Vượt xa lời ca ngợi của cháu trai Donald Trump, John Trump thực sự là "siêu thiên tài" với những đóng góp quan trọng cho ngành khoa học và quân sự Mỹ.
"Chú tôi, tiến sĩ John Trump, là một người vĩ đại, từng tốt nghiệp Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT) và giảng dạy ở đây trong thời gian dài kỷ lục. Ông ấy là một siêu thiên tài", Tổng thống Mỹ Donald Trump từng tự hào khoe khi tới thăm Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ ở Georgia hồi năm 2020.
Đây không phải lần đầu ông Trump nhắc đến người chú đáng tự hào của mình. Trong cuộc phỏng vấn năm 2018, ông Trump gọi chú John Trump là "giáo sư vĩ đại" từng đàm đạo về vấn đề hạt nhân với mình.
Một số người bày tỏ hoài nghi về những lời ca ngợi của ông Trump, nhưng các nhà sử học cho hay trong trường hợp này, những lời mô tả từ Tổng thống Mỹ về người chú giáo sư dường như vẫn còn khiêm tốn. Timothy Chu, chuyên gia tại Viện Hoover, khẳng định John Trump là một thiên tài thực sự về kỹ thuật và quân sự.
John Trump (1907-1985), em trai của Fred Trump, cha Tổng thống Donald Trump, đã đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển radar trong Thế chiến II. Thời đó, radar được ca ngợi là vũ khí đem lại chiến thắng "chỉ sau mỗi bom nguyên tử".
Hai ngày trước khi quân Đồng minh thực hiện cuộc đổ bộ lịch sử lên bờ biển Normandy, Pháp, John Trump đã đứng trên một vách đá ở Anh để tinh chỉnh hệ thống radar đặc biệt dẫn đường cho tàu thuyền và máy bay sắp chở binh sĩ vượt biển.
Giáo sư John Trump, người được Tổng thống Donald Trump mô tả là một bộ óc "siêu thiên tài". Ảnh: MIT Museum
Về sau, ông góp công lớn vào thành công của chương trình vũ trụ Mỹ và tiên phong mở đường cho các phương pháp sản xuất bán dẫn. Vị giáo sư kỳ cựu tại MIT từng được vua George VI và tổng thống Harry S. Truman vinh danh vì những cống hiến thời chiến, đồng thời được tổng thống Ronald Reagan trao tặng Huân chương Khoa học Quốc gia.
Những cống hiến thời chiến của John Trump bắt đầu từ một sứ mệnh năm 1940 do thủ tướng Anh Winston Churchill phê duyệt, người lúc bấy giờ đang khao khát tìm kiếm hỗ trợ từ Mỹ sau khi Adolf Hitler đánh bại Pháp.
Sứ mệnh bí mật của Churchill đã chuyển giao cho Mỹ một linh kiện radar then chốt mang tên "manhetron hốc", thiết bị nhỏ gọn trong lòng bàn tay có khả năng tạo ra sóng vi ba đủ mạnh cho radar trên máy bay. Động thái này đã kích hoạt các dự án radar tại Mỹ, đồng thời thúc đẩy mạnh mẽ hợp tác giữa hai quốc gia trong các lĩnh vực khoa học và công nghệ trọng yếu.
Sau đó, John Trump đã tham gia thành lập phòng thí nghiệm radar tiên tiến nhất của Mỹ tại MIT nhằm hiện thực hóa những cải tiến này và bảo đảm ưu thế trên không cho phe Đồng minh.
Năm 1944, khi ngày đổ bộ D-Day cận kề, John Trump lúc đó điều hành một phòng thí nghiệm thực địa bí mật tại Anh, nơi ông phối hợp chặt chẽ với quân đội Mỹ để chuẩn bị cho radar của MIT bước vào trận chiến.
Nhờ sử dụng radar do MIT phát triển, máy bay ném bom Mỹ có thể "nhìn" xuyên qua tầng mây và phá hủy các nhà máy lọc dầu, sân bay Đức, giúp bảo đảm ưu thế tuyệt đối trên không trước khi lực lượng đổ bộ của tướng Dwight D. Eisenhower tiếp cận bãi biển Normandy.
Radar cũng làm nên một trong những cuộc thả quân dù thành công và quy mô nhất lịch sử vào D-Day, khi các máy bay được dẫn đường đã triển khai lực lượng gồm 23.000 binh sĩ ngay phía sau chiến tuyến đối phương.
"Nếu không có ưu thế tuyệt đối trên không, tôi đã không thể hiện diện ở đây", tướng Eisenhower tuyên bố tại Normandy sau đó.
Khi cuộc chiến tại châu Âu diễn ra quyết liệt, viên tướng không quân hàng đầu dưới quyền tướng Eisenhower đã nói rằng phòng thí nghiệm thực địa về radar do John Trump điều hành chính là "một trong những yếu tố quan trọng nhất" làm nên thắng lợi trên không của Mỹ.
Một tuần sau ngày D-Day, để trả đũa, Hitler tung ra một loại vũ khí bí mật nhằm vào Anh: Những quả tên lửa hành trình đầu tiên trên thế giới, được gọi là V-1. Nhưng hệ thống radar SCR-584 của phòng thí nghiệm MIT vẫn sẵn sàng hoạt động giúp phát hiện các tên lửa V-1 ngay khi chúng bay qua eo biển Anh, từ đó hỗ trợ dẫn đường cho máy bay và các khẩu đội pháo phòng không đánh chặn.
Viết trong nhật ký ngày 19/7/1944, John Trump kể lại buổi ăn trưa với vua George VI và hoàng hậu Elizabeth của Anh, nơi nhà vua "đã hỏi nhiều câu về công tác nghiên cứu radar tại Mỹ". Thủ tướng Anh Churchill sau đó cũng viết rằng "tên lửa V-1 đã bị khuất phục" bởi hệ thống radar mới từ Mỹ.
Radar của MIT cũng được triển khai tại chiến trường Thái Bình Dương, đáng chú ý nhất là vào năm 1945 trên chiếc oanh tạc cơ Enola Gay trong sứ mệnh thả quả bom nguyên tử đầu tiên xuống thành phố Hiroshima, Nhật Bản.
Tướng George S. Patton, sau cuộc gặp với John Trump năm 1945 để thảo luận về khoa học trong chiến tranh, đã nhận định: "Kể từ giờ trở đi, các cuộc chiến không chỉ có thể mà bắt buộc phải được điều hành theo cách này".
John Trump (phải) tại Paris, Pháp, tháng 4/1945. Ảnh: AP
Sau khi Thế chiến II kết thúc, cuộc đua chinh phục không gian bắt đầu. Vào năm 1962, Mỹ tiến hành một cuộc thử nghiệm hạt nhân ở tầm cao mang tên Starfish Prime, tạo ra bụi phóng xạ và phá hủy nhiều vệ tinh. NASA lo ngại lượng bức xạ sinh ra có thể đe dọa tính mạng các phi hành gia.
Khi được tham vấn, John Trump đã đưa ra những số liệu tính toán nhằm trấn an NASA rằng việc tiếp tục các chuyến bay vũ trụ có người lái giữa những đợt thử nghiệm vẫn an toàn. Nhờ đó, chương trình không gian của Mỹ có thể tiếp tục tiến nhanh về phía trước.
John Trump cũng đồng sáng lập một trong những công ty đầu tiên tại Mỹ hoạt động bằng nguồn vốn đầu tư mạo hiểm. Công ty này chuyên phát triển các phương pháp điều trị ung thư và hoàn thiện quy trình thương mại hóa việc biến silicon thô thành chất bán dẫn, một bước đột phá lớn cho ngành công nghiệp máy tính.
Lịch sử cho thấy Tổng thống Trump rõ ràng đã không hề "nói quá" về người chú "siêu thiên tài", chuyên gia Timothy Chu nói. Tầm vóc trí tuệ của John Trump là điều đã được cả giới khoa học lẫn lịch sử nước Mỹ công nhận.
Vũ Hoàng (Theo Washington Post, AFP, Reuters)
