Tổng thống Trump bất ngờ yêu cầu Arab Saudi bình thường hóa quan hệ với Israel để thỏa thuận hạt nhân được thông qua, điều Riyadh khó thực hiện.
Tổng thống Donald Trump ngày 23/7 cho biết thỏa thuận hạt nhân giữa Mỹ và Arab Saudi "sẽ được thông qua", song thêm rằng quá trình này sẽ "hoàn toàn phụ thuộc vào việc họ tham gia Hiệp định Abraham rất được tôn trọng và thành công".
Hiệp định Abraham do Mỹ thúc đẩy và được ký kết lần đầu hồi năm 2020, nhằm bình thường hóa quan hệ giữa Israel với các nước Arab.
Tổng thống Trump cũng tuyên bố thỏa thuận với Arab Saudi không cho phép làm giàu uranium, dù báo Wall Street Journal trước đó cho biết một điều khoản trong thỏa thuận có thể cho phép các công ty Mỹ xây dựng cơ sở làm giàu uranium tại Arab Saudi.
"Mỹ không phản đối các cơ sở hạt nhân dân sự sử dụng uranium không được làm giàu", ông cho hay.
Tổng thống Trump (trái) chào đón Thái tử Arab Saudi Mohammed bin Salman tới Nhà Trắng tháng 11/2025. Ảnh: AP
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt sau đó cảnh báo rằng thỏa thuận sẽ bị hủy bỏ nếu Arab Saudi không tham gia Hiệp định Abraham. Khi được hỏi tại sao điều kiện này không đưa vào thỏa thuận khi nó được công bố trước đó một ngày, bà Leavitt nói Tổng thống Trump "luôn là người quyết định cuối cùng".
Đại sứ quán Arab Saudi tại Mỹ từ chối bình luận về tuyên bố của Tổng thống Trump.
Văn phòng Thủ tướng Israel bày tỏ hoan nghênh về điều kiện mà Tổng thống Trump nêu ra, cho biết Arab Saudi gia nhập Hiệp định Abraham sẽ là "bước nhảy vọt lịch sử để hướng tới hòa bình ở Trung Đông".
Giới chức Arab Saudi trước đây khẳng định một trong những điều kiện để Riyadh đồng ý bình thường hóa quan hệ với Tel Aviv là phải thiết lập một lộ trình rõ ràng về Nhà nước Palestine. Trong khi đó, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã bác bỏ ý tưởng về Nhà nước Palestine, viện dẫn lý do an ninh quốc gia.
"Với tuyên bố mới nhất của ông Trump, không rõ thỏa thuận này có được thực hiện hay không", hãng thông tấn AFP nhận định.
Ông Netanyahu phát biểu tại Jerusalem hôm 14/7. Ảnh: AP
Arab Saudi là cường quốc Arab quan trọng nhất ở Trung Đông và Tổng thống Trump tin rằng quốc gia này tham gia Hiệp định Abraham là điều rất quan trọng để thiết lập ổn định lâu dài tại khu vực, theo hãng thông tấn AP.
Thỏa thuận được Washington và Riyadh công bố hôm 22/7 dự kiến kéo dài 30 năm, trong đó các công ty Mỹ sẽ tham gia phát triển chương trình hạt nhân của Arab Saudi. Theo Bộ Năng lượng Arab Saudi, thỏa thuận sẽ củng cố "những nỗ lực về đa dạng hóa nguồn năng lượng, thúc đẩy công nghệ tiên tiến, mở rộng cơ hội hợp tác và đầu tư theo cách phục vụ lợi ích của cả hai quốc gia thân thiện".
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố văn kiện sẽ đảm bảo rằng Arab Saudi hợp tác với các công ty Mỹ, thay vì "những đối thủ cạnh tranh", để xây dựng chương trình hạt nhân dân sự.
AP dẫn một nguồn thạo tin cho biết thỏa thuận không có "nghị định thư bổ sung" của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), vốn cho phép tăng cường hoạt động giám sát, thanh tra và xác minh.
Thỏa thuận này đang chờ trình lên quốc hội hai nước để phê duyệt, theo chính phủ Mỹ và Arab Saudi.
Phạm Giang (Theo AP, AFP, Washington Post)
