Phòng thực phẩm bẩn hay xây thêm bệnh viện? Kỳ 3: Vì sao thực phẩm bẩn vẫn len lỏi mâm cơm?

Thời gian qua, TP.HCM và nhiều địa phương liên tiếp phát hiện, xử lý các vụ vi phạm an toàn thực phẩm quy mô lớn. Vì lợi nhuận, nhiều cơ sở bất chấp sức khỏe, tính mạng người tiêu dùng, thu lợi bất chính hàng tỉ đồng.

Lợi nhuận bất chấp tính mạng người tiêu dùng

Tháng 5-2026, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP.HCM đồng loạt kiểm tra ba cơ sở sản xuất giá đỗ tại phường Thông Tây Hội, phát hiện 860 lu giá đỗ cùng hàng trăm lít dung dịch chứa 6-Benzylaminopurine (thường gọi là "nước kẹo"). 

Hóa chất không được phép sử dụng trong sản xuất thực phẩm. Các chủ cơ sở thừa nhận đã dùng chất này để kích thích giá đỗ phát triển.

Trước đó, lực lượng chức năng cũng phát hiện một cơ sở sơ chế ốc bươu tại phường Bình Đông ngâm hơn 3 tấn thịt ốc trong natri silicate (hay còn gọi là "thủy tinh lỏng") nhằm làm thịt ốc bóng, giòn và dai hơn. Điều tra cho thấy từ năm 2021 đến khi bị phát hiện, cơ sở này đã sử dụng khoảng 500 tấn hóa chất để xử lý khoảng 3.000 tấn thịt ốc đưa ra thị trường, thu lợi bất chính hàng tỉ đồng.

Tương tự, một đường dây sản xuất, buôn bán thịt bò giả từ thịt heo ngâm hóa chất sodium metabisulphite tại TP.HCM cũng bị triệt phá. Hàng tấn thịt giả đã được đưa vào tiêu thụ tại các chợ và quán ăn trước khi vụ việc bị phát hiện, mang lại khoản lợi bất chính lên tới hàng tỉ đồng.

PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ sinh học và công nghệ thực phẩm, Đại học Bách khoa Hà Nội, phần lớn các hành vi gây mất an toàn thực phẩm không xuất phát từ mục đích đầu độc người tiêu dùng, mà chủ yếu do lòng tham và động cơ trục lợi.

Hàng hóa vào chợ khó kiểm soát nguồn gốc, phải làm gì?

Theo bà Trần Thị Dung - Phó chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng - thực trạng người tiêu dùng đối mặt với thực phẩm bẩn, thực phẩm giả, thực phẩm không rõ nguồn gốc dù là sản xuất trong nước hay nhập khẩu là có thật và tạo ra nguy cơ nghiêm trọng cho sức khỏe người tiêu dùng.

Bà Dung cho hay trên thị trường TP.HCM có đến 60-65% tổng số lượng hàng đưa về chợ dân sinh, đây là khu vực kiểm soát chất lượng chưa đầy đủ; 13-15% đến hệ thống siêu thị và 22-25% đến các doanh nghiệp khác.

Theo bà, khi người nông dân còn trồng rau 2 luống, nuôi lợn 2 chuồng; khi doanh nghiệp còn vì lợi nhuận, tiết kiệm chi phí không quan tâm tuân thủ các quy định về bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm hay quản lý nhà nước chưa nghiêm túc thực thi thì người tiêu dùng không có cách nào để có thể bảo vệ được mình và gia đình khỏi thực phẩm mất an toàn, thực phẩm giả, không rõ nguồn gốc.

“Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam đang hoạt động ở nhiều địa phương, tuy nhiên do thiếu nguồn lực, nhân lực chưa được đào tạo đầy đủ các kỹ năng cho hoạt động bảo vệ người tiêu dùng, thiếu nguồn kinh phí cho hoạt động.

Trong đó có việc giám sát, hỗ trợ các doanh nghiệp trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm, là cánh tay nối dài của chính quyền trong giám sát thực phẩm lưu thông trên thị trường.

Hỗ trợ người tiêu dùng trong tăng cường nhận thức, hiểu biết để lựa chọn thực phẩm an toàn, hỗ trợ giải quyết các khiếu nại khi quyền của người tiêu dùng bị vi phạm, nên kết quả còn bị hạn chế”, bà Dung nhận định.

Bà cho rằng cần tăng cường đào tạo, tuyên truyền cho người tiêu dùng cả nước về Luật Bảo vệ người tiêu dùng; nhận thức, hiểu biết về thực phẩm và các mối nguy gắn với thực phẩm và kỹ năng lựa chọn thực phẩm. Đồng thời phải truyền thông cho người tiêu dùng, doanh nghiệp hiểu và thực hành tiêu dùng xanh, tiêu dùng an toàn và bền vững.

Còn theo ông Thịnh, để bảo đảm an toàn thực phẩm cần thực hiện đồng thời hai giải pháp: nâng cao ý thức tự giác của người sản xuất, chế biến, kinh doanh trong việc tuân thủ các quy chuẩn an toàn, đồng thời áp dụng chế tài nghiêm khắc để răn đe, xử lý các trường hợp vi phạm.