Theo dấu phạt nguội: Người dân cũng là 'camera giao thông'

Những đoạn clip ghi lại cảnh xe máy đi ngược chiều, chạy lên vỉa hè hoặc vượt đèn đỏ xuất hiện ngày càng nhiều trên mạng xã hội (MXH). Nếu trước đây nhiều vụ việc chỉ dừng lại ở những tranh cãi trên không gian mạng thì hiện nay, không ít trường hợp đã được lực lượng chức năng xác minh và xử lý.

Từ ngày 14.12.2025 - 14.6.2026, CSGT toàn quốc tiếp nhận 10.643 phản ánh qua các nền tảng số. Qua xác minh, CSGT đã lập biên bản xử lý 2.864 trường hợp, trừ điểm giấy phép lái xe đối với 1.374 trường hợp, tước quyền sử dụng giấy phép lái xe, chứng chỉ hành nghề 59 trường hợp và chuyển cơ quan điều tra 10 vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự.

Điều đó cho thấy việc phát hiện vi phạm giao thông không còn phụ thuộc hoàn toàn vào lực lượng tuần tra trực tiếp hay hệ thống camera cố định. Nguồn ghi nhận vi phạm phục vụ phạt nguội hiện được mở rộng từ nhiều nguồn khác nhau, từ camera giám sát, thiết bị kỹ thuật đến hình ảnh và video do người dân ghi nhận.

Không còn việc có thấy CSGT hay không

Thiếu tướng Đỗ Thanh Bình, Cục trưởng Cục CSGT Bộ Công an, nhận định việc ứng dụng KH-CN đang trở thành công cụ quan trọng trong công tác bảo đảm trật tự an toàn giao thông. Hệ thống dữ liệu tập trung, các nền tảng số và công nghệ giám sát giúp việc phát hiện vi phạm khách quan hơn, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý.

Những hành vi chỉ diễn ra trong vài giây như vượt đèn đỏ, sử dụng điện thoại khi lái xe, chuyển làn sai quy định hay đi ngược chiều hiện đều có thể được ghi nhận bằng camera, thiết bị kỹ thuật hoặc hình ảnh do người dân cung cấp. Bên cạnh hệ thống camera cố định, hình ảnh và video do người dân ghi nhận đang trở thành nguồn thông tin quan trọng để xác minh vi phạm. Nhờ vậy, mạng lưới giám sát cũng được mở rộng, khiến người tham gia giao thông nhận thức rằng hành vi của mình có thể được ghi nhận ở bất cứ đâu.

Một ô tô vượt đèn đỏ ở giao lộ Điện Biên Phủ - Hai Bà Trưng lọt vào camera AI

ẢNH: VŨ PHƯỢNG

Người dân đến đóng phạt tại Đội Chỉ huy và điều khiển đèn tín hiệu giao thông PC08 Công an TP.HCM

ẢNH: VŨ PHƯỢNG

Theo Cục CSGT, ứng dụng VNeTraffic hiện là kênh tiếp nhận phản ánh chủ yếu với 6.028 thông tin, chiếm 56,58% tổng số phản ánh. Tiếp theo là fanpage Cục CSGT và các hội, nhóm MXH với 2.338 phản ánh (21,97%), cùng 2.277 phản ánh (21,39%) được gửi qua Zalo và tin nhắn.

Ông Nguyễn Công Hùng, Phó chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô VN, cho rằng đây là một thay đổi rất lớn trong công tác bảo đảm trật tự an toàn giao thông. "Nếu trước đây chỉ có camera của cơ quan chức năng thì đến nay mỗi người dân đều có thể trở thành một camera di động. Điều này giúp nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và tạo sự đồng thuận trong xã hội", ông Hùng nói.

Phạt nguội phải đúng người, đúng lỗi

Trong khi việc xử lý vi phạm đối với ô tô ngày càng thuận lợi hơn nhờ hệ thống đăng kiểm và cơ sở dữ liệu phương tiện thì xe máy vẫn là nhóm phương tiện gặp nhiều khó khăn nhất. Đối với ô tô, phương tiện vi phạm có thể bị cảnh báo trên hệ thống đăng kiểm nếu chưa thực hiện nghĩa vụ xử phạt. Trong khi đó, xe máy hiện chưa có cơ chế tương tự.

Theo ghi nhận của PC08, nhiều xe máy đã qua nhiều đời chủ nhưng chưa sang tên nên thông báo vi phạm được gửi đến người đứng tên đăng ký, trong khi người đang sử dụng phương tiện lại không biết mình vi phạm. Đây cũng là nguyên nhân khiến tỷ lệ chấp hành phạt nguội của xe máy thấp hơn ô tô.

Đại diện PC08 cho biết lực lượng đang tiếp tục rà soát, làm sạch dữ liệu đăng ký phương tiện nhằm xác định đúng chủ sở hữu và người sử dụng. Đối với các trường hợp không chấp hành xử lý, thông tin vi phạm sẽ được ghi nhận trong lịch sử vi phạm và áp dụng các biện pháp liên quan đến cấp đổi giấy phép lái xe hoặc đăng ký xe.

Tuy nhiên, mở rộng dữ liệu mới chỉ là một nửa câu chuyện. Việc xác định đúng người vi phạm vẫn là bài toán không đơn giản.

CSGT đang xử phạt nguội từ gần 2.000 camera và hình ảnh do người dân cung cấp

ẢNH: VŨ PHƯỢNG

Số trường hợp vi phạm giảm rõ rệt ở các giao lộ phức tạp sau khi CSGT TP.HCM triển khai camera AI và giám sát giao thông

ẢNH: VŨ PHƯỢNG

Trong hoạt động vận tải, không ít trường hợp tài xế vi phạm nhưng không hợp tác hoặc nghỉ việc khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong quá trình giải quyết. Có những phương tiện bị cảnh báo trong khi người trực tiếp điều khiển lại không còn làm việc hoặc không phối hợp xử lý.

Ông Nguyễn Công Hùng cho rằng trách nhiệm của doanh nghiệp đối với hành khách và nạn nhân khi xảy ra tai nạn là điều đương nhiên. Tuy nhiên, đối với phạt nguội, việc xử lý cần hướng đến đúng người điều khiển phương tiện. "Tai nạn xảy ra thì doanh nghiệp phải có trách nhiệm với hành khách và nạn nhân là đúng. Nhưng phạt nguội cần gắn với người điều khiển phương tiện để xử đúng người, đúng lỗi", ông Hùng nói. Theo ông, khi dữ liệu dân cư và VNeID được kết nối đầy đủ, việc xử lý sẽ thuận lợi hơn và hướng trực tiếp đến người vi phạm.

Không chỉ là xử phạt

Trọng tâm xử lý trong thời gian tới vẫn là những hành vi có nguy cơ cao dẫn đến tai nạn như vi phạm nồng độ cồn, ma túy, đi ngược chiều, sử dụng điện thoại khi lái xe hoặc không chấp hành tín hiệu giao thông.

Đại diện Phòng CSGT Công an TP.HCM cho biết thực tế tại nhiều tuyến đường, giao lộ từng có tình hình giao thông phức tạp cho thấy sự thay đổi rõ sau khi triển khai hệ thống camera giám sát và xử lý phạt nguội. "Tại giao lộ Nguyễn Hữu Cảnh - The Manor, trước đây hệ thống ghi nhận khoảng 30 trường hợp vi phạm mỗi ngày, đến nay giảm còn khoảng 5 trường hợp/ngày. Giao lộ Nguyễn Thị Minh Khai - Mạc Đĩnh Chi từng ghi nhận khoảng 100 trường hợp vi phạm/ngày, nay cũng giảm xuống còn khoảng 5 trường hợp/ngày", CSGT TP.HCM dẫn chứng.

Tương tự, tuyến QL1 qua TP.HCM trước đây có thời điểm hệ thống ghi nhận khoảng 20 trường hợp không chấp hành tín hiệu đèn giao thông mỗi ngày tại các vị trí lắp camera. Hiện nay, số vi phạm tại các điểm này giảm mạnh, có thời điểm gần như không ghi nhận trường hợp vi phạm.

Theo PC08, những thay đổi này cho thấy hiệu quả của phạt nguội không chỉ nằm ở việc phát hiện thêm nhiều trường hợp vi phạm. Khi người tham gia giao thông biết rằng hành vi của mình có thể được ghi nhận ngay cả khi không có CSGT làm nhiệm vụ, ý thức tự giác chấp hành luật cũng từng bước được hình thành.

Thống kê của Cục CSGT cũng cho thấy những hành vi được người dân phản ánh nhiều nhất là dừng, đỗ xe không đúng quy định (16,7%), đi không đúng phần đường, làn đường (15,1%), chuyển làn không đúng quy định (14,6%), không chấp hành hiệu lệnh của đèn tín hiệu giao thông (8%) và đi vào làn dừng xe khẩn cấp trên đường cao tốc (6,5%). Đây đều là những hành vi tiềm ẩn nguy cơ gây ùn tắc hoặc tai nạn giao thông nếu không được ngăn chặn kịp thời.

Khi người tham gia giao thông dừng lại trước đèn đỏ, đi đúng phần đường ngay cả khi không thấy CSGT, đó mới là hiệu quả lớn nhất mà phạt nguội hướng tới.