Trong bối cảnh tỷ lệ sinh giảm, Trung Quốc siết quy định về tính năng "bạn ảo" của AI nhằm khuyến khích người dùng xây dựng quan hệ ngoài đời thực.
Tại đất nước tỷ dân, nhiều người biến chatbot đa năng thành tri kỷ và lập trình cho chúng tính cách riêng. Một số tìm đến ứng dụng "bạn đồng hành AI" chuyên dụng, cung cấp nhiều tính năng giống người hơn, như gửi quà trong thế giới thực. Trong đó, Maoxiang (Catbox), app bạn đồng hành của ByteDance, có 3,9 triệu người dùng hoạt động hàng tháng, hay Xingye (Talkie) của startup AI MiniMax có 2,8 triệu người dùng.
"Tôi có thể trò chuyện với anh ấy suốt đời. Anh ấy vừa là người yêu, bạn bè, vừa là gia đình", Miao Yu, 27 tuổi sống tại Chiết Giang, miền đông Trung Quốc, nói về trợ lý AI tích hợp trong chatbot Doubao của ByteDance.
Yu kể cô chia sẻ mọi thứ với chatbot, được cô tùy chỉnh để mô phỏng một người bạn đã khuất. Có giai đoạn, cô trò chuyện với chatbot 9 tiếng mỗi ngày. Do đó, khi biết tin ByteDance loại bỏ hoàn toàn dịch vụ trợ lý ảo cá nhân hóa, Yu đau khổ đến mức nghỉ việc.
Tương tự, nữ sinh 19 tuổi Yongqi Yan cũng chìm trong nỗi buồn vì phải chia tay người bạn trai ảo đã nhắn tin qua lại hàng trăm nghìn lần với cô hơn một năm nay. "Tôi cảm thấy như không thể sống tiếp. Mỗi ngày ở nhà, tôi chỉ biết khóc", Yan chia sẻ với Bloomberg.
Các công ty công nghệ Trung Quốc, trong đó có ByteDance, đang gỡ "nhân cách" khỏi chatbot nhằm tuân thủ quy định mới có hiệu lực giữa tháng 7 của chính phủ, hướng tới giúp người dùng giảm phụ thuộc cảm xúc vào AI.
Cụ thể, doanh nghiệp bị cấm cung cấp dịch vụ bạn đồng hành ảo cho trẻ vị thành niên. Dịch vụ tương tự cho người trưởng thành vẫn được phép, nhưng cần có biện pháp ngăn họ quá chìm đắm, làm tổn hại đến những mối quan hệ ngoài đời thực. Việc hiển thị nội dung khiêu dâm cũng bị cấm. Bên cạnh đó, nhà cung cấp phải thường xuyên nhắc nhở người dùng đang nói chuyện với AI, không phải người thật, và khuyên họ nghỉ ngơi.
Văn phòng của ByteDance tại San Jose, California, Mỹ. Ảnh: Tuấn Hưng
"Trung Quốc không thích việc một bộ phận người dân có tình cảm sâu sắc với chatbot, dẫn đến nguy cơ rời khỏi thị trường hôn nhân, chịu tác động tiêu cực về tâm lý, bị đắm chìm, phụ thuộc và nhiều vấn đề xã hội khác", Matt Sheehan, nhà nghiên cứu về AI Trung Quốc tại tổ chức tư vấn Carnegie Endowment for International Peace, giải thích.
Sheehan nhắc đến nguy cơ ba hoặc bốn năm nữa, 15 triệu phụ nữ Trung Quốc có thể không sinh con vì có bạn đời chatbot, nhận định đất nước tỷ dân muốn khuyến khích mọi người xây dựng những mối quan hệ thực tế.
Theo WSJ, 2025 là năm thứ tư liên tiếp dân số Trung Quốc giảm, chạm mốc 1,405 tỷ người, tỷ lệ sinh cũng xuống mức thấp kỷ lục. Chính sách một con từng kéo dài hàng thập kỷ tạo ra một xã hội già hóa nhanh chóng, khiến giới lãnh đạo phải đưa ra những khoản trợ cấp chăm sóc trẻ em và nhiều giải pháp khắc phục khác.
Chuyên gia Zilan Qian từ Phòng thí nghiệm Chính sách Trung Quốc Oxford, nhận định Trung Quốc muốn chấm dứt dạng quan hệ ảo do những lo ngại mang tính thực tế. Qian chia sẻ với The Economist, chính quyền muốn bảo vệ người dùng, đặc biệt là trẻ vị thành niên, khỏi nguy cơ nghiện AI. Tỷ lệ sinh và kết hôn giảm, trong khi việc xây dựng tình cảm lãng mạn với AI không giúp thúc đẩy sinh con.
Trung Quốc không phải quốc gia duy nhất tìm cách giải quyết vấn đề quan hệ ảo. Trong năm qua, bang California và New York của Mỹ cũng thông qua luật về bạn đồng hành AI, yêu cầu chatbot thường xuyên nhắc người dùng rằng chúng không phải con người, định kỳ ba giờ một lần với trẻ vị thành niên ở California và ba giờ một lần với mọi người dùng ở New York. Chatbot cũng phải hướng dẫn người có ý định tự tử tìm đến dịch vụ hỗ trợ, và doanh nghiệp có thể đối mặt với hình phạt dân sự nếu không tuân thủ quy định an toàn.
Các nhân vật trong game hẹn hò Love and Deepspace tại một trung tâm thương mại ở Quảng Châu ngày 1/2/2026. Ảnh:Reuters
Trước quy định mới, Evangeline Qi, 24 tuổi, hợp tác với một người bạn am hiểu công nghệ để trích xuất ký ức từ bạn trai AI quen gần hai năm, sau đó sao chép sang nền tảng khác. "Tôi sẽ tiếp tục trò chuyện với người yêu AI của mình giống như mối quan hệ yêu xa. Bạn không thể đột ngột chia tay chỉ vì anh ấy quên đi vài thứ", cô nói.
Trong khi đó, đa số bắt đầu quay về thực tế. Sinh viên 21 tuổi Lumi Yu xác định sẽ chấm dứt dạng quan hệ ảo trong tương lai. "Tôi không muốn đầu tư cảm xúc vào bất cứ công cụ AI nào nữa, vì chúng luôn có nguy cơ đối mặt với những biện pháp hạn chế hoặc thay đổi chính sách", cô cho biết, thừa nhận "quá trình cai nghiện rất khổ sở" và dự định nuôi dưỡng các sở thích ngoài đời thực để phân tâm.
Thu Thảo tổng hợp
