Tôi mắc lupus 3 năm, mỗi khi nhiệt độ giảm thường mệt và đau nhức các khớp hơn. Đây có phải dấu hiệu bệnh đang bùng phát hay chỉ do thời tiết? (Văn Hùng, 40 tuổi, Lâm Đồng)
Trả lời:
Lupus ban đỏ hệ thống là bệnh tự miễn mạn tính có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan như da, khớp, mạch máu, thận và hệ thần kinh. Thời tiết lạnh hơn không phải nguyên nhân gây bệnh nhưng là một trong những yếu tố môi trường có thể làm các triệu chứng của bệnh rõ hơn, đặc biệt là đau khớp, mệt mỏi.
Ở người khỏe mạnh, khi nhiệt độ giảm, cơ thể sẽ tự động co các mạch máu ngoại vi để hạn chế thất thoát nhiệt. Với người mắc lupus, phản ứng này diễn ra mạnh hơn do hệ mạch máu và hệ miễn dịch nhạy cảm. Lưu lượng máu đến da, cơ và khớp giảm tạm thời khiến người bệnh dễ cảm thấy cứng khớp, đau nhức và khó vận động, nhất là vào buổi sáng hoặc sau thời gian dài ít cử động.
Ngoài nhiệt độ, sự thay đổi áp suất khí quyển khi chuyển mùa cũng có thể làm các mô quanh khớp nhạy cảm hơn, khiến cảm giác đau tăng lên dù mức độ viêm không thay đổi nhiều. Đồng thời, nhiệt độ thấp làm tăng độ nhạy của các thụ thể cảm nhận đau, vì vậy nhiều người bệnh cảm thấy đau rõ hơn vào những ngày lạnh.
Bên cạnh đau khớp, người mắc lupus cũng dễ gặp các vấn đề ở mạch máu khi trời lạnh. Khoảng 25-60% bệnh nhân xuất hiện hội chứng Raynaud. Đây là tình trạng các mạch máu ở đầu ngón tay, ngón chân co lại khi nhiệt độ giảm hoặc căng thẳng, khiến đầu ngón chuyển từ trắng sang tím, sau đó đỏ hồng khi máu lưu thông trở lại. Người bệnh thường cảm thấy tê, buốt hoặc đau ở đầu chi.
Một số trường hợp còn có thể xuất hiện lupus đỏ dạng cóng, biểu hiện bằng các sẩn hoặc mảng màu đỏ tím ở đầu ngón tay, ngón chân, mũi hoặc vành tai sau khi tiếp xúc với môi trường lạnh và ẩm. Những tổn thương này có thể kéo dài nhiều tuần, gây đau, ngứa hoặc rát nếu không được điều trị phù hợp.
Bác sĩ Tân tư vấn cho người bệnh. Ảnh minh họa: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Khoảng 25% bệnh nhân lupus có cryoglobulin - nhóm protein nhạy cảm với nhiệt độ. Khi gặp lạnh, các protein này có thể kết tủa trong lòng mạch, làm tăng nguy cơ viêm mạch máu nhỏ, xuất hiện ban xuất huyết hoặc loét da ở một số trường hợp.
Cảm giác mệt mỏi khi trời lạnh cũng là vấn đề rất thường gặp ở người mắc lupus, không chỉ do đau khớp khiến người bệnh ngại vận động, mà còn liên quan đến tình trạng viêm mạn tính do hệ miễn dịch hoạt động bất thường. Khi nhiệt độ giảm, cơ thể cần tiêu hao nhiều năng lượng hơn để duy trì thân nhiệt, trong khi người bệnh thường ngủ không ngon do đau nhức, ít vận động và đôi khi kèm thiếu máu hoặc tác dụng phụ của thuốc. Sự cộng hưởng của nhiều yếu tố này khiến cảm giác uể oải, kiệt sức trở nên rõ rệt hơn.
Nếu các triệu chứng chỉ tăng nhẹ khi thời tiết thay đổi và cải thiện sau khi giữ ấm hoặc nghỉ ngơi, bạn không nên quá lo lắng. Nếu đau khớp dữ dội, sưng nhiều khớp, sốt kéo dài, xuất hiện ban đỏ mới, khó thở, phù chân hoặc các dấu hiệu bất thường khác, bạn cần đến bệnh viện để được bác sĩ đánh giá hoạt động của bệnh và điều chỉnh điều trị nếu cần.
Để hạn chế các triệu chứng, người mắc lupus ban đỏ nên giữ ấm cơ thể, đặc biệt là bàn tay và bàn chân bằng găng tay, tất hoặc nhiều lớp quần áo mỏng. Duy trì vận động nhẹ nhàng như đi bộ, kéo giãn cơ hay tập các bài tập khớp mỗi ngày cũng giúp cải thiện tuần hoàn, giảm cứng khớp và hạn chế tình trạng giảm sức cơ do ít vận động.
Chú ý chườm ấm hoặc ngâm tay chân trong nước ấm để giảm đau và cải thiện lưu thông máu. Đồng thời tiếp tục dùng thuốc đúng chỉ định, tái khám định kỳ và không tự ý giảm hoặc ngừng thuốc khi thấy triệu chứng thay đổi theo thời tiết.
TS.BS Nguyễn Phúc Tân
Khoa Miễn dịch Lâm sàng
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM
