Từ vụ MCK, đừng để 'nổi loạn' thành thước đo của nghệ thuật

Đó là thái độ cầu thị đáng ghi nhận của một nghệ sĩ trẻ như MCK sau khi làm việc với cơ quan quản lý. 

Nhưng câu chuyện của MCK hay HVL không chỉ dừng ở một album mà còn đặt ra một câu hỏi lớn hơn cho âm nhạc đại chúng Việt Nam: Khi nào sự nổi loạn thôi là cá tính để trở thành sự dễ dãi với chính nghệ thuật?

MCK trước trách nhiệm lựa chọn cách kể

Trong nhiều năm qua, MCK được nhìn nhận là một trong những rapper có năng lực chuyên môn nổi bật. Không ít đồng nghiệp nhận xét anh thông minh, có đời sống âm nhạc phong phú, khả năng viết và sản xuất tốt. Thành công của album 99% từng chứng minh điều đó.

HVL cũng cho thấy một MCK nhiều trải nghiệm hơn. Album dày đặc những cảm xúc mất mát, cô đơn, giằng xé, những mối quan hệ đổ vỡ và cả sự bất cần của một người trẻ đi qua nhiều biến động. 

Một nhà sản xuất giấu tên trong giới underground tiết lộ thời gian qua là lúc MCK gánh chịu nhiều cảm xúc tiêu cực nhất trong đời sống cá nhân khi rạn nứt với chiến hữu, cũng là một producer đã đồng hành với anh trong nhiều năm. Bên cạnh đó, những đổ vỡ trong tình cảm đôi lứa cũng khiến MCK gần như "xù lông" với cả thế giới. 

Nghệ sĩ hoàn toàn có quyền viết về "bóng tối" của mình. Những tác phẩm lớn nhất trong lịch sử âm nhạc đều ra đời từ những vết thương. Nhưng nghệ thuật chưa bao giờ chỉ để kể lại cảm xúc. Nghệ thuật còn là trách nhiệm lựa chọn cách kể.

Giữa việc phản ánh những góc khuất của con người và việc để ngôn từ dung tục, cực đoan, đầy tính chiếm hữu hay bạo lực cảm xúc xuất hiện dày đặc, vẫn luôn tồn tại một ranh giới. 

Nhưng điều khiến công chúng tiếc nuối không phải vì album HVL bị yêu cầu chỉnh sửa mà bởi một nghệ sĩ có năng lực như MCK lại khiến người ta nói nhiều hơn về những câu chữ gây sốc, thay vì những giá trị âm nhạc mà anh đủ sức tạo ra.

Học cách tôn trọng luật chơi

Đáng suy nghĩ hơn, đây không còn là câu chuyện của riêng MCK. Những năm gần đây, không khó để nhận ra một xu hướng trong V-pop, đặc biệt ở một bộ phận nghệ sĩ trẻ, là nổi loạn để nổi tiếng.

Ca từ phải "gắt" hơn. Hình ảnh phải "gây tranh cãi" hơn. Phát ngôn phải cực đoan hơn. Mọi thứ dường như đều được đẩy lên để thu hút thuật toán mạng xã hội. Bởi rõ ràng trong cuộc cạnh tranh khốc liệt của thời đại số, cú sốc trở thành công cụ truyền thông rẻ và nhanh nhất.

Dẫu vậy, "viral" không đồng nghĩa với giá trị thật. Một ca khúc có thể tạo hàng triệu lượt xem chỉ sau vài ngày, nhưng điều còn lại sau nhiều năm không phải lượng tương tác mà là giá trị văn hóa, giá trị tinh thần mà tác phẩm để lại.

Âm nhạc đại chúng vốn luôn phản ánh đời sống. Tuy nhiên nó không đồng nghĩa với việc "phơi" ra mọi điều xấu xí của đời sống mà không có điểm dừng. Khi nghệ sĩ viện dẫn "tự do sáng tạo" để biện minh cho mọi lựa chọn, họ cũng cần nhớ rằng quyền tự do ấy luôn đi kèm với trách nhiệm xã hội.

Đó là lý do nhiều nền công nghiệp âm nhạc lớn trên thế giới vẫn có hệ thống phân loại nội dung, giới hạn độ tuổi, quy định phát hành và các chuẩn mực nghề nghiệp rất rõ ràng.

Sau mỗi tranh cãi, họ bước tiếp thế nào?

Một điểm "nhức nhối" khác khiến câu chuyện lần này trở nên đáng suy ngẫm hơn là phản ứng của một bộ phận người hâm mộ.

Ngay sau khi Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM mời MCK làm việc, nhiều tài khoản đã tràn vào đánh giá một sao cơ quan này trên Google Maps, sử dụng những lời lẽ công kích và xúc phạm. Ngay cả khi MCK chủ động xin lỗi, chấp nhận gỡ sản phẩm và đề nghị người hâm mộ dừng các hành động quá khích, một số người vẫn tiếp tục phản ứng thay thần tượng.

Đây không phải là cách bảo vệ tự do sáng tạo. Đây chỉ là cách mà fan bảo vệ thần tượng bằng cảm tính. Tờ Chosun (Hàn Quốc) từng đưa ra nhận định trong một vài viết về văn hóa thần tượng: "Một nền âm nhạc trưởng thành không thể lớn lên cùng văn hóa thần tượng cực đoan".

Fan có quyền thể hiện tình yêu mãnh liệt với nghệ sĩ mình thích. Nhưng fan cũng cần tỉnh táo để chấp nhận rằng thần tượng có thể sai, và việc chỉnh sửa một sản phẩm chưa phù hợp không phải thất bại, càng không phải sự chèn ép sáng tạo. Ngược lại, đó là dấu hiệu của một thị trường đang dần học cách tôn trọng luật chơi.

Việc MCK nhanh chóng nhận trách nhiệm và chủ động khắc phục cho thấy bản thân anh hiểu điều đó. Có lẽ đây cũng sẽ là một cột mốc quan trọng trong hành trình trưởng thành của chính MCK. 

MCK cũng như nhiều nghệ sĩ khác có thể chưa thấy hết "cái giá phải trả" cho những ngông cuồng của riêng mình. Nhưng rồi tất cả đều sẽ nhận ra điều làm nên vị thế của một nghệ sĩ không phải là họ gây tranh cãi đến đâu, mà là sau mỗi tranh cãi, họ bước tiếp như thế nào.

Nghệ thuật đương nhiên rất cần tự do để phát triển. Nhưng nghệ thuật cũng cần những giới hạn để không đánh mất phẩm giá của chính mình.