Định danh người bán qua CCCD, áp dụng AI để rà soát và kiểm tra ngẫu nhiên là những giải pháp được các sàn online siết chặt để chống hàng giả.
Thấy giá hấp dẫn, chị Bích Hồng (36 tuổi, TP HCM) đổi sang một gian hàng trực tuyến mới để mua thức ăn quen thuộc cho thú cưng, nhưng cuối cùng phải trả lại vì nghi hàng giả.
"Hạt khui ra không giống loại tôi đã mua thường xuyên của nhãn hiệu này", chị nói.
Tương tự chị Hồng, nhiều người tiêu dùng bị thu hút bởi giá hời nên dễ mua nhầm hàng kém chất lượng trên các kênh trực tuyến. Đức Nam (29 tuổi, phường Nhiêu Lộc, TP HCM) từng "săn siêu sale" chai dầu gội hiệu D dung tích 1,2 lít, nhưng đành bỏ đi vì chất lượng kém. "Mùi hương không như bình thường, chất dầu lại nhớt lạ nên tôi không dám dùng", anh kể.
Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) ước tính quy mô thị trường bán lẻ trực tuyến năm qua đạt 31 tỷ USD. Quý I/2026, 4 sàn thương mại đa ngành lớn nhất là Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki tạo ra doanh số giao dịch (GMV) khoảng 148.600 tỷ đồng, tăng gần 47% so với cùng kỳ 2025, theo Metric.
Không chỉ mở rộng doanh số, lượng gian hàng tăng gần 4%, đạt 490.900 shop. Nhưng thị trường phát triển cũng đi kèm nạn hàng giả, nhiều vụ việc bị phát hiện từ đầu năm đến nay.
Tháng trước, chủ một hộ kinh doanh ở phường Chợ Lớn (TP HCM) bị bắt vì bán lượng lớn quần áo, giày dép, túi xách, đồng hồ giả mạo các nhãn hiệu nổi tiếng được bảo hộ tại Việt Nam như Gucci, Louis Vuitton, Burberry, Dior, Hermes, Rolex...trên Facebook, Zalo, TikTok.
Cùng giai đoạn, Chi cục Quản lý thị trường TP HCM phát hiện hai đường dây bán hàng giả qua mạng thu lợi hàng tỷ đồng tại phường Long Trường và Chợ Lớn. Tại Thanh Hóa, hai chủ shop bị khởi tố vì livestream bán hàng thời trang giả.
Đồng hồ 'hàng hiệu' giả được hộ kinh doanh ở phường Chợ Lớn bán trực tiếp và trực tuyến. Ảnh: Công an TP HCM
Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) nhận định tình trạng sản xuất, kinh doanh hàng giả, không rõ nguồn gốc xuất xứ và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tiếp tục diễn biến phức tạp, đặc biệt trên môi trường online.
Các nhóm hàng có nguy cơ vi phạm cao gồm thực phẩm, sữa, thuốc, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm; hàng tiêu dùng giá trị lớn như thời trang, túi xách, giày dép, đồng hồ, thiết bị điện tử và các sản phẩm thương hiệu nổi tiếng. Trước tình trạng này, các sàn thương mại điện tử đang chống hàng giả ra sao?
Đầu tiên, Shopee, Lazada, TikTok Shop quy trách nhiệm cho chủ gian hàng. Theo đó, người bán phải bảo đảm tính hợp pháp, nguồn gốc và thông tin hàng hóa bán trên sàn thương mại điện tử. Khi đăng ký hoạt động, shop cần cung cấp các thông tin và giấy tờ xác thực cho nền tảng.
Đại diện Shopee cho hay, tùy tính chất ngành hàng hoặc trường hợp cụ thể, sàn có thể yêu cầu nhà bán bổ sung hồ sơ, chứng từ liên quan để phục vụ kiểm tra, rà soát. Với ngành hàng đặc thù, chủ gian hàng có thể được yêu cầu bổ sung các giấy tờ liên quan đến kiểm định chất lượng hoặc công bố sản phẩm theo quy định.
Trong quá trình vận hành, các sàn cho biết đang dùng trí tuệ nhân tạo (AI) để phát hiện hàng giả. Theo đại diện Lazada, hệ thống thông minh của nền tảng này có khả năng hỗ trợ và chủ động nhận diện sản phẩm vi phạm. "Công nghệ AI kết hợp với sự kiểm duyệt của đội ngũ nhân viên giúp lọc hàng nghìn sản phẩm mỗi ngày", đại diện nền tảng nói.
Tại Shopee, thuật toán AI liên tục được cập nhật và huấn luyện dựa trên các kịch bản vi phạm đã ghi nhận thực tế, kết hợp nhiều yếu tố như hình ảnh, tên sản phẩm, nội dung hiển thị, mức giá bất thường... Trong một số trường hợp, sàn có thêm bước rà soát thủ công, dựa trên giấy tờ do nhà bán cung cấp (hóa đơn nhập hàng, chứng từ chứng minh nguồn gốc xuất xứ hoặc phân phối sản phẩm...).
TikTok Shop cho biết đã đầu tư hơn 500 triệu USD cho các công cụ công nghệ, xây dựng đội ngũ nhân sự chuyên trách và nâng cấp quy trình kiểm duyệt tại tất cả thị trường đang hoạt động toàn cầu, gồm Việt Nam. Nền tảng này còn có chương trình kiểm tra đơn hàng ngẫu nhiên. Theo đó, khoảng 100 đơn hàng sẽ được bên đối tác thứ ba của TikTok Shop thực hiện kiểm tra ngẫu nhiên hàng tháng, nhằm đối chiếu chất lượng với phần mô tả sản phẩm của shop.
Song, các nền tảng cũng thừa nhận phương thức "lách luật" của nhà bán "ngày càng tinh vi và liên tục thay đổi". Shopee cho biết có trường hợp hồ sơ, chứng từ liên quan đến nguồn gốc xuất xứ hàng hóa có thể được làm giả mức độ tinh vi cao, cần thêm đối chiếu, phối hợp từ các bên liên quan, cơ quan thẩm quyền.
Ngoài ra, một số shop còn liên tục điều chỉnh cách thức hiển thị thông tin sản phẩm, gồm tên gọi hoặc hình ảnh đăng bán, nhằm che giấu hoặc hạn chế khả năng nhận diện các dấu hiệu vi phạm từ hệ thống.
Một cách hiển thị sản phẩm giả nhãn hiệu để lách rà soát của nhà bán. Ảnh tư liệu: Shopee cung cấp
Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cũng đánh giá phương thức vi phạm của nhà bán trên các nền tảng thương mại điện tử thay đổi rất nhanh. Nhiều nhóm dùng tài khoản ảo, không công khai thông tin kinh doanh, giấu địa điểm giao dịch cố định, lợi dụng sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, tính năng livestream để bán hàng giả.
Để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của thương hiệu, Shopee và Lazada cho biết đã thiết lập kênh tiếp nhận báo cáo các hành vi liên quan đến hàng giả. Trong khi đó, người tiêu dùng có thể sử dụng tính năng "Tố cáo sản phẩm vi phạm" trên Shopee. Lazada cho phép đồng kiểm, hoàn trả hàng và "đền tiền gấp đôi nếu khách mua phát hiện ra hàng giả".
Ông Nguyễn Lâm Thanh, Đại diện TikTok Việt Nam, cho biết khi nắm thông tin vi phạm của shop, dù qua kênh truyền thông hay yêu cầu từ nhà quản lý, nền tảng sẽ chủ động rà soát và cam kết phối hợp với cơ quan chức năng. Hiện các sàn đều có chế tài gỡ bỏ sản phẩm, đình chỉ hoặc chấm dứt hợp đồng với nhà bán vi phạm.
"Vòng vây" chống hàng giả online đang được siết chặt. Từ tháng 6/2025, các sàn bắt đầu triển khai định danh người bán qua chip trên CCCD thông qua công nghệ NFC. Để tăng độ chính xác khi định danh, Shopee đã tích hợp hệ thống đối chiếu với dữ liệu của cơ quan quản lý, gồm thông tin CCCD và mã số thuế chủ gian hàng.
Tháng trước, ngay sau công điện của Thủ tướng về cao điểm chống hàng giả và gian lận thương mại, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) đã đồng loạt ra quân truy quét. Cục tăng phối hợp với các lực lượng chức năng để trao đổi, xác minh thông tin các dấu hiệu vi phạm trên trực tuyến. Cơ quan quản lý cũng thiết lập cơ chế phối hợp, rút ngắn thời gian xử lý, gỡ gian hàng, sản phẩm vi phạm.
Các sàn thương mại điện tử cho rằng, ngoài nỗ lực của nền tảng và cơ quan chức năng, người tiêu dùng cũng đóng vai trò quan trọng trong chống hàng giả. Lazada khuyến nghị khách hàng lưu ý kỹ xuất xứ, giá cả, xem đánh giá từ những người mua trước và liên hệ trực tiếp với shop để hỏi đáp các vấn đề liên quan.
"Khi các bên cùng hành động vì mục tiêu chung, vấn nạn hàng giả, hàng nhái sẽ được kiểm soát và giảm thiểu", đại diện Shopee nhận định.
Viễn Thông
