Trung tâm dữ liệu vũ trụ mà công ty SpaceX của Elon Musk và Blue Origin của Jeff Bezos dự định xây dựng có thể gây ô nhiễm, làm thay đổi khí quyển Trái Đất.
Theo Guardian, tỷ phú Elon Musk và Jeff Bezos đã đề xuất phát triển hàng loạt trung tâm dữ liệu không gian, với các vệ tinh mang theo hạ tầng tính toán bay quanh quỹ đạo Trái đất. Họ cũng đang xây dựng kế hoạch để trình lên Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) phê duyệt.
Tuy nhiên, các tổ chức phi lợi nhuận như Public Employees for Environmental Responsibility (PEER), Earthjustice và DarkSky International đã gửi đơn tới FCC, kêu gọi ngừng cấp giấy phép mới cho dự án trung tâm dữ liệu không gian do lo ngại ảnh hưởng đến môi trường Trái Đất.
Hiện nay, ô nhiễm từ vệ tinh và tên lửa bốc cháy khi tái nhập khí quyển đang tích tụ trong tầng bình lưu. Tàu vũ trụ cũng giải phóng muội than đen, kim loại hiếm, oxit nhôm và nhiều chất ô nhiễm khác chưa rõ tác động đến môi trường. Một số tác động được nêu trong đơn kiến nghị là nguy cơ phá hủy tầng ozone, khiến một bộ phận dân cư có nguy cơ tiếp xúc mức bức xạ cực tím cao hơn, ô nhiễm ánh sáng nghiêm trọng gây hại cho động vật hoang dã và ngành thiên văn học, cũng như các tập quán văn hóa bản địa. Các chất ô nhiễm phát sinh cũng có thể rơi trở lại Trái Đất.
Từ 2025, một số hãng công nghệ lớn bắt đầu đưa ra ý tưởng phóng trung tâm dữ liệu lên không gian nhằm giảm sử dụng tài nguyên mặt đất, trong bối cảnh nhu cầu tính toán ngày càng tăng. Vào tháng 6, SpaceX, công ty do Elon Musk đồng sáng lập, công bố mẫu vệ tinh AI1 dự kiến sử dụng trong trung tâm dữ liệu ngoài vũ trụ.
Số vệ tinh đang hoạt động trên quỹ đạo đang tăng theo cấp số nhân, từ 1.400 vào năm 2015 lên 15.000 hiện nay, theo Cơ quan Vũ trụ châu Âu. Tốc độ gia tăng chủ yếu do chòm vệ tinh khổng lồ Starlink của SpaceX, chiếm hơn 10.000.
Hình ảnh mô phỏng vệ tinh AI1, trung tâm dữ liệu trong không gian của SpaceX. Ảnh: SpaceX
Theo Space, khi phóng vệ tinh, bụi than đen bị thải thẳng vào các tầng khí quyển cao hơn và sẽ tồn tại từ 2,5 đến 3 năm. Do đó, chất ô nhiễm sẽ có tác động lớn hơn khoảng 540 lần so với khi thải ra từ các nguồn trên bề mặt Trái Đất như tàu thuyền, ôtô và nhà máy điện.
"Ô nhiễm từ ngành công nghiệp vũ trụ giống như một thí nghiệm kỹ thuật địa chất không được kiểm soát, có thể gây nhiều hậu quả môi trường nghiêm trọng và không lường trước được", Eloise Marais, giáo sư hóa học khí quyển và chất lượng không khí tại Đại học College London, nhận định.
Vào cuối vòng đời, sau khi phóng 5-15 năm, vệ tinh giải phóng kim loại trong quá trình tan rã, thải chất ô nhiễm vào tầng bình lưu. Các nhà khoa học nhận thấy tác động này cuối 2023 thông qua dự án do NOAA tài trợ. Nghiên cứu phát hiện kim loại trong các hạt sol khí axit sulfuric, vốn chiếm phần lớn thành phần sol khí của tầng bình lưu. Những hạt này có vai trò điều hòa nhiệt độ Trái Đất, phản xạ bức xạ Mặt Trời, ngăn khí nhà kính và ô nhiễm từ phía dưới xâm nhập tầng ozone. Hiện chưa rõ tác động của dạng ô nhiễm này.
Việc đưa thêm hàng triệu vệ tinh lên quỹ đạo sẽ tạo ra rủi ro môi trường đáng kể, do hàng loạt vật liệu phức tạp thải chất ô nhiễm ra khí quyển trong quá trình cháy và tan rã khi hết vòng đời, theo Steve Volz, cựu lãnh đạo văn phòng vệ tinh thuộc Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA).
Cole Donovan, cựu chuyên gia chính sách không gian của NOAA và hiện làm tại tổ chức phi lợi nhuận Stand Up for Science, lưu ý rằng trung tâm dữ liệu không gian sẽ cần một lượng khổng lồ kim loại hiếm và những nguồn tài nguyên khác vốn đã khan hiếm, do đó vẫn ảnh hưởng môi trường mặt đất.
Kiến nghị gửi FCC của các tổ chức phi lợi nhuận cũng dẫn ý kiến của NASA rằng đề xuất của Blue Origin và SpaceX chưa thể hiện tính khả thi và bền vững trong giảm thiểu tác động môi trường, như xử lý rác quỹ đạo, vệ tinh hết vòng đời, trong khi lượng vệ tinh lớn có thể ảnh hưởng đến nhiệm vụ không gian trong tương lai.
Nam Nguyễn tổng hợp
