Vùng sóng nhiệt trên biển chiếm 13,5% bề mặt Trái Đất có thể thúc đẩy hình thành siêu bão và nắng nóng cực hạn trên toàn cầu.
Theo Washington Post, sóng nhiệt bao trùm khu vực rộng gấp 8 lần diện tích nước Mỹ trên Thái Bình Dương, trải dài từ Philippines đến Peru, kéo lên phía bắc tới Hawaii và California, có thể gây ra tác động sâu rộng đối với các hiện tượng thời tiết trên toàn cầu trong nhiều tuần và tháng tới.
Sóng nhiệt trên đại dương là hiện tượng nhiệt độ nước biển tăng cao bất thường trên diện rộng và kéo dài, ở gần bề mặt hoặc đôi khi lan xuống tầng nước sâu. Sóng nhiệt khổng lồ ở Thái Bình Dương hình thành khi hai đợt sóng nhiệt riêng lẻ kết hợp, một ở Bắc Thái Bình Dương và một gắn liền với siêu El Nino đang phát triển dọc xích đạo.
Siêu bão Ba Vì ở tây Thái Bình Dương và vòm nhiệt mạnh có khả năng hình thành ở phía tây nước Mỹ giữa tháng 7 là ví dụ rõ nét nhất về tác động mạnh mẽ của đợt sóng nhiệt này. Lấy năng lượng từ nước biển ấm, cơn bão nguy hiểm đi qua gần quần đảo Bắc Mariana phía bắc Guam vào ngày 6/7 theo giờ địa phương có thể tàn phá Đài Loan và Trung Quốc vào cuối tuần. Cùng lúc, giông bão từ sóng nhiệt trên đại dương có thể thúc đẩy hình thành vòm nhiệt ở cách đó hàng nghìn kilomet giữa tháng 7, khiến nhiệt độ trong khu vực tăng cao, kéo theo nguy cơ cháy rừng ở phía bắc bang New Mexico và Arizona, Mỹ.
Sóng nhiệt ngoài khơi phía tây nước Mỹ. Ảnh: NOAA
Nhà khoa học khí hậu Daniel Swain dự đoán vùng biển ấm ở Thái Bình Dương sẽ đẩy mực nước biển dâng cao 15-60 cm gần California, thậm chí đạt mức 60-90 cm dưới ảnh hưởng từ gió bão trong mùa thu và mùa đông, đe dọa gây ra ngập lụt ven biển. Lượng nhiệt cực lớn trải dài qua Thái Bình Dương sẽ giải phóng vào khí quyển bên trên, tiếp sức cho dòng tia cận nhiệt đới từ mùa thu đến mùa đông, tăng cường khả năng xuất hiện mưa lũ và giông bão nghiêm trọng dọc vùng đông nam nước Mỹ.
Khi nhiệt độ nước biển tăng lên, quá trình bốc hơi càng mạnh, bơm thêm nhiều hơi nước vào khí quyển. Gió lưu thông quanh các khu áp cao và áp thấp cuốn hơi nước ẩm ướt dư thừa đi xa hàng nghìn kilomet. Bầu khí quyển giàu hơi ẩm sẽ cung cấp thêm năng lượng cho bão, mưa cực đoan và nắng nóng.
Diện tích bao phủ của sóng nhiệt đại dương đang tăng vọt
Sóng nhiệt hiện nay ở Thái Bình Dương liên quan đến biến đổi khí hậu tự nhiên gọi là Chế độ Kinh tuyến Thái Bình Dương (PMM) hình thành do gió yếu hơn và ít nước bay hơi. Theo Cục Quản lý Đại dương và Khí quyển Quốc gia Mỹ (NOAA), PMM là hiện tượng tương tác giữa đại dương và khí quyển ở Thái Bình Dương. Nhiệt độ nước biển ấm bất thường tại khu vực cận nhiệt đới Thái Bình Dương làm giảm áp suất khí quyển và suy yếu gió mậu dịch, khiến lượng nước bốc hơi giảm, giữ lại nhiều nhiệt hơn dẫn tới vùng nước ấm mở rộng dần về phía xích đạo.
Nhà khoa học khí hậu Dillon Amaya nhấn mạnh khi El Nino tiếp tục phát triển, nó có thể kết hợp với PMM để tạo ra các vùng nhiệt lớn. Những khối nước ấm này đang phát triển cả về diện tích và cường độ dưới tác động của biến đổi khí hậu.
Theo Independent, diện tích đại dương toàn cầu trải qua sóng nhiệt đã tăng gấp 3 lần, từ 9% lên hơn 30% từ cuối thập niên 1980. Cũng trong thời gian đó, diện tích bao phủ của những đợt sóng nhiệt mạnh tăng gấp 6 lần. Sóng nhiệt trên biển cũng tăng đột biến trong sự kiện El Nino. El Nino là pha ấm của El Nino - Dao động Nam (ENSO), diễn ra vài năm một lần với đặc trưng là nhiệt độ bề mặt biển cao hơn mức trung bình ở trung tâm và đông Thái Bình Dương.
Vào đợt El Nino đầu 2024, hơn 46% diện tích đại dương toàn cầu đồng thời trải qua sóng nhiệt. Theo Guardian, năm 2015, một đợt sóng nhiệt mạnh kéo dài mang tên "The Blob" xuất hiện cùng với El Nino gây ra hàng loạt tác động môi trường và sinh thái ảnh hưởng tới hàng triệu người ở vùng ven biển Thái Bình Dương.
An Khang tổng hợp
