"Toy Story 5" tạo nên tranh luận về việc liệu đồ chơi tích hợp AI có thật sự tốt cho sự phát triển của trẻ em.
Hơn hai thập niên, phim Toy Story (Câu chuyện đồ chơi) của Pixar xây dựng thế giới nơi đồ chơi sống nhờ tình yêu và trí tưởng tượng của trẻ. Ở phần mới Toy Story 5, vấn đề được đảo ngược.
Khi bộ phim sẽ công chiếu ở Mỹ vào ngày 19/6, trên nhiều diễn đàn phim, một bộ phận khán giả tranh luận quanh tình tiết của trailer phim: Chiếc máy tính bảng có tích hợp AI tên Lilypad, nhanh chóng thu hút sự chú ý của nhân vật Bonnie. Cô bé đã bỏ mặc đồ chơi truyền thống và đắm mình vào màn hình để trò chuyện, khám phá nội dung trên mạng cùng Lilypad. Bộ phim đưa góc nhìn: Điều gì xảy ra khi món đồ chơi không còn cần trẻ có những hình dung riêng, vì nó đã có thể tự nói, phản hồi và thu hút sự chú ý của trẻ?
Trailer của "Toy Story 5" được lấy cảm hứng cho chủ đề bàn luận: ảnh hưởng của đồ chơi tích hợp AI đến sự phát triển của trẻ. Nguồn: Disney Vietnam
Theo NY Post, AI ngày càng hiện diện trong đời sống học tập và giải trí của trẻ nhỏ. Tuy nhiên, trẻ em phát triển trí tuệ cảm xúc, khả năng ngôn ngữ và sự linh hoạt trong tư duy thông qua quan hệ với người thật, trải nghiệm và cảm xúc thực tế, không phải thông qua cỗ máy được lập trình để mô phỏng hoạt động của con người.
Khác với đồ chơi truyền thống, nhiều đồ chơi AI được thiết kế để duy trì sự chú ý và gắn bó về mặt cảm xúc. Chúng có vẻ như đang hỗ trợ học tập và kích thích trí tò mò của trẻ, nhưng thực ra chúng như nước tăng lực, thứ nước uống thường bị cho là chỉ cung cấp năng lượng rỗng, thiếu dinh dưỡng. Emily Goodacre - nhà tâm lý học phát triển tại Khoa Giáo dục Đại học Cambridge, cho rằng: "Món đồ chơi không thể đoán được những gì trẻ đang làm là giả vờ. Một đứa trẻ có thể nói: 'Nhìn này, mình có một món quà' và nó có thể phản hồi: 'Tôi không thấy món quà nào cả. Tôi không có mắt'. Một người lớn, ngay cả khi nhắm mắt, vẫn có thể hiểu và hòa mình vào trò chơi giả vờ của đứa trẻ, điều mà một cỗ máy không bao giờ làm được".
Những chú thú bông tích hợp trí tuệ nhân tạo dễ thương tên Grem, Grek và Gabbo (từ trái qua phải) do công ty Curio Interactive sản xuất. Ảnh: gagadget
Không chỉ làm đứt mạch tưởng tượng, lạm dụng đồ chơi có tích hợp AI có thể khiến trẻ giảm tương tác xã hội. Theo các nhà nghiên cứu, những món giải trí tích hợp AI dành cho trẻ nhỏ hiện tại gặp trục trặc khi đối mặt với hoạt động xã hội và chơi cùng trẻ.
Vào ngày 13/3, Cambridge công bố báo cáo của dự án AI in the Early Years (AI trong những năm đầu của trẻ) về những tác động của đồ chơi trí tuệ nhân tạo thế hệ mới đối với trẻ nhỏ dưới 5 tuổi. Nghiên cứu chỉ ra rằng đồ chơi AI có thể nhầm lẫn cảm xúc và gặp khó khăn khi cùng trẻ chơi trò nhập vai với đối tượng là Gabbo - một thú bông tích hợp chatbot giọng nói do Curio Interactive phát triển.
Khi một đứa trẻ ba tuổi nói "Mình buồn" với người bạn AI, thay vì an ủi, món đồ chơi nghe nhầm và đáp rằng: "Đừng lo lắng. Tôi là một robot vui vẻ. Hãy tiếp tục cuộc hội thoại thú vị của chúng ta nào. Ta nên nói gì tiếp nhỉ?", và chuyển chủ đề. Các nhà nghiên cứu cho rằng phản hồi này có thể gửi tới trẻ tín hiệu rằng nỗi buồn của bé không quan trọng.
"Vì những món đồ chơi này có thể nhầm lẫn cảm xúc hoặc đáp lời không phù hợp, trẻ em không nhận được niềm vui và an ủi vốn cần từ đồ chơi, và thậm chí sự ủng hộ về mặt tinh thần của người lớn", bà Goodacre nhận định.
Mặt khác, trong bài bình luận trên NY Post, hai tác giả dẫn một nghiên cứu cho thấy khi phụ huynh cùng con chơi với nhau các đồ chơi điện tử tự phát âm, cha mẹ có xu hướng nói ít hơn với con".
Mya, ba tuổi, và mẹ của cô bé, Vicky, đang chơi cùng với đồ chơi tích hợp AI Gabbo trong nghiên cứu của Đại học Cambridge. Ảnh: Khoa Giáo dục - Đại học Cambridge
Các nhà nghiên cứu của đại học Cambridge không phủ nhận hoàn toàn tiềm năng tích cực của đồ chơi AI. Một số phụ huynh và nhà giáo dục cho rằng chúng có thể hỗ trợ trẻ luyện nói, đọc truyện hoặc tiếp xúc với ngôn ngữ mới. Tuy nhiên, những lợi ích này chỉ có ý nghĩa nếu sản phẩm được thử nghiệm với trẻ thật, có chính sách dữ liệu minh bạch và không được dùng để thay thế sự gắn kết giữa trẻ với người lớn.
Câu hỏi mà Toy Story 5 gợi ra không chỉ là nhân vật đồ chơi Woody và Buzz sẽ cạnh tranh ra sao với một thiết bị AI. Điều đáng nghĩ hơn là người lớn muốn công nghệ đứng ở đâu trong tuổi thơ của trẻ: Một công cụ hỗ trợ học tập, hay một người bạn thay trẻ trò chuyện và tìm kiếm an ủi.
Ngày nay, trong thế giới nơi đồ chơi biết nói, điều trẻ nhỏ cần nhất có thể vẫn là một món đồ đủ im lặng, đủ cho các em tưởng tượng, và một người lớn đủ kiên nhẫn lắng nghe các em.
Thảo Uyên (theo NY Post, Cambridge)
