Những khác biệt sinh học bẩm sinh cùng các bệnh lý đặc thù là nguyên nhân khiến cơ thể phái đẹp dễ bị quá tải và tổn thương khi nắng nóng.
Châu Âu đang phải trải qua những đợt nắng nóng kỷ lục, sức chịu đựng của mỗi người đối với thời tiết khắc nghiệt này là hoàn toàn khác nhau. Bác sĩ Anisha Patel, chuyên gia y khoa về sức khỏe phụ nữ, chỉ ra rằng có những nhóm phụ nữ phải chật vật hơn rất nhiều khi đối mặt với thời tiết nắng nóng. Sự khác biệt về mặt sinh học và các yếu tố sức khỏe đặc thù chính là nguyên nhân khiến phái nữ chịu ảnh hưởng nặng nề hơn, đồng thời đòi hỏi những biện pháp chăm sóc bản thân chuyên biệt khi thời tiết bắt đầu oi bức.
Yếu tố đầu tiên chính là sự thay đổi của nội tiết tố. Hai loại hormone estrogen và progesterone đóng vai trò quyết định trong cơ chế điều hòa thân nhiệt của cơ thể và tác động này trở nên mạnh mẽ nhất vào kỳ kinh nguyệt. "Vào nửa sau của chu kỳ kinh nguyệt, thân nhiệt tự nhiên của phụ nữ sẽ tăng lên, khiến họ dễ cảm thấy nóng bức hơn bình thường. Vì vậy, trong khoảng thời gian này, chị em sẽ nhạy cảm hơn với thời tiết và luôn cảm thấy nóng bức hơn hẳn", bà Patel, hiện là bác sĩ gia đình tại West Sussex, Anh, giải thích.
Bên cạnh chu kỳ kinh nguyệt, nội tiết tố cũng là tác nhân gây ảnh hưởng lớn trong giai đoạn mãn kinh. Sự sụt giảm nghiêm trọng của nồng độ estrogen lúc này thường dẫn đến các cơn bốc hỏa, tình trạng đổ mồ hôi trộm ban đêm và chứng khó ngủ. Những bất ổn nội tại này vô tình tạo ra "tác động kép", khiến cái nóng ngoài trời trở nên ngột ngạt và quá sức chịu đựng đối với cơ thể phụ nữ.
"Về cơ bản, hệ thống điều hòa thân nhiệt của cơ thể sẽ trở nên mất kiểm soát do sự thiếu hụt hormone. Điều này thực sự là một trải nghiệm quá tải và kiệt quệ đối với rất nhiều phụ nữ", bà Patel phân tích.
Người dân trên cầu Westminster ở trung tâm London, Anh. Ảnh: PA
Giai đoạn thai kỳ cũng mang đến những thử thách khắc nghiệt không kém cho phụ nữ khi thời tiết chuyển sang nắng nóng. Bác sĩ Patel cho hay khi mang thai, tốc độ chuyển hóa, nhịp tim và cả thể tích máu trong cơ thể người mẹ đều tăng lên đáng kể. Hệ quả là cơ thể họ phải làm việc cật lực hơn rất nhiều so với bình thường chỉ để duy trì trạng thái mát mẻ.
Theo National Childbirth Trust (NCT), tổ chức từ thiện hàng đầu tại Anh chuyên cung cấp thông tin, hỗ trợ, vận động chính sách về thai kỳ, sinh nở và giai đoạn đầu làm cha mẹ, mặc dù cơ thể phụ nữ mang thai thường có khả năng tự điều hòa thân nhiệt nhưng thời tiết nắng nóng cực đoan vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng cho cả mẹ bầu và thai nhi. Các mối đe dọa sức khỏe nguy hiểm này bao gồm tình trạng mất nước, kiệt sức vì nóng và nghiêm trọng nhất là sốc nhiệt (heat stroke).
Bên cạnh những biến động về nội tiết tố và thai kỳ, một nguyên nhân sinh học khác khiến phái nữ chịu nóng kém hơn nằm ở chính cơ chế đổ mồ hôi. Nhìn chung, phụ nữ thường tiết ra ít mồ hôi hơn nam giới. Nguyên nhân là do nhiệt độ vùng lõi cơ thể của phụ nữ vốn ở mức nền thấp hơn, khiến họ mất nhiều thời gian hơn để đạt đến ngưỡng nhiệt độ cần thiết nhằm kích hoạt "hệ thống làm mát" bằng mồ hôi.
Trong khi đó, đổ mồ hôi lại là một trong những cơ chế tự hạ nhiệt cốt lõi và hiệu quả nhất của con người. Sự chậm trễ mang tính sinh học này vô tình giữ nhiệt lượng lại trong cơ thể lâu hơn, khiến phụ nữ luôn có cảm giác oi bức, ngột ngạt và bí bách hơn hẳn so với cánh mày râu khi ở cùng một mức nhiệt độ môi trường.
Không dừng lại ở cơ chế tiết mồ hôi, cấu trúc cơ thể và hệ tuần hoàn vốn mang nhiều nét đặc thù của phái đẹp cũng là nguyên nhân khiến họ "lép vế" trước nắng nóng. Phụ nữ thông thường có vóc dáng nhỏ hơn, thể tích máu ít hơn, kích thước tim nhỏ hơn và nồng độ hemoglobin (huyết sắc tố chịu trách nhiệm vận chuyển oxy trong máu) thấp hơn đáng kể so với nam giới.
"Sự khác biệt về thể trạng này đồng nghĩa với việc hệ tim mạch của phụ nữ có ít 'nguồn lực dự trữ' hơn để vừa duy trì huyết áp ổn định, vừa làm nhiệm vụ bơm máu đến da để hạ nhiệt", bác sĩ Patel nói. "Về mặt cơ chế, khi máu được đẩy lên gần bề mặt da, cơ thể mới có thể giải phóng nhiệt lượng ra môi trường bên ngoài".
Song dù nhiệt độ vùng lõi thấp hơn, phụ nữ lại có nhiệt độ bề mặt da cao hơn nam giới, điều này càng làm tăng cảm giác oi bức, rát da khi trời nóng. Sự cộng hưởng của tất cả rào cản sinh học nói trên, từ vóc dáng, lượng máu đến nhiệt độ da, chính là lý do đẩy phái nữ vào tình trạng dễ bị hoa mắt, chóng mặt, kiệt sức và suy giảm nghiêm trọng khả năng chịu nhiệt.
Bên cạnh những bất lợi về cấu trúc cơ thể tự nhiên, sức chịu nhiệt của phụ nữ còn bị thử thách lớn bởi một danh sách các bệnh lý nền vốn có tỷ lệ mắc cao hơn ở nữ giới. Các căn bệnh phổ biến gồm bệnh lý tuyến giáp, lupus ban đỏ và tình trạng thiếu sắt, những tác nhân trực tiếp khiến cơ thể khó chống chọi với nhiệt độ cao.
Ví dụ về tình trạng thiếu sắt, bác sĩ Patel cho hay khi lượng sắt trong cơ thể xuống thấp, quá trình vận chuyển oxy đến các cơ quan sẽ kém hiệu quả một cách rõ rệt. Để bù đắp lượng oxy thiếu hụt này, tim buộc phải làm việc cật lực và áp lực hơn rất nhiều. "Hệ quả là bạn sẽ nhanh chóng cảm thấy mệt mỏi, kiệt sức và khả năng chịu đựng các hoạt động thể chất hằng ngày bị suy giảm nghiêm trọng dưới trời nắng nóng", bà nói.
Dù vậy, chuyên gia cũng lưu ý không phải bất kỳ phụ nữ nào cũng chịu tác động tiêu cực từ thời tiết khắc nghiệt theo cùng một cách. Mức độ ảnh hưởng nặng hay nhẹ hoàn toàn phụ thuộc vào thể trạng, cơ địa và các vấn đề sức khỏe riêng biệt của từng nhóm cụ thể.
Để chủ động ứng phó với thời tiết khắc nghiệt, những nhóm phụ nữ dễ bị tổn thương bởi nhiệt độ cao cần chủ động chuẩn bị và phòng ngừa nhằm tránh nguy cơ quá nhiệt hoặc kiệt sức vì nóng. Bác sĩ Patel khuyến nghị người dân uống đủ nước suốt cả ngày, đảm bảo bổ sung ít nhất từ 6 đến 8 cốc chất lỏng trong suốt (không chứa cồn và caffeine).
Việc duy trì đều đặn các loại thuốc đang điều trị cũng đóng vai trò sống còn; riêng với những người đang sử dụng thuốc lợi tiểu, liều lượng có thể cần phải điều chỉnh hoặc giảm bớt sau khi tham khảo ý kiến kỹ lưỡng từ bác sĩ chuyên khoa. Đối với phụ nữ đang trong giai đoạn mãn kinh, việc tiếp tục duy trì liệu pháp thay thế hormone (HRT) hoặc các loại thuốc hỗ trợ khác để kiểm soát hiệu quả các cơn bốc hỏa.
Cuối cùng, việc tuân thủ các hướng dẫn an toàn chung trong mùa hè như bôi kem chống nắng, mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát hay đặt đá lạnh trước quạt gió sẽ giúp hạ nhiệt hiệu quả. Bác sĩ Patel nhấn mạnh điều quan trọng nhất là mỗi người cần nâng cao nhận thức để tự chăm sóc bản thân kỹ lưỡng hơn, đặc biệt khi thuộc nhóm dễ bị tổn thương trước các đợt nắng nóng gay gắt.
"Cốt lõi của vấn đề là chúng ta cần nâng cao nhận thức để tự chăm sóc bản thân kỹ lưỡng hơn, đặc biệt khi thuộc nhóm dễ bị tổn thương trước thời tiết khắc nghiệt", chuyên gia nhấn mạnh.
Bình Minh (Theo iTV News)
