Sự gia tăng của sách AI đang làm nóng các cuộc tranh luận về chất lượng nội dung và bản quyền. Đây cũng là một trong những lý do khiến nhiều tác giả và nhà xuất bản khởi kiện các công ty AI, cáo buộc tác phẩm của họ bị sử dụng để huấn luyện mô hình mà không được cho phép - Ảnh minh họa: M.N.
Chỉ sau vài năm kể từ khi các công cụ AI tạo văn bản phổ biến, thị trường sách đã chứng kiến làn sóng các đầu sách được chatbot viết hoặc hỗ trợ viết.
Theo The New York Times, thực tế này không chỉ khiến độc giả khó phân biệt đâu là tác phẩm của con người mà còn đặt ngành xuất bản trước bài toán về chất lượng, bản quyền và quyền lợi của tác giả.
Tác giả thật chật vật giữa "biển" sách AI
Nhà văn ngôn tình lịch sử Jess Michaels, người đã xuất bản 117 tiểu thuyết và từng có 10 đầu sách lọt danh sách bán chạy của USA Today, cho biết doanh số gần đây giảm mạnh đến mức bà cân nhắc dừng xuất bản.
Theo nữ tác giả, nhiều người đã sử dụng tác phẩm của các nhà văn để huấn luyện AI, sau đó tạo ra những cuốn sách có phong cách tương tự và phát hành ồ ạt. Hệ quả là sách của các tác giả thật ngày càng khó được độc giả tìm thấy.
Sự bùng nổ của sách do AI tạo khiến nhiều nhà văn lo ngại tác phẩm của họ sẽ bị "nhấn chìm" giữa hàng loạt đầu sách mới - Ảnh minh họa: M.N.
Lo ngại này phần nào được phản ánh trong nghiên cứu của Đại học Bang New York ở Stony Brook. Phân tích 14.419 tiểu thuyết tự xuất bản trên Amazon giai đoạn từ đầu năm 2023 đến tháng 3-2026, nhóm nghiên cứu phát hiện 2.168 cuốn có hơn 50% nội dung do AI tạo, trong đó 970 cuốn có trên 90% văn bản được chatbot viết.
Nhóm nghiên cứu ước tính các đầu sách có ít nhất 25% nội dung AI đã mang về doanh thu hàng chục triệu USD trong ba năm qua. Theo trưởng nhóm Tuhin Chakrabarty, nhiều độc giả hiện không còn phân biệt được sách do con người hay AI viết.
Nền tảng bán sách ứng phó khác nhau
Một nghiên cứu khác của Cục Nghiên cứu Kinh tế quốc gia Mỹ (NBER) cũng ghi nhận tốc độ gia tăng nhanh của sách AI. Trong khoảng 60.000 đầu sách được khảo sát trên Amazon, 53% sách xuất bản năm 2025 có dấu hiệu sử dụng AI, tăng đáng kể so với mức 23% của năm 2023.
Dù vậy, Amazon hiện vẫn cho phép bán sách do AI tạo. Tác giả tự xuất bản phải khai báo việc sử dụng AI với Amazon nhưng thông tin này không bắt buộc hiển thị cho người mua. Nền tảng cũng giới hạn mỗi tài khoản chỉ được đăng tối đa 10 đầu sách mỗi tuần.
Nhiều nền tảng bán sách đang tìm cách kiểm soát làn sóng sách do AI tạo nhưng chưa có giải pháp triệt để - Ảnh: Ted Shaffrey/AP
Trong khi đó, Barnes & Noble cho biết đang chủ động loại bỏ sách AI khỏi danh mục trực tuyến và không chủ ý đưa các đầu sách này lên kệ, dù vẫn để ngỏ khả năng kinh doanh nếu có nhu cầu từ thị trường.
Bookshop lựa chọn hướng đi cứng rắn hơn khi yêu cầu các đối tác phân phối lọc bỏ sách AI trước khi đưa lên hệ thống. Tuy nhiên, nền tảng này thừa nhận việc ngăn chặn hoàn toàn là gần như không thể. Rakuten Kobo cũng đang siết kiểm duyệt. Trong năm qua, nền tảng từ chối 45% số sách tự xuất bản gửi lên, trong đó 85% bị xác định là sản phẩm do AI tạo.
