Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi - Ảnh: REUTERS
Nếu trước đây Iran chủ yếu được Ukraine nhìn nhận như một bên hậu thuẫn quân sự cho Nga, thì nay Kiev đã trực tiếp nhắm vào các tàu và tuyến hậu cần có liên hệ với Tehran - một động thái kéo hai nước tiến gần hơn tới một cuộc đối đầu công khai.
Từ bên hậu thuẫn Nga thành mục tiêu trực tiếp của Ukraine
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky hôm 25-7 xác nhận nước này đã thực hiện các cuộc tấn công tầm xa trên biển Caspi, nhắm vào những tàu được cho là dùng để vận chuyển hàng hóa quân sự liên quan đến Iran - điều mà Tehran phủ nhận, khẳng định đây chỉ là một tàu thương mại thông thường.
Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) cho biết các mục tiêu còn bao gồm một mỏ dầu của Nga, một tàu tên lửa, cùng các tàu được sử dụng để vận chuyển máy bay không người lái (drone) từ Iran sang Nga.
Đây là một phần trong chiến dịch tấn công bằng drone tầm xa mà Kiev đã mở rộng sâu vào lãnh thổ Nga trong những tháng gần đây.
Tuy nhiên, việc đưa các đòn đánh tới tận biển Caspi mang một ý nghĩa khác: đây là hành lang vận tải trực tiếp giữa Iran và Nga, đồng thời nằm ngoài phạm vi phong tỏa mà Mỹ đang áp đặt lên các cảng của Iran ở vịnh Ba Tư và phía bắc biển Ả Rập.
Trong nhiều năm, Matxcơva đã dựa vào mạng lưới vận tải trên vùng biển này để đưa thiết bị quân sự và hàng hóa từ Iran về Nga - trong đó đáng chú ý nhất là drone Shahed, loại vũ khí Iran cung cấp cho Nga từ năm 2022 và sau đó được Matxcơva sử dụng liên tục nhằm gây sức ép lớn lên hệ thống phòng không của Kiev.
Các mẫu drone được quân đội Iran trưng bày và chuẩn bị đưa vào biên chế - Ảnh: REUTERS
Cũng từ nền tảng Shahed, Nga đã phát triển phiên bản drone nội địa mang tên Geran và xây dựng năng lực sản xuất hàng ngàn drone phục vụ cuộc chiến.
Chính vì vậy, đối với Ukraine, các tàu Iran hoạt động trên biển Caspi không đơn thuần là tàu thương mại, mà là một mắt xích trong chuỗi cung ứng quân sự đang trực tiếp hỗ trợ chiến dịch của Nga.
Bằng cách tấn công tuyến vận tải này, Kiev đã chuyển từ việc phản đối vai trò của Iran trong cuộc chiến với Nga sang trực tiếp gây thiệt hại cho lợi ích của Tehran.
Phản ứng của hai nước cho thấy đôi bên đều nhìn nhận vụ việc này như một sự leo thang nghiêm trọng. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố hành động của Ukraine "không thể không bị đáp trả", trong khi Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha cho rằng Tehran "không có tư cách tự nhận mình là nạn nhân" sau nhiều năm hỗ trợ Matxcơva trong cuộc chiến.
Biển Caspi nhìn từ trên cao - Ảnh: REUTERS
Kiev muốn biến hai cuộc chiến thành một?
Theo báo New York Times, cuộc tấn công của Ukraine trên biển Caspi không đơn thuần là một diễn biến ngoài dự tính, mà còn đang phản ánh một tính toán chính trị rộng hơn: Kiev có lẽ đang muốn chứng minh rằng cuộc chiến với Nga và cuộc đối đầu giữa Mỹ, Israel với Iran không còn là hai cuộc xung đột riêng rẽ.
Trong cách nhìn của Ukraine, Nga và Iran đang hỗ trợ lẫn nhau trên hai chiến trường: Iran cung cấp drone cho Nga, trong khi Matxcơva hỗ trợ Tehran bằng thông tin tình báo vệ tinh về các căn cứ Mỹ và các quốc gia vùng Vịnh, giúp Iran lên kế hoạch tấn công chính xác hơn - điều mà ông Zelensky vốn từng cáo buộc.
Trong khi đó, ở chiều ngược lại, Ukraine cũng đang mang kinh nghiệm chống drone tích lũy được từ cuộc chiến với Nga tới Trung Đông.
Hơn 200 chuyên gia quân sự Ukraine được cho là đã được cử tới khu vực để hỗ trợ các đồng minh đối phó với drone Iran. Kiev cũng ký các thỏa thuận quốc phòng với Saudi Arabia, Qatar và Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE), tập trung vào phòng thủ trước tên lửa và drone.
Những động thái này giúp Ukraine định vị mình không chỉ là bên nhận viện trợ từ phương Tây, mà còn là một đối tác có thể đóng góp vào cuộc đối đầu với Tehran.
Chia sẻ với tờ Wall Street Journal, bà Hanna Notte, chuyên gia tại Trung tâm James Martin về nghiên cứu không phổ biến vũ khí, cho biết ông Zelensky càng cho Tổng thống Donald Trump thấy Ukraine đứng về phía Mỹ trong vấn đề Iran, Kiev càng có cơ hội tranh thủ thêm sự ủng hộ từ Washington trong cuộc chiến với Nga.
Thời điểm của vụ tấn công càng củng cố nhận định này: chỉ ba ngày sau các đòn đánh trên biển Caspi, ông Zelensky đã gặp Tổng thống Trump tại Washington hôm 28-7 để thảo luận về việc tăng cường năng lực phòng không cho Ukraine.
Ông Zelensky trong cuộc gặp với Tổng thống Trump tại Nhà Trắng ngày 28-7 - Ảnh: AFP
Bằng cách đánh vào tuyến hậu cần Iran - Nga, Kiev dường như muốn gửi thông điệp rằng Ukraine và Mỹ đang đối mặt với cùng một kẻ thù.
Tuy nhiên, chiến lược này cũng đi kèm rủi ro không nhỏ. Nếu Ukraine tiếp tục nhắm vào tài sản hoặc tàu của Iran, Tehran có thể chuyển từ vai trò hậu thuẫn Nga sang trực tiếp đáp trả Kiev. Giới chức Iran đã cảnh báo rằng Ukraine nằm trong tầm bắn của một số loại tên lửa nước này sở hữu, dù chưa nói rõ hình thức trả đũa cụ thể.
Bên cạnh đó, các cuộc tấn công cũng có thể khiến Nga và Iran xích lại gần nhau hơn: dù hai nước hiện chưa có hiệp ước phòng thủ chung, căng thẳng trên biển Caspi hoàn toàn có thể thúc đẩy họ tăng cường chia sẻ tình báo, bảo vệ tuyến vận tải và phối hợp quân sự chặt chẽ hơn.
Dù còn quá sớm để khẳng định Ukraine sẽ trở thành một bên tham chiến vào cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran, những diễn biến gần đây cho thấy ranh giới giữa hai cuộc xung đột đang dần bị xóa nhòa. Khi lợi ích của Nga, Iran, Ukraine và Mỹ ngày càng đan xen, mỗi bước leo thang đều có nguy cơ làm hai chiến trường xích lại gần nhau hơn.
