Cuộc trưng cầu dân ý để quyết định xem Thụy Sĩ có nên giới hạn quy mô dân số ở mức 10 triệu người hay không đang khiến nhiều doanh nghiệp lo lắng.
Thụy Sĩ sẽ tiến hành bỏ phiếu trưng cầu dân ý về giới hạn quy mô dân số vào ngày 14/6. Theo đề xuất này, nếu dân số Thụy Sĩ vượt quá 9,5 triệu người, cột mốc có thể xuất hiện vào năm 2031, chính phủ sẽ phải thực hiện các biện pháp để ngăn dân số chạm mốc 10 triệu người có thể rơi vào năm 2042.
Khi chạm mốc 10 triệu người, Bern sẽ buộc phải chấm dứt các hiệp ước quốc tế thúc đẩy gia tăng dân số bao gồm thỏa thuận tự do đi lại với EU, điều kiện tiên quyết trong mạng lưới hiệp ước phức tạp của Thụy Sĩ với Brussels giúp quốc gia này tiếp cận thị trường chung châu Âu.
Trưng cầu dân ý là nền tảng của chính trị Thụy Sĩ, nơi cử tri đi bỏ phiếu 4 lần một năm để quyết định các vấn đề quốc gia và khu vực. Một số người cho rằng nếu được thông qua, đề xuất này sẽ giống phiên bản "Brexit kiểu Thụy Sĩ", còn các doanh nghiệp e ngại đây là đòn giáng mạnh vào nền kinh tế.
Một người phụ nữ đi ngang qua áp phích vận động bỏ phiếu "có" cho đề xuất giới hạn dân số ở mức 10 triệu người tại Zurich ngày 28/5. Ảnh: AFP
Những người ủng hộ việc áp trần dân số, dẫn đầu là đảng Nhân dân Thụy Sĩ (SVP) thuộc cánh hữu, cho rằng việc dân số bùng nổ đang thử thách giới hạn của cơ sở hạ tầng địa phương, đường sá và phương tiện giao thông công cộng, đồng thời đẩy giá thuê nhà và tỷ lệ tội phạm gia tăng.
Tuy nhiên, các công ty và người sử dụng lao động lo ngại rằng đề xuất được thông qua sẽ hạn chế khả năng của Thụy Sĩ trong việc tiếp cận nguồn lao động có tay nghề và làm tổn hại mối quan hệ với Liên minh châu Âu (EU), thị trường xuất khẩu lớn nhất của nước này.
"Là một công dân Thụy Sĩ, tôi rất lo ngại cho tương lai và sự thịnh vượng của đất nước", ông Martin von Moos, giám đốc điều hành của chuỗi khách sạn hạng sang Belvoir ở Ruschlikon và Sedartis ở Thalwil, gần Zurich, chia sẻ.
"Nếu mất đi toàn bộ nhân viên nước ngoài, khách sạn đơn giản là không thể hoạt động", ông nói thêm và lưu ý rằng gần một nửa trong số 115 nhân viên của mình không phải người Thụy Sĩ.
Các nghiên cứu gần đây cho thấy tỷ lệ ý kiến về vấn đề này đang cân bằng, với 47% ủng hộ và 52% phản đối trong cuộc thăm dò mới nhất.
Dân số Thụy Sĩ đã tăng lên mức 9,1 triệu người vào cuối năm 2025, so với mức 7,3 triệu người vào năm 2002, thời điểm thỏa thuận tự do đi lại giữa Thụy Sĩ và EU bắt đầu được áp dụng. Hiện tại, người nước ngoài chiếm gần 28% dân số.
"Thụy Sĩ là một quốc gia nhỏ với lãnh thổ có hạn, nhưng lại có tốc độ tăng trưởng dân số cao nhất trong những năm gần đây", nghị sĩ SVP Yvan Pahud nói.
Cuộc bỏ phiếu này là minh chứng mới nhất cho thấy các đảng cánh hữu đang khai thác tâm lý lo ngại của người dân về vấn đề nhập cư, nhà ở và dịch vụ công. Xu hướng này từng được ghi nhận trong cuộc bỏ phiếu rời EU của Anh vào năm 2016 (Brexit) và sự trỗi dậy của các đảng như Tập hợp Quốc gia ở Pháp hay đảng AfD ở Đức.
Nhiều doanh nghiệp chỉ trích đề xuất này, trong đó có các tập đoàn lớn như Roche, Nestle, ABB, UBS và Novartis đều chỉ trích đề xuất áp trần này.
"Chúng tôi bác bỏ ý tưởng này", tập đoàn Roche bày tỏ. "Các doanh nghiệp phụ thuộc vào việc tiếp cận với những người lao động có trình độ, đặc biệt là từ EU".
Molecular Partners, công ty công nghệ sinh học có trụ sở tại Zurich, cho biết việc tuyển dụng nhân sự phù hợp vốn đã rất khó khăn. Công ty có 120 nhân viên thì hơn một nửa là người nước ngoài.
"Tôi nghĩ nếu chỉ có thể tuyển dụng nhân sự Thụy Sĩ hoặc chỉ có thể hợp tác với các công ty Thụy Sĩ, đó sẽ là 'gáo nước lạnh' làm ngưng trệ mọi hoạt động. Chúng tôi có thể buộc phải chuyển các mảng hoạt động ra khỏi Thụy Sĩ", Daniel Steiner, lãnh đạo công ty, nói.
Rudolf Minsch, nhà kinh tế trưởng của Hiệp hội Doanh nghiệp Thụy Sĩ, cho rằng việc áp trần dân số là một "nỗ lực mị dân" nhằm giải quyết các vấn đề phức tạp bằng một hạn ngạch nhân tạo, đơn giản hóa quá mức.
"Nó vẽ ra ảo tưởng về một bữa trưa miễn phí và sẽ không giải quyết được các vấn đề về nhà ở hay giao thông của chúng ta", ông Minsch nói.
Giống như nhiều quốc gia châu Âu, Thụy Sĩ đang đối mặt với tình trạng già hóa dân số. Theo Cơ quan Thống kê Thụy Sĩ, đến năm 2055, tỷ lệ dân số Thụy Sĩ trong độ tuổi từ 20 đến 64 sẽ giảm từ 60% xuống còn 56%. Trong khi đó, tỷ lệ người trên 65 tuổi sẽ tăng từ 21% lên 27%.
Những người phản đối việc áp trần lập luận rằng nhiều người nhập cư là các doanh nhân đã phát triển nền kinh tế Thụy Sĩ. Họ nhắc đến các công ty nổi tiếng như Nestle, Swatch và ABB, đều do người nước ngoài thành lập một phần hoặc toàn bộ. Theo một nghiên cứu năm 2023 của Avenir Suisse, 39% số người sáng lập công ty tại Thụy Sĩ là người nước ngoài.
Ông Claude Maurer, nhà kinh tế trưởng tại viện nghiên cứu BAK Economics, cho biết nếu Bern từ bỏ các thỏa thuận song phương, quy mô nền kinh tế Thụy Sĩ trong giai đoạn 2028-2045 sẽ thấp hơn 7,1% so với kịch bản phát triển bình thường, tương đương với mức thiệt hại 685 tỷ franc Thụy Sĩ (867 tỷ USD). Tăng trưởng sẽ chậm lại, trong khi lạm phát có thể dẫn đến lãi suất cao hơn.
Tuy nhiên, Thomas Matter, một nghị sĩ khác của đảng SVP đồng thời là một chuyên gia ngân hàng, bác bỏ những lo ngại này và gọi đó là chiêu trò gieo rắc sợ hãi. Theo ông Matter, cứ 10 người nhập cư thì chỉ có một người là lao động có tay nghề được thị trường săn đón, tốc độ tăng trưởng GDP trên đầu người đã sụt giảm kể từ khi lượng người nhập cư gia tăng.
"Chúng tôi không phản đối nhập cư, nhưng nó phải ở mức vừa phải và được kiểm soát để chúng tôi thu hút đúng người", ông nói. "Trước đây chúng ta có nhập cư chất lượng, còn bây giờ chúng ta có nhập cư số lượng. Thụy Sĩ vẫn giữ nguyên diện tích như năm 1848, nhưng ngày càng có nhiều người sống trong cùng một không gian".
Giám đốc Moos, người đồng thời là chủ tịch Hiệp hội Khách sạn Thụy Sĩ, cho biết một số khách sạn có thể buộc phải đóng cửa, giá cả sẽ tăng lên và du khách ngoài châu Âu sẽ khó đến Thụy Sĩ hơn.
"Chúng tôi gọi đề xuất này là con sói đội lốt cừu. Đó là một thông điệp đơn giản nhưng ẩn chứa những hậu quả nghiêm trọng", ông nói.
Hồng Hạnh (Theo Reuters)
