trước khi bị ngất và bị đối phương bắt làm tù binh. Tháng 3/1973, ông được trao trả tại bến sông Thạch Hãn.
Ông Bùi Minh Hiệu, nguyên Đại đội trưởng Đại đội 9, cho biết khi tiếp nhận đơn vị ngày 27/5/1972 chỉ có 17 cán bộ, chiến sĩ trở về. Qua đối chiếu quân số, các cựu chiến binh xác định khoảng 110 người tham gia trận đánh, đồng nghĩa khoảng 93 người không trở lại đơn vị. Đến nay, đồng đội đã xác định được danh tính của 83 người trong số này.
"Đồng đội của tôi đang nằm lại ở Câu Nhi. Họ hy sinh tại đây chứ không phải nơi khác. Mong lực lượng tìm kiếm mở rộng khu vực", ông Hiệu nói.
Ông Bùi Minh Hiệu, nguyên Đại đội trưởng Đại đội 9. Ảnh: Đắc Thành
Kết quả xác minh từ tài liệu của quân đội Mỹ và Việt Nam Cộng hòa cũng ghi nhận trận đánh diễn ra rạng sáng 26/5/1972 tại khu vực đầu nam cầu Câu Nhi.
Sau trận đánh một ngày, một nhân chứng cho biết đã nhìn thấy rất nhiều thi thể bộ đội nằm rải rác trong vườn chè. Vài ngày sau quay lại, khu vực này đã được san lấp. Từ năm 1992 đến nay, người dân và lực lượng chức năng đã quy tập được 29 hài cốt liệt sĩ tại khu vực Câu Nhi, an táng tại nghĩa trang liệt sĩ Hải Lăng. Trong số này, một liệt sĩ được xác định danh tính và đưa về quê an táng.
Theo nhóm nghiên cứu, kết quả đối chiếu không ảnh quân sự giải mật, bản đồ tác chiến, tài liệu nước ngoài, lời kể nhân chứng và hiện trạng thực địa đã xác định 9 vị trí nghi có hố chôn hài cốt liệt sĩ. Tổ công tác sử dụng radar xuyên đất bước đầu cũng phát hiện một khu vực có cấu trúc địa chất khác biệt so với vùng xung quanh, trùng với một trong những vị trí nghi vấn.
Các đại biểu tham dự hội thảo thống nhất nhận định khu vực Câu Nhi là nơi chôn cất các chiến sĩ Đại đội 9, Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 88, Sư đoàn 308 hy sinh trong trận đánh ngày 26/5/1972. Sau nhiều đợt quy tập trước đây, nơi này vẫn còn khoảng 26-54 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy.
Đại biểu nghe báo cáo sơ bộ các vị trí, khu vực tìm kiếm sáng 10/7. Ảnh: Đắc Thành
Phát biểu kết luận hội thảo, Phó chủ tịch tỉnh Quảng Trị Lê Văn Bảo yêu cầu các cơ quan, đơn vị khẩn trương tiếp thu thông tin, hoàn thiện hồ sơ để triển khai ngay phương án mở rộng tìm kiếm. Dự kiến lực lượng chức năng mở rộng toàn bộ khu vực nghi ngờ từ ruộng lúa, rừng tràm kéo ra đến bờ sông, ưu tiên khu vực ruộng bỏ hoang đã được tổ công tác radar xuyên đất phối hợp kiểm tra.
Đắc Thành
