Luật Phát triển đô thị: 'Chìa khóa' thể chế vượt trội để TP.HCM vươn tầm

Sáng nay (7-8), Quốc hội sẽ nghe Chính phủ trình dự Luật Phát triển đô thị (tên cũ là Luật Đô thị đặc biệt) và thảo luận tại tổ về nội dung này.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân - Chủ tịch Hội đồng tư vấn đột phá phát triển Trường đại học Sài Gòn - cho rằng Luật Phát triển đô thị được kỳ vọng tạo lập khuôn khổ thể chế ổn định, lâu dài, tương xứng với quy mô siêu đô thị của TP.HCM. Qua đó tháo gỡ những điểm nghẽn về phân cấp, nguồn lực, môi trường đầu tư.

Tạo khuôn khổ pháp lý riêng với những cơ chế vượt trội

Đây là lần đầu tiên Việt Nam xây dựng một đạo luật riêng về phát triển đô thị, trong bối cảnh đất nước đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, tái tổ chức không gian phát triển và hình thành các cực tăng trưởng mới. Theo ông, luật sẽ tạo ra sự thay đổi căn bản nào trong tư duy phát triển đô thị so với trước đây?

Ông TRẦN HOÀNG NGÂN: Cần nhận thấy rõ trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước đang đặt ra nhiều mục tiêu chiến lược, trong đó có tăng trưởng hai con số theo hướng bền vững, tạo nền tảng để Việt Nam sớm trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao. 

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng cùng các nghị quyết, kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị đều xác định yêu cầu xây dựng những cơ chế, chính sách mang tính đột phá nhằm phát huy vai trò của các cực tăng trưởng, vùng động lực để dẫn dắt, lan tỏa sự phát triển nhanh và bền vững của nền kinh tế. Đó là lý do quan trọng đặt ra yêu cầu xây dựng Luật Phát triển đô thị.

Đặc biệt Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới đã xác định rõ mục tiêu xây dựng thành phố trở thành đô thị đặc biệt, văn minh, hiện đại, năng động, sáng tạo, đủ sức cạnh tranh với các đô thị lớn trong khu vực và trên thế giới.

TP.HCM không chỉ giữ vai trò đầu tàu kinh tế mà còn phải đi đầu về đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và xây dựng mô hình quản trị đô thị hiện đại. Muốn hiện thực hóa các mục tiêu đó, thành phố cần một khuôn khổ pháp lý riêng với những cơ chế vượt trội.

Cần thấy rằng, từ 1-7-2025, sau khi hợp nhất với Bà Rịa - Vũng Tàu và Bình Dương, TP.HCM bước sang một giai đoạn phát triển hoàn toàn mới. Với quy mô kinh tế khoảng 120 tỉ USD, chiếm gần 24% GDP và hơn 30% tổng thu ngân sách cả nước, TP cần một hệ thống thể chế tương xứng để khai thác hiệu quả những tiềm năng mới.

Vì vậy, việc xây dựng, ban hành Luật Phát triển đô thị là yêu cầu cấp thiết nhằm phát huy tối đa các tiềm năng, lợi thế, sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực để tăng tốc phát triển trong kỷ nguyên mới, đồng thời hiện thực hóa các mục tiêu mà Trung ương, Bộ Chính trị đặt ra.

Dự thảo luật tiếp tục mở rộng phân cấp, phân quyền rất mạnh cho đô thị đặc biệt, nhất là trong lĩnh vực thể chế, quy hoạch và tổ chức thực hiện. Theo ông, với TP.HCM, những quy định này đã thực sự đủ để "cởi trói" cho thành phố hay chưa?

- Có thể thấy, Luật Phát triển đô thị sẽ tạo ra cơ chế phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn, giúp thành phố chủ động giải quyết nhiều vấn đề thuộc thẩm quyền của địa phương.

Điểm đáng chú ý là khi luật được ban hành, HĐND TP.HCM có thể trực tiếp ban hành các văn bản quy phạm pháp luật để tổ chức thực hiện, thay vì tiếp tục chờ các nghị định, thông tư hướng dẫn từ Trung ương như trước. Điều này sẽ rút ngắn đáng kể thời gian đưa chính sách vào cuộc sống, tăng tính chủ động trong quản lý và đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án phát triển.

Việc hoàn thiện thể chế không chỉ nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn hướng đến mục tiêu cao hơn là nâng cao chất lượng sống của người dân. Một mô hình quản trị đô thị hiện đại sẽ tạo điều kiện để TP.HCM đầu tư đồng bộ hạ tầng, nâng cao chất lượng dịch vụ công, sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực và đáp ứng tốt yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới.

Song cần nhấn mạnh rằng Luật Phát triển đô thị không chỉ dành riêng cho TP.HCM. Các thành phố khác có thể được áp dụng những quy định phù hợp của luật. Đây sẽ là cơ sở để nhiều đô thị phát huy vai trò cực tăng trưởng, qua đó góp phần thúc đẩy tăng trưởng của cả nước.

Phân cấp, phân quyền theo hướng triệt để, trọn gói cho địa phương

Là đại biểu Quốc hội đồng thời nhiều năm nghiên cứu về kinh tế và sự phát triển của TP.HCM, ông kỳ vọng Quốc hội sẽ tập trung hoàn thiện những nội dung nào để Luật Phát triển đô thị thực sự trở thành động lực phát triển cho TP.HCM cũng như các đô thị lớn khác?

- Việc Quốc hội xem xét, thông qua Luật Phát triển đô thị được kỳ vọng mở ra một giai đoạn phát triển mới cho TP.HCM và các đô thị trên cả nước.

Nếu như trước đây các nghị quyết đặc thù mới chỉ giúp TP.HCM từng bước "cởi trói", thì luật sẽ tạo lập một nền tảng pháp lý ổn định, lâu dài hơn. TP sẽ không còn phải liên tục "xin" từng cơ chế mà có thể chủ động vận hành trong một không gian pháp lý rõ ràng, minh bạch.

Điều quan trọng nhất là luật sẽ tháo gỡ được những điểm nghẽn về thể chế, đặc biệt là phân cấp, phân quyền theo hướng triệt để, trọn gói cho địa phương. Khi đó các dự án sẽ được triển khai nhanh hơn, giảm bớt quy trình, thủ tục, qua đó nâng cao hiệu quả quản trị, phát triển.

Bên cạnh đó, các quy định trong dự luật cũng tạo nền tảng thể chế để triển khai hiệu quả mô hình TOD. Khi TP.HCM có quyền chủ động hơn về quy hoạch, tài chính và đầu tư, các mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng mới thực sự có điều kiện phát huy hiệu quả.

Một thể chế tốt không chỉ giúp chính quyền ra quyết định nhanh hơn mà còn tạo môi trường thuận lợi để khơi thông nguồn lực xã hội. Khi có một khung pháp lý phù hợp, các động lực tăng trưởng mới như công nghiệp công nghệ cao, thương mại - dịch vụ, công nghiệp văn hóa, logistics, kinh tế biển, trung tâm tài chính quốc tế cùng hệ thống dịch vụ chất lượng cao trong y tế, giáo dục, khoa học - công nghệ và các ngành kinh tế hiện đại sẽ có điều kiện phát triển mạnh mẽ hơn.

Để luật đi vào cuộc sống, yếu tố quyết định vẫn là năng lực tổ chức thực hiện. Tôi đánh giá cao các cơ quan chức năng, các sở, ngành của TP.HCM đã và đang chủ động chuẩn bị các nội dung trình HĐND TP ban hành các nghị quyết nhằm triển khai luật ngay sau khi được Quốc hội thông qua.