Một liều vaccine mRNA thử nghiệm giúp bảo vệ hoàn toàn khỏi virus Andes, là chủng Hantavirus có thể lây giữa người với người qua tiếp xúc gần.
Kết quả nghiên cứu của nhóm khoa học tại Đại học Texas Medical Branch (UTMB), Mỹ, vừa được công bố trên The Lancet. Nhóm cho biết vaccine mRNA thử nghiệm tạo đáp ứng bảo vệ mạnh trước virus Andes, một trong số ít Hantavirus có khả năng lây từ người sang người.
Trong nghiên cứu mới, nhóm UTMB thử nghiệm vaccine mRNA có cơ chế tương tự vaccine Covid-19. Vaccine mang chỉ dẫn di truyền giúp tế bào cơ thể tạo ra hai protein bề mặt vô hại của virus. Từ đó, hệ miễn dịch học cách nhận diện và chống lại virus thật.
Các nhà khoa học tiêm một liều vaccine cho 30 con hamster. Bốn tuần sau, chúng được phơi nhiễm với liều virus Andes có khả năng gây tử vong. Mô hình hamster được dùng vì có thể mô phỏng khá sát bệnh phổi nặng do virus này gây ra ở người.
Kết quả cho thấy toàn bộ động vật đã tiêm vaccine đều được bảo vệ khỏi bệnh. Khi kết thúc nghiên cứu, nhóm không tìm thấy virus đang nhân lên trong mô được kiểm tra. Trong nhóm không tiêm, bốn trong năm con không sống sót đến ngày thứ chín sau khi phơi nhiễm.
Vaccine cũng tạo kháng thể trong vòng 14 ngày. Đây là yếu tố quan trọng trong bối cảnh dịch bùng phát nhanh. Nhóm nghiên cứu còn thử ba mức liều 25 mcg, 5 mcg và 1 mcg. Hiệu quả bảo vệ vẫn được ghi nhận ở liều thấp nhất, dù chỉ bốn trong năm động vật tạo kháng thể đo được.
Khả năng dùng liều thấp có ý nghĩa thực tế. Khi dịch xảy ra, nguồn vaccine ban đầu thường hạn chế. Nếu mỗi liều vaccine có thể chia nhỏ mà vẫn tạo bảo vệ, số người được tiêm trong vùng nguy cơ có thể tăng lên.
Minh họa nghiên cứu vaccine. Ảnh: Vecteezy
Một điểm được nhóm nghiên cứu quan tâm là khả năng dùng vaccine sau phơi nhiễm. Bệnh do virus Andes có thời gian ủ bệnh trung vị khoảng 18 ngày ở người. Nếu vaccine kích hoạt miễn dịch trong hai tuần, về lý thuyết có thể có khoảng thời gian can thiệp sau khi một người tiếp xúc với nguồn bệnh nhưng chưa xuất hiện triệu chứng.
Theo tiến sĩ Alexander Bukreyev, người đứng đầu phòng thí nghiệm phát triển vaccine và bệnh sinh virus của UTMB, nếu được tiêm sớm cho nhóm tiếp xúc nguy cơ cao trong ổ dịch, vaccine có thể giúp hệ miễn dịch phản ứng kịp thời, hạn chế virus nhân lên và giảm nguy cơ phát bệnh hoặc lây lan tiếp. Tuy nhiên, nhóm nhấn mạnh đây mới là giả thuyết, chưa phải chỉ định đã được chứng minh.
Các chuyên gia cũng lưu ý nghiên cứu hiện vẫn ở giai đoạn tiền lâm sàng. Kết quả mới được ghi nhận trên động vật, chưa chứng minh hiệu quả và độ an toàn ở người. Ngoài ra, nhóm chỉ đo tải lượng virus ở gan, dù trong mô hình này chỉ số ở gan thường phản ánh tương quan với phổi.
Bước tiếp theo là thử nghiệm lâm sàng trên người. Với hỗ trợ từ Viện Y tế Quốc gia Mỹ, nhóm UTMB cho biết đang thúc đẩy quá trình đưa vaccine một liều vào thử nghiệm, nhằm chuẩn bị tốt hơn trước nguy cơ bùng phát các chủng Hantavirus nguy hiểm.
Hantavirus thường lây sang người khi tiếp xúc với phân, nước tiểu hoặc nước bọt của loài gặm nhấm nhiễm bệnh. Riêng virus Andes có thể lây qua tiếp xúc gần với dịch tiết đường hô hấp của người bệnh, như khi ho. Đặc điểm này khiến các ổ dịch khó kiểm soát hơn.
Virus này từng bùng phát tại Epuyén, Argentina, giai đoạn 2018-2019. Khi đó, chuỗi lây bắt nguồn từ một cuộc gặp mặt xã hội, tạo thành bốn làn sóng lây nhiễm, với 34 ca xác nhận và 11 ca tử vong.
Tháng 5, một đợt bùng phát trên tàu du lịch MV Hondius của Hà Lan, khởi hành từ Argentina, tiếp tục cho thấy nguy cơ này. Đến nay, sự kiện ghi nhận 13 ca mắc và ba ca tử vong. Gần 150 hành khách sau đó trở về 23 quốc gia trong thời gian ủ bệnh có thể kéo dài tới 42 ngày, gây khó khăn cho truy vết và cách ly.
Hiện vaccine bất hoạt phòng một số Hantavirus đã được sử dụng tại Trung Quốc và Hàn Quốc trong nhiều năm. Tuy nhiên, chưa có vaccine nào được cấp phép tại châu Mỹ hoặc châu Âu để phòng virus Andes. Cũng chưa có thuốc điều trị đặc hiệu được phê duyệt cho bệnh này.
Văn Hà (Theo The Lancet/UTMB)
