TP HCMÔng Hữu, 76 tuổi, ung thư sarcoma mô bào da đầu, đã phẫu thuật nhiều lần khiến vùng điều trị lồi lõm, bác sĩ dùng miếng bolus 3D trong xạ trị giúp giảm tổn thương.
Bolus là một lớp vật liệu tương đương mô, mềm dẻo, áp sát bề mặt tự nhiên, không gây thêm tổn thương cho vùng da đã yếu. "Đây là lần đầu tiên Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh sử dụng miếng bolus trong xạ trị ung thư da vùng đầu", BS.CKII Nguyễn Thế Hiển, Trưởng khoa Xạ trị, Trung tâm Ung bướu, nói. Dựa trên dữ liệu CT, các kỹ sư và kỹ thuật viên dựng hình 3D để tạo ra một lớp bolus riêng ông Hữu, ôm sát từng đường cong, từng vùng lồi lõm của da đầu.
Ông Hữu phát hiện vùng da đầu sưng cứng, dày lên bất thường cách đây một năm, được chẩn đoán u lành tính, phẫu thuật. Khi u tái phát phải phẫu thuật lần hai, bác sĩ cho biết ông mắc ung thư sarcoma mô bào, tỷ lệ mắc 0,17/1.000.000 người.
Trong vòng một năm, ông Hữu trải qua thêm nhiều lần phẫu thuật khác, từ loại bỏ u đến ghép da đầu khiến vùng điều trị gồ ghề, lồi lõm không thể phẫu thuật tiếp, chuyển sang xạ trị tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM.
Theo bác sĩ Hiển, vùng da đầu là một trong những vị trí rất khó để xạ trị bởi chùm tia bức xạ năng lượng cao có đặc tính xuyên thấu sâu, đi xuyên qua vùng điều trị vài centimet. Trong khi đó, da đầu là lớp mô rất nông, nằm ngay trên xương sọ. Nếu không kiểm soát tốt, liều xạ có thể đi xuyên sọ, người bệnh đối mặt nguy cơ hoại tử vỏ não, sa sút trí tuệ. Ngược lại, nếu liều xạ yếu, vùng da bệnh có thể không nhận đủ liều điều trị.
Bác sĩ Hiển đang khám, tư vấn điều trị cho ông Hữu. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Bác sĩ Hiển đánh giá thách thức lớn nhất trong xạ trị toàn bộ da đầu là đảm bảo phân bố liều đồng đều trên bề mặt cong phức tạp. Cấu trúc của hộp sọ hình cầu, còn tia xạ đi theo đường thẳng. Khi chiếu tia xạ vào da đầu, tia ở đỉnh đầu sẽ nhận đủ liều, còn các tia ở thái dương, gáy hay các vùng lồi lõm bất thường ở vành tai, sống mũi, nếp gấp gáy dễ bị thiếu liều do xuất hiện khoảng hở không khí, khiến bức xạ tương tác kém, làm giảm hiệu quả điều trị.
Trong khi đó, ông Hữu đã phẫu thuật nhiều lần, vùng điều trị lồi lõm, biến dạng. Những khoảng hở nhỏ giữa da và không khí có thể làm tia xạ mất hiệu quả tại chỗ cần điều trị.
Sau hội chẩn, êkíp quyết định xạ trị cho ông Hữu với kỹ thuật điều biến liều (IMRT) nhằm tập trung chính xác liều bức xạ vào khối u. Đồng thời, dựa trên dữ liệu CT, các kỹ sư và kỹ thuật viên dựng hình 3D tạo lớp bolus cá thể hóa đến từng nếp gồ ghề trên da đầu.
Kỹ thuật viên đặt miếng bolus lên da đầu ông Hữu chuẩn bị quá trình xạ trị. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Khi đặt miếng bolus lên da đầu, lớp bolus lấp đầy các khoảng hở không khí, biến một bề mặt cong và không đồng nhất thành một cấu trúc mà tia xạ dễ phát huy tác dụng. Bên ngoài, ông Hữu được mang mặt nạ cá thể hóa nhằm ổn định tư thế qua từng buổi điều trị. Sự kết hợp này giúp tia xạ tập trung vào lớp mô nông, nơi có tế bào ung thư, hạn chế tối đa liều không cần thiết đi sâu vào bên trong xương sọ.
Êkíp sử dụng kỹ thuật điều biến liều, điều chỉnh tia xạ theo từng giai đoạn điều trị. Sau mỗi buổi xạ trị, bác sĩ thoa kem dưỡng chuyên dụng lên da đầu người bệnh, giúp làm dịu, giảm khô rát. Ông không bị đau đầu hay ảnh hưởng thị giác, đi đứng, ăn uống bình thường.
Bác sĩ Hiển cho biết thêm sự phát triển của công nghệ xạ trị và các giải pháp cá thể hóa như kỹ thuật điều biến liều, miếng bolus cá thể hóa góp phần tăng hiệu quả điều trị, giảm gánh nặng chi phí cho người bệnh.
Nguyễn Trăm
*Tên người bệnh đã được thay đổi
Độc giả gửi câu hỏi về bệnh ung thư tại đây để bác sĩ giải đáp
