Nhiều người dùng, doanh nghiệp tận dụng các phần mềm miễn phí của Google thay thế Microsoft Office
Từng có thời kỳ, việc cài đặt phần mềm lậu (crack) là giải pháp "tiết kiệm" của nhiều cá nhân, doanh nghiệp. Nhưng nay, khi có nhiều đợt cao điểm thanh tra trên toàn quốc, đồng thời nhận thức về an toàn dữ liệu được nâng cao, làn sóng "xài hàng sạch" đang bùng nổ mạnh.
Từ câu hỏi: "Cài lậu được không?"
Trước đây sau mỗi lần mua máy tính, nhiều người tìm đến các trang mạng, diễn đàn chia sẻ các bản bẻ khóa (crack) mới nhất của hệ điều hành Windows, Microsoft Office... thì giờ anh Hoàng Tùng (phường Cầu Kiệu, TP.HCM) nói chẳng còn bận tâm các địa chỉ cũ.
"Windows bản quyền giờ hầu như được tặng khi mua máy tính. Phần mềm văn phòng, xử lý hình ảnh, đồ hoạ... đều có nhiều lựa chọn miễn phí. Chẳng hạn, Microsoft Office có thể thay bằng Google Tài liệu, Trình bày, Bảng tính... Không cần xài bản crack", anh Tùng nói.
Tại các hệ thống bán lẻ, sự thay đổi trong tư duy của người dùng được thể hiện rõ qua từng con số.
Theo bà Nguyễn Thị Ánh Hồng - Giám đốc thương mại điện tử hệ thống bán lẻ 24hStore: "Nếu giai đoạn 2022 - 2023 chỉ khoảng 20 - 25% khách hàng mua laptop quan tâm đến Windows hoặc Microsoft Office bản quyền, thì năm 2026, lượng khách hàng mua kèm bộ công cụ văn phòng Microsoft Office đã tăng trưởng bùng nổ từ 80 - 100% so với năm 2023.
"Nếu cách đây vài năm khách hàng thường hỏi "có cài Office crack được không?", hiện nay câu hỏi phổ biến nhất tại các cửa hàng là "Office bản quyền dùng được bao lâu?", "Microsoft 365 khác gì Office Home?" hay "có ưu đãi mua kèm không?"...", bà Hồng nói.
Sự chuyển dịch này một phần đến từ áp lực pháp lý. Năm 2026, Việt Nam liên tục triển khai các đợt cao điểm thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ trên phạm vi toàn quốc, đặc biệt tập trung vào môi trường số và việc sử dụng phần mềm tại doanh nghiệp.
"Các nhà bán lẻ chính hãng như 24hStore cũng kiên định nói "không" với phần mềm crack dưới mọi hình thức, đồng thời tung ra các gói trợ giá, ưu đãi cho học sinh, sinh viên để tạo thói quen dùng phần mềm sạch cho thế hệ trẻ", bà Hồng cho biết thêm.
Ngày càng có nhiều người quan tâm đến phần mềm có bản quyền - Ảnh minh họa
Mua đúng nhu cầu, tự xây dựng phần mềm
Với doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, việc chuyển hướng sang phần mềm bản quyền không chỉ để đối phó, mà là bài toán sống còn về hiệu suất và tính bảo mật.
Ông Phan Nguyên Ảnh, Tổng giám đốc Công ty Northern Star Food Việt Nam, cho rằng: "Tôn trọng bản quyền cũng giống như tôn trọng công sức lao động của người khác".
Northern Star Food Việt Nam đang chi khoảng 18 - 20 triệu đồng/tháng (tương đương 216 - 240 triệu đồng/năm) cho các phần mềm thiết yếu như Microsoft 365, Adobe, Canva và hệ thống kế toán, kho bãi. Để tối ưu hóa, công ty áp dụng công thức "đúng người đúng việc". Đó là phần mềm chuyên môn sâu chỉ dành riêng cho bộ phận trực tiếp sử dụng.
Hiệu quả mang lại là hoàn toàn vượt trội. Hệ thống lưu trữ đám mây của Microsoft 365 giúp dữ liệu báo giá, hợp đồng của công ty không còn nằm rải rác ở máy cá nhân như trước, tránh tình trạng nhầm lẫn. Thậm chí việc ứng dụng các tính năng trí tuệ nhân tạo (AI) tích hợp như Copilot giúp nhân sự tóm tắt tài liệu, soạn email quốc tế và làm slide nhanh hơn hẳn.
Hiện không ít doanh nghiệp thay vì crack, đã tự xây dựng phần mềm nội bộ nhờ sự trợ lực của AI. Ông Trần Viết Quân, Nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Tanca, nhận định ngành phần mềm toàn cầu đang đứng trước cuộc chuyển đổi lớn từ cài đặt (On-Premise) sang thuê bao (SaaS), và giờ là thế hệ phần mềm tích hợp AI.
"Trước đây việc mua bản quyền từng phần mềm nghiệp vụ riêng lẻ từ kế toán đến nhân sự vừa tốn kém, vừa khó khớp với quy trình riêng của công ty. Nhưng từ khi có AI, không phải kỹ sư cũng có thể tự tạo công cụ nội bộ bằng cách tích hợp AI vào Google Sheets, Docs với chi phí rất nhỏ", ông Quân nói.
Theo ông Quân, tại Tanca, toàn bộ hệ thống quản trị cốt lõi đều do công ty tự xây dựng. AI đã đảm nhận tới 80% các tác vụ lặp lại trong vận hành nhân sự, rút ngắn 70% thời gian sàng lọc hồ sơ và giảm 40% thời gian xếp lịch.
Từ kinh nghiệm "tự lực cánh sinh", Tanca đã thay đổi luôn mô hình kinh doanh cho hơn 5.000 khách hàng của mình: chuyển từ cho thuê phần mềm hằng tháng sang mô hình mua một lần, dùng trọn đời và tích hợp sẵn AI. Điều này giúp các doanh nghiệp vừa làm chủ công nghệ, vừa bảo mật dữ liệu.
Một lãnh đạo doanh nghiệp chấp nhận đầu tư làm phần mềm cho hay "tôn trọng bản quyền không phải là gánh nặng chi phí, mà là bệ phóng vững chắc nhất cho sự tăng trưởng bền vững".
Rủi ro với phần mềm "lậu"
Bà Trần Ngọc Phương Anh, CEO Công ty TNHH Cre AI Lab, chia sẻ một bài học xương máu về rủi ro của việc dùng phần mềm "lậu": "Công ty từng xảy ra sự cố một nhân sự freelancer (người làm việc tự do) sử dụng tài khoản Capcut chia sẻ "lậu" trên mạng.
Đúng sáng ngày phải xuất video bàn giao cho khách thì tài khoản bị khóa, đẩy nhân sự vào thế phải dựng lại toàn bộ video ngay trong buổi sáng. Nguy cơ mất trắng file, làm lại từ đầu và mất uy tín với khách hàng là cực kỳ cao". Giờ đây, start-up này có thêm nguyên tắc các đối tác tự do phải tự có phần mềm bản quyền khi nhận dự án.
