Nghiên cứu mới cho thấy xu hướng nam giới Mỹ không tham gia lực lượng lao động bắt nguồn từ trải nghiệm tiêu cực thuở ấu thơ, khi chứng kiến người lớn xung quanh chật vật mưu sinh.
Theo dữ liệu mới nhất của Bộ Lao động Mỹ, tỷ lệ tham gia thị trường lao động với nam giới từ 20 tuổi trở lên đạt 69,5% vào tháng 5, giảm so với mức 76% vào tháng 5/2006. Điều này có nghĩa là ngày càng ít nam giới có việc làm, hoặc thuộc nhóm thất nghiệp nhưng vẫn tích cực tìm kiếm việc làm.
Tỷ lệ tham gia thị trường lao động của nam giới đạt đỉnh (86,4%) vào năm 1950, sau đó giảm xuống 79,7% vào năm 1970 và 76,4% vào năm 1990. Ngược lại, tỷ lệ này ở nữ giới tăng đều cho đến những năm 1990, đạt đỉnh vào năm 2000 và chỉ giảm nhẹ kể từ đó.
Nhân viên nam tại cửa hàng ở Seattle, Washington, Mỹ, ngày 21/2/2020. Ảnh: Reuters
Nhiều giả thuyết đã được đưa ra nhằm lý giải điều này. Chẳng hạn, sau khi bong bóng nhà đất vỡ và gây ra cuộc Đại suy thoái, tình trạng mất việc đột ngột trong ngành xây dựng được cho là một phần nguyên nhân khiến nam giới rời bỏ lực lượng lao động.
Sự xuất hiện của các trò chơi điện tử ngày càng hiện đại từ đầu những năm 2000 thậm chí cũng được xem là một nguyên nhân khiến nam giới làm việc ít hơn. Meredith Whitney, người được mệnh danh là "nhà tiên tri Phố Wall" vì dự báo chính xác cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, từng nhận xét rằng những nam thanh niên độc thân sống cùng gia đình và dành nhiều thời gian chơi game là nguyên nhân đằng sau "cuộc khủng hoảng của nam giới Mỹ".
Năm ngoái, Cục Dự trữ Liên bang San Francisco cũng đưa ra một lý giải. Cơ quan này cho rằng nam giới rời thị trường lao động do học tập hoặc trách nhiệm chăm sóc người thân, đồng thời một bộ phận khác bị loại khỏi thị trường lao động vì không phù hợp về kỹ năng hoặc do khuyết tật.
Một nghiên cứu mới của hai nhà kinh tế học Remy Levin và Daniela Vidart thuộc Đại học Connecticut tiếp tục bổ sung các giải thích vào cuộc tranh luận này. Theo nghiên cứu, thái độ của nam giới đối với việc đi làm phụ thuộc lớn vào bối cảnh kinh tế mà họ chứng kiến trong suốt cuộc đời, đặc biệt là những trải nghiệm thời thơ ấu.
Các nhà kinh tế học giải thích rằng khi những bé trai lớn lên trong môi trường chứng kiến mức lương thấp và tỷ lệ thất nghiệp cao ở những người đàn ông xung quanh, chúng sẽ hình thành thái độ bi quan về triển vọng của chính mình trong tương lai, từ đó ít có khả năng tham gia thị trường lao động hơn.
"Nghiên cứu chỉ ra rằng tác động từ tâm lý và trải nghiệm có thể biến một giai đoạn thiếu hụt việc làm tạm thời thành sự sụt giảm lực lượng lao động mang tính dài hạn", hai tác giả viết. Hiện tượng này vẫn tồn tại ngay cả khi những người đàn ông chuyển đến sinh sống ở bang khác.
Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, những trải nghiệm thuở nhỏ mới là yếu tố quyết định tỷ lệ tham gia thị trường lao động. Nói cách khác, kỳ vọng của nam giới về thu nhập và cơ hội nghề nghiệp được định hình từ những bài học tích lũy trong quá khứ, thay vì các điều kiện kinh tế vĩ mô như lạm phát hay thất nghiệp trên phạm vi toàn quốc.
"Chính môi trường nơi nam giới lớn lên, chứ không phải những gì họ quan sát khi trưởng thành, định hình mức độ tham gia lao động sau này của họ", Levin và Vidart kết luận.
"Điều này cho thấy những năm tháng đầu đời là giai đoạn then chốt để hình thành niềm tin về giá trị của việc làm, đồng thời gợi mở cách thức các chính sách có thể thúc đẩy sự gắn bó lâu dài của nam giới với thị trường lao động", nghiên cứu chỉ ra.
Người đàn ông đi ngang qua biển hiệu "Tuyển dụng" được dán trên mặt tiền một cửa hàng kinh doanh ở San Gabriel, California, Mỹ, vào ngày 21/8/2024. Ảnh: AFP
Ngoài ra, các nghiên cứu riêng biệt cũng cho thấy đại dịch Covid-19 có thể đã khiến nhiều người đánh giá lại các ưu tiên trong cuộc sống, từ đó lựa chọn làm việc ít giờ hơn.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa hai giới vẫn rất rõ rệt. Tính đến năm 2022, nhóm nam thanh niên có từ bằng cử nhân trở lên đã cắt giảm trung bình 14 giờ làm việc mỗi năm so với năm 2019. Trong khi đó, mức giảm ở phụ nữ có cùng trình độ học vấn ít hơn nhiều, chỉ giảm 3 giờ.
Một nghiên cứu khác của Cục Dự trữ Liên bang Boston công bố năm 2022 cho biết, nam giới từ 25 đến 54 tuổi không có bằng đại học đang rời bỏ thị trường lao động với tỷ lệ cao kỷ lục. Nguyên nhân một phần đến từ áp lực tâm lý khi họ cảm thấy tự ti về địa vị xã hội của mình so với những người bạn đồng lứa có học vấn cao hơn.
Kể từ năm 1980, thu nhập hàng tuần của nam giới không có bằng cấp đã giảm 17% sau khi điều chỉnh theo lạm phát, trong khi thu nhập của nam giới có bằng đại học tăng 20%.
Hoàng Lan (Theo Fortune, AFP, Reuters)
