Miễn nhiệm Thủ tướng chỉ sau một năm, Tổng thống Zelensky dường như đang tìm cách tăng hiệu quả điều hành, chuẩn bị cho chiến sự kéo dài và duy trì hỗ trợ từ phương Tây.
Quốc hội Ukraine hồi tháng 7/2025 bổ nhiệm bà Yulia Svyrydenko, 39 tuổi, làm Thủ tướng, trong đợt cải tổ chính phủ lớn nhất từ khi chiến sự bùng phát. Giới quan sát khi đó nhận định đây là nỗ lực của Tổng thống Volodymyr Zelensky nhằm cải thiện quan hệ với Mỹ, khi lập trường của chính quyền Tổng thống Donald Trump về chiến sự trở nên khó đoán.
"Được dẫn dắt chính phủ Ukraine là vinh dự lớn đối với tôi. Mục tiêu then chốt của tôi là mang đến những kết quả thực chất, tích cực mà người dân Ukraine có thể cảm nhận được trong cuộc sống thường ngày", bà Svyrydenko tuyên bố sau khi nhậm chức.
Nhưng chỉ một năm sau, ông Zelensky thông báo miễn nhiệm bà Svyrydenko. "Tôi rất biết ơn Yulia Svyrydenko vì công việc rõ ràng, ổn định và hiệu quả trên cương vị Thủ tướng Ukraine. Tôi đã trao cho bà ấy cơ hội lãnh đạo lĩnh vực mới trong quan hệ với một đối tác chủ chốt", Tổng thống Ukraine thông báo trên X ngày 12/7.
Theo hiến pháp Ukraine, sau khi Tổng thống miễn nhiệm Thủ tướng, toàn bộ nội các sẽ giải tán để quốc hội thành lập chính phủ mới. Ông Zelensky không nêu lý do cụ thể cho quyết định này, chỉ cho biết Ukraine đang "thay đổi chiến lược chính trị" và việc cải tổ chính phủ nhằm đáp ứng những ưu tiên mới của đất nước.
"Mỗi lĩnh vực ưu tiên trong chính sách đối ngoại sẽ do một người có nhiều kinh nghiệm phụ trách, nhằm triển khai hiệu quả những thỏa thuận đạt được ở cấp lãnh đạo cũng như đáp ứng kỳ vọng của người dân Ukraine", ông Zelensky viết. "Đối nội cũng áp dụng tương tự".
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại Paris, Pháp ngày 13/7. Ảnh: AFP
Tổng thống Zelensky chưa công bố người kế nhiệm bà Svyrydenko, nhưng danh sách ứng viên được truyền thông nhắc đến phần nào cho thấy Kiev muốn chính phủ mới ưu tiên cho lĩnh vực năng lượng.
Chính trong thông báo cải tổ, ông Zelensky cũng nhấn mạnh "một ưu tiên cực kỳ quan trọng là chuẩn bị cho mùa đông và Ukraine phải sẵn sàng trước mọi mối đe dọa có thể xuất hiện".
Nga và Ukraine gần đây thường xuyên tập kích hạ tầng năng lượng của nhau, dù cả hai bên đều tuyên bố chỉ nhắm vào mục tiêu quân sự hoặc phục vụ hoạt động quốc phòng của bên kia.
Các đợt tấn công quy mô lớn bằng tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và UAV của Nga đã khiến Ukraine rơi vào khủng hoảng năng lượng, khi hệ thống điện liên tục bị đánh trúng.
Theo Reuters, đó là lý do Tổng giám đốc Naftogaz Serhiy Koretskyi và Bộ trưởng Năng lượng Denys Shmyhal, được coi là ứng viên sáng giá do có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực này.
Naftogaz, doanh nghiệp do ông Koretskyi điều hành từ cuối năm 2024, chịu trách nhiệm nhập khẩu, khai thác và lưu trữ khí đốt của Ukraine. Dù hệ thống điện nhiều lần bị gián đoạn, Ukraine vẫn tránh được tình trạng thiếu khí đốt trong thời gian ông lãnh đạo tập đoàn.
Ông Koretskyi còn từng lãnh đạo công ty dầu khí quốc doanh Ukrnafta và có nhiều năm làm việc trong khu vực tư nhân.
Một hướng ưu tiên khác của Tổng thống Zelensky khi miễn nhiệm bà Svyrydenko là củng cố quan hệ với Washington, trong bối cảnh đại sứ Ukraine tại Mỹ Olha Stefanishyna đã xin từ chức hồi đầu tháng 7 với lý do cá nhân, Volodymyr Fesenko, lãnh đạo Viện nghiên cứu Penta tại Kiev, nói.
Ông Zelensky cần một người có quan hệ tốt với Mỹ để thay thế bà Stefanishyna và Thủ tướng Svyrydenko được coi là ứng viên sáng giá nhất. Tổng thống Zelensky dường như cũng thừa nhận điều này khi nói bà Svyrydenko sẽ phụ trách "lĩnh vực mới trong quan hệ với một đối tác chủ chốt".
Peter Dickinson, chuyên gia về Ukraine tại Hội đồng Đại Tây Dương, cho rằng bà Svyrydenko là lựa chọn phù hợp cho cương vị đại sứ Ukraine tại Mỹ, nhờ kinh nghiệm làm việc với Washington.
"Svyrydenko được phía Mỹ đánh giá rất cao. Đó là một trong những lý do bà được bổ nhiệm làm Thủ tướng. Bà trực tiếp đàm phán thỏa thuận khoáng sản năm ngoái, khi nhiều người cho rằng đó có thể trở thành thảm họa đối với Ukraine, nhưng cuối cùng vẫn đạt được thỏa thuận tương đối có lợi và không gây nhiều tranh cãi", ông Dickinson nói với TVP World.
"Dường như Tổng thống Zelensky đã nghĩ đến việc thay đổi chính phủ từ trước và bây giờ ông ấy thực hiện theo phong cách cá nhân. Đó là kết hợp hàng loạt thay đổi nhân sự", ông Fesenko cho hay.
Nếu những sắp xếp nhân sự này được quốc hội Ukraine thông qua, chính phủ mới sẽ quy tụ nhiều gương mặt có nền tảng quản trị hoặc chuyên môn kỹ thuật hơn là các chính trị gia chuyên nghiệp.
"Tất cả những yêu cầu này đòi hỏi một cuộc cải tổ toàn diện, trong đó ông Zelensky dường như đang hướng tới cách tiếp cận thiên về quản trị hơn, với nhiều nhà kỹ trị hơn trong bộ máy điều hành", giáo sư Olena Lennon, chuyên gia về an ninh quốc gia tại Đại học New Haven, Mỹ, cho biết.
Theo trang tin IBNA, những ưu tiên này cho thấy trọng tâm điều hành của Kiev đã mở rộng so với giai đoạn đầu xung đột, chuyển từ "quản lý tình trạng khẩn cấp" sang "điều hành quốc gia trong cuộc chiến kéo dài".
Trong bối cảnh đó, hiệu quả của bộ máy hành chính không chỉ tác động đến hoạt động trong nước mà còn ảnh hưởng đến tiến trình cải cách để gia nhập Liên minh châu Âu (EU) cũng như khả năng duy trì sự hỗ trợ quân sự và tài chính từ các đối tác phương Tây.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky trao đổi với Thủ tướng Yulia Svyrydenko trong ảnh đăng ngày 12/7. Ảnh: X/ZelenskyyUa
Lần gần nhất Tổng thống Ukraine cải tổ nội các là tháng 7/2025, sau một năm rưỡi liên tục hứng chịu tổn thất ngoài tiền tuyến và mất điện diện rộng do bị Nga tập kích lưới điện. Ông Zelensky khi đó đã thay thế loạt bộ trưởng vướng bê bối quản lý và tham nhũng.
Lần này, quyết định cải tổ được đưa ra trong bối cảnh cục diện chiến sự có nhiều thay đổi nhờ việc Ukraine tăng cường sử dụng UAV tập kích các mục tiêu nằm sâu trong lãnh thổ Nga. Ukraine cũng đang bước vào giai đoạn được đánh giá có nhiều thuận lợi hơn về đối ngoại. Quan hệ với Mỹ có dấu hiệu cải thiện, sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ cấp phép để Ukraine sản xuất tên lửa Patriot.
Orysia Lutsevych, chuyên gia về Ukraine tại viện chính sách Chatham House, trụ sở Anh, cho rằng trong điều kiện chưa thể tổ chức bầu cử, cải tổ là một trong những cách để Tổng thống Zelensky làm mới bộ máy điều hành.
"Ukraine vẫn đang trong tình trạng chiến tranh và không thể tổ chức bầu cử, vì vậy những cuộc điều chuyển nhân sự như thế này là cách duy nhất để đưa những gương mặt mới, có năng lực vào bộ máy", bà nhận định.
Như Tâm (Theo TVP World, AFP, Reuters)
