Hòa thượng Thích Huệ Phước cho rằng tổ chức lễ tang không quá 72 giờ phù hợp với yêu cầu quản lý xã hội, không mâu thuẫn với giáo lý Phật giáo và vẫn giữ được giá trị tốt đẹp trong phong tục của người Huế.
TP Huế vừa ban hành quy định thực hiện nếp sống văn minh trong việc tổ chức lễ tang, trong đó thời gian tối đa không quá 72 giờ kể từ khi người mất đến thời điểm đưa tang, trừ trường hợp đặc biệt do chủ tịch UBND cấp xã quyết định. HĐND TP Huế cũng thông qua chính sách hỗ trợ 100% chi phí hỏa táng đến năm 2030.
Hòa thượng Thích Huệ Phước, trụ trì chùa Từ Lâm, Phó trưởng ban thường trực Ban trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tại TP Huế, đánh giá quy định tổ chức lễ tang không quá 72 giờ phù hợp với yêu cầu bảo đảm vệ sinh môi trường, sức khỏe cộng đồng và xây dựng nếp sống văn minh. Mục đích tang lễ là để gia đình, thân quyến và bà con bằng hữu bày tỏ lòng tiếc thương, tri ân và tiễn biệt người đã khuất một cách trang nghiêm, nghĩa tình. Giá trị của tang lễ không nằm ở việc kéo dài bao nhiêu ngày mà nằm ở sự chân thành, hiếu kính và đạo nghĩa của người còn sống đối với người đã mất.
Dưới góc độ Phật giáo, quy định này hoàn toàn không trái với giáo lý. Đức Phật không quy định phải quàn linh cữu trong thời gian bao lâu mới được xem là trọn đạo hiếu. Giáo lý nhà Phật nhấn mạnh đến tinh thần vô thường, sự tỉnh thức trước sinh tử và việc tạo phước lành, tụng kinh, cầu nguyện, làm các việc thiện để hồi hướng công đức cho người quá vãng.
Người Huế từ xưa đến nay nổi tiếng với sự trang nghiêm, nền nếp và trọng lễ nghĩa. Song văn hóa Huế cũng luôn có sự thích ứng với từng thời kỳ. Ngày nay, giao thông thuận lợi, phương tiện liên lạc phát triển, người thân ở xa có thể nhanh chóng trở về hoặc chia sẻ sự tiếc thương qua nhiều hình thức. Vì vậy, việc tổ chức tang lễ không quá ba ngày vẫn bảo đảm đầy đủ các nghi lễ truyền thống như nhập liệm, phát tang, lễ điện, cầu siêu và các nghi thức tín ngưỡng khác.
"Điều quan trọng là tổ chức tang lễ sao cho trang nghiêm, tiết kiệm, văn minh, tránh phô trương, tránh gây ảnh hưởng đến cộng đồng dân cư xung quanh, đồng thời vẫn giữ được đạo lý hiếu nghĩa và những nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc", hòa thượng nói.
Hòa thượng Thích Huệ Phước, Phó trưởng ban thường trực Ban trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tại TP Huế. Ảnh: Võ Thạnh
Để chủ trương đi vào cuộc sống, hòa thượng cho rằng các tổ chức tôn giáo cần phát huy vai trò hướng dẫn tinh thần, giải thích cho tín đồ và nhân dân hiểu đúng về ý nghĩa của tang lễ, về giá trị của lòng hiếu thảo và sự tưởng niệm. Các tôn giáo có thể đồng hành cùng chính quyền trong việc vận động xây dựng nếp sống văn minh, giảm bớt những hủ tục, hình thức phô trương, lãng phí trong lễ tang. Cộng đồng và mỗi gia đình cần từng bước thay đổi nhận thức, lấy sự trang nghiêm, tiết kiệm và ý nghĩa nhân văn làm thước đo thay vì nặng về hình thức.
Nếu được giải thích thấu đáo và thực hiện linh hoạt trong những trường hợp đặc biệt theo quy định của pháp luật, ông tin người dân sẽ đồng thuận và xem đây là một bước tiến trong xây dựng đời sống văn hóa ở địa phương.
Cùng quan điểm, một nhà nghiên cứu văn hóa ở Huế cho rằng quy định tổ chức lễ tang tối đa không quá 72 giờ là phù hợp với xu thế hiện nay, dung hòa được với các nghi truyền thống trong lễ tang và xu thế nếp sống văn minh đô thị.
Theo nhà nghiên cứu, khi người thân mất, người Huế thường nhờ xem giờ tẩm liệm, giờ đưa tang sao cho phù hợp với tuổi tác người mất và con cháu trong nhà. Một số gia đình ở các vùng biển lại thường kéo dài lễ tang để chờ con cháu ở nước ngoài trở về. Chính những lý do này mà lễ tang ở Huế thường tổ chức 3-5 ngày, nhiều nơi có khi cả tuần, rất khác với một số tỉnh thành ở phía Bắc.
"Quy định này sẽ đi vào thực tiễn khi chính quyền, các tổ chức tôn giáo đồng hành cùng với người dân. Vai trò của các tổ trưởng dân phố, lãnh đạo của các xã phường sẽ rất lớn, vừa tuyên truyền, vừa giám sát", nhà nghiên cứu cho hay.
'Đức Phật không đặt nặng hình thức mai táng'
Đối với chủ trương hỗ trợ 100% chi phí hỏa táng cho người dân, hòa thượng Thích Huệ Phước đánh giá rất nhân văn, thể hiện sự quan tâm của Đảng bộ, chính quyền thành phố đối với đời sống người dân, nhất là các gia đình có hoàn cảnh khó khăn. Chính sách góp phần giảm bớt gánh nặng kinh tế cho người dân, khuyến khích thực hiện nếp sống văn minh trong việc tang. Trong điều kiện quỹ đất ngày càng hạn hẹp, việc hỏa táng còn giúp sử dụng hiệu quả tài nguyên đất đai, bảo vệ môi trường sinh thái và sức khỏe cộng đồng.
"Dưới góc nhìn Phật giáo, điều quan trọng không nằm ở hình thức địa táng hay hỏa táng, mà nằm ở tâm hiếu kính, lòng tưởng nhớ và những việc thiện lành mà người còn sống thực hiện để hồi hướng công đức cho người đã khuất", ông nói và giải thích Đức Phật không đặt nặng hình thức mai táng mà đề cao giá trị đạo đức, lòng từ bi và tinh thần vô thường. Bản thân Đức Phật sau khi nhập Niết bàn cũng được trà tỳ (hỏa táng). Trong Kinh Pháp Cú, Đức Phật dạy thân xác sau khi chết chỉ là phần vật chất vô thường, sớm muộn cũng trở về với tứ đại.
Vì vậy, theo hòa thượng, địa táng hay hỏa táng không quyết định giá trị tâm linh của người mất, không làm mất đi đạo hiếu. Tình cảm của con cháu được thể hiện qua sự chăm sóc lúc sinh thời, sự kính trọng khi tiễn biệt và sự tưởng niệm lâu dài sau khi người thân qua đời.
Những ngôi lăng mộ ở làng An Bằng, xã Phú Vinh. Ảnh: Võ Thạnh
Để khuyến khích người dân hỏa táng, hòa thượng cho rằng các tổ chức tôn giáo, trong đó có Phật giáo, cần tăng cường tuyên truyền, giải thích để người dân hiểu rằng hỏa táng hoàn toàn phù hợp với giáo lý nhà Phật. Sau khi hỏa táng, gia đình vẫn có thể tổ chức tang lễ trang nghiêm, cầu nguyện, thờ phụng, lưu giữ tro cốt hoặc gửi tại các cơ sở tâm linh theo nguyện vọng.
Bên cạnh đó, thành phố cần xây dựng các công viên tưởng niệm, khu lưu tro cốt văn minh, trang nghiêm, xanh sạch đẹp để người dân cảm thấy yên tâm khi lựa chọn hình thức này. Khi người dân thấy được lợi ích thiết thực về môi trường, kinh tế và văn hóa, đồng thời vẫn bảo đảm được đời sống tâm linh, thì nhận thức xã hội sẽ dần thay đổi một cách tự nhiên.
"Tôi tin rằng, khi chính quyền, các tổ chức tôn giáo và nhân dân cùng chung tay, chúng ta sẽ xây dựng được một nền văn hóa tang lễ vừa văn minh, hiện đại, phù hợp với điều kiện phát triển của thành phố, vừa gìn giữ được đạo lý uống nước nhớ nguồn, lòng hiếu kính tổ tiên và những giá trị truyền thống tốt đẹp của văn hóa dân tộc Việt Nam", hòa thượng Thích Huệ Phước nói.
Võ Thạnh
