Việt Nam trước cơ hội kết nối Nga - ASEAN

Đây là hội nghị đặc biệt kỷ niệm 35 năm quan hệ Nga - ASEAN. Trong đó, lợi thế của Việt Nam trong hợp tác kết nối giữa Nga, thông qua Liên minh kinh tế Á - Âu (EAEU), với ASEAN đang hiện lên rõ nét. Nhờ đi trước, Việt Nam có thể góp phần định hình chương trình nghị sự, trở thành hình mẫu cho các nước ASEAN trong hợp tác với Nga.

Người mở đường

Việt Nam là quốc gia ASEAN đầu tiên ký hiệp định thương mại tự do với EAEU mà Nga là thành viên chủ chốt. Chính điều này và mối quan hệ song phương đang được nâng tầm toàn diện, thực chất với Nga đã tạo cho Việt Nam một vị trí đặc biệt: không chỉ tham gia sớm, mà còn trở thành trường hợp thực tiễn đầu tiên để kiểm chứng khả năng kết nối giữa một không gian kinh tế Á - Âu với Đông Nam Á, theo các chuyên gia trao đổi với Tuổi Trẻ.

Một ví dụ mới nhất đã diễn ra tại Kazan trong ngày 15-6 khi hai Thủ tướng Lào và Nga chứng kiến việc ký thỏa thuận liên chính phủ về hợp tác giữa hai nước trong lĩnh vực hạt nhân dân sự. 

Đại diện phía Nga ký là Rosatom - tập đoàn đã ký hiệp định liên quan Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1. 

Thỏa thuận sẽ tạo điều kiện cho việc bắt đầu dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân do Nga thiết kế tại Lào, bắt đầu bằng nghiên cứu khả thi sơ bộ về việc tích hợp nhà máy điện hạt nhân tương lai vào hệ thống năng lượng quốc gia.

Với Nga và Việt Nam, hợp tác năng lượng hạt nhân dân sự có lẽ chỉ là bước mở đầu. Các dự án năng lượng không chỉ có ý nghĩa với Việt Nam hay Lào và ASEAN nói chung, khi hiệp hội 11 nước này đang thúc đẩy sáng kiến Lưới điện ASEAN.

Về thương mại ASEAN - Nga, GS.TS Vladimir Mazyrin, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam và ASEAN thuộc Viện hàn lâm Khoa học Nga, nhận định: "Kinh nghiệm của Việt Nam với tư cách là quốc gia ASEAN đầu tiên ký hiệp định thương mại tự do với EAEU đã tạo ra một mô hình hữu ích để mở rộng hội nhập kinh tế giữa ASEAN và không gian Á - Âu".

Cơ hội thành trung tâm logistics

Khi các hành lang thương mại giữa EAEU và các nước Đông Nam Á khác được khơi thông dựa trên cấu trúc và các sáng kiến mà Việt Nam đã góp phần định hình, lợi ích đối với Việt Nam là rất cụ thể. 

Hàng hóa đi qua Việt Nam nhiều hơn, đồng nghĩa với việc các cảng biển, trung tâm logistics, khu công nghiệp và các dịch vụ hỗ trợ giao thương trong nước cũng được hưởng lợi. Vai trò trung chuyển, lưu kho, phân phối và kết nối chuỗi cung ứng khi đó sẽ tạo ra giá trị gia tăng lớn hơn cho nền kinh tế.

Đại sứ Nga tại Việt Nam Bezdetko Gennady Stepanovich nói thẳng vào điểm cốt lõi này khi nhấn mạnh việc tăng cường kết nối trong các lĩnh vực vận tải và logistics là rất quan trọng. Trong đó, các tuyến vận tải qua "tuyến Biển Bắc" là rất triển vọng, giúp rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa Á - Âu so với đi qua kênh đào Suez.

Trong nghiên cứu về tiềm năng hợp tác Nga - ASEAN công bố tháng 5-2026, TS Valeria Vershinina, Phó giám đốc Trung tâm ASEAN thuộc Học viện Quan hệ quốc tế Matxcơva (Bộ Ngoại giao Nga), cũng chỉ ra vai trò của Việt Nam trong hình thành mạng lưới logistics khu vực. 

Bà đưa ra những dữ liệu: từ đầu tháng 6-2022, Tập đoàn vận tải FESCO của Nga đã mở tuyến container trực tiếp Vladivostok - Hải Phòng - TP.HCM - Ninh Ba; đến tháng 8-2024 mở thêm tuyến kết nối TP.HCM với Malaysia; và đến tháng 12-2024 thành lập công ty con tại Việt Nam, đặt văn phòng tại TP.HCM và Hải Phòng. Những con số, những tuyến đi cụ thể ấy cho thấy Việt Nam đang hiện diện ngày càng rõ ràng trong bản đồ logistics của khu vực.

Nói một cách khác, từ cách nhìn của Nga, logistics không còn là phần phụ của hợp tác, mà đang trở thành một trục xương sống. Khi các tuyến vận tải mới được đánh giá có lợi thế cạnh tranh rõ rệt và mức độ an toàn cao, Việt Nam càng có cơ hội nâng vai trò của mình từ đối tác giao thương lên điểm nút vận hành của cả mạng lưới khu vực. Nhận định này dựa trên việc các dự án đường sắt xuyên lục địa đang được thúc đẩy, nối Việt Nam với Trung Quốc, Mông Cổ, một số nước Trung Á và Nga.

Cung cấp hình mẫu hợp tác đa chiều, cùng có lợi

Nhìn vấn đề từ khía cạnh kinh tế chính trị quốc tế, GS.TS Vladimir Mazyrin chỉ ra chuyến công du gần đây của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến ba nước ASEAN đã chứng minh năng lực ngày càng tăng của Việt Nam trong vai trò là người xây dựng đồng thuận và định hướng chương trình nghị sự trong khối. 

Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại Đối thoại Shangri-La (Singapore) hay nhận định "thế giới đang thay đổi, ASEAN phải suy nghĩ khác đi" nhân Diễn đàn Tương lai ASEAN ở Hà Nội là rất đáng chú ý. "Những tuyên bố này không chỉ đơn thuần là nguyện vọng, mà còn cho thấy chiến lược của Việt Nam trong việc thực hiện vai trò lãnh đạo về trí tuệ và chính trị trong ASEAN", ông Mazyrin nói.

PGS.TS Bulat Akhmetkarimov, Đại học Quốc tế Paragon (Campuchia), chỉ ra việc Việt Nam là một quốc gia vừa duy trì quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện với Matxcơva, vừa vẫn giữ được mối quan hệ kinh tế và chính trị mạnh mẽ với các quốc gia phương Tây, qua đó trở thành hình mẫu cho tính trung lập "đa chiều". 

Trong khi giao thương giữa Nga với các nước ASEAN khác vẫn còn khiêm tốn, Việt Nam đã thành công trong việc mở rộng thương mại song phương với Nga lên tới 5 tỉ USD và thúc đẩy các dự án công nghệ cao lớn, chẳng hạn Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1, mà không làm gián đoạn mối quan hệ kinh tế quan trọng với Mỹ và Liên minh châu Âu.

"Điều kiện cần để Việt Nam đảm nhận vai trò kết nối rộng hơn là phải sử dụng khuôn khổ Việt Nam - EAEU như một bản thiết kế cấu trúc, đồng thời chủ động chia sẻ những hiểu biết về quy định để giúp mở rộng các mạng lưới thương mại này sang những nền kinh tế ASEAN thực dụng khác như Indonesia, Malaysia và Thái Lan", ông Akhmetkarimov nói. 

Nếu kinh nghiệm của Việt Nam được chuyển hóa thành một "bản thiết kế cấu trúc", Việt Nam sẽ không chỉ hưởng lợi từ việc đi trước, mà còn hưởng lợi từ chính việc các mắt xích khác đi theo mô hình mà mình đã góp phần hình thành.