Sâm Ngọc Linh 'tốt nhất thế giới' không thể mãi bán củ, mà phải tìm đường ra nước ngoài

Thông điệp này được nhấn mạnh ở hội thảo "Sâm Ngọc Linh - Từ sản phẩm quốc gia tới thương hiệu toàn cầu" tại Đà Nẵng sáng 2-8 trong khuôn khổ Lễ hội Sâm Ngọc Linh và dược liệu quốc tế Đà Nẵng 2026.

Ngọc Linh trong nhóm những dòng sâm "tốt nhất thế giới"

Theo Viện Dược liệu (Bộ Y tế), sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis) là loài đặc hữu hẹp của Việt Nam, phân bố chủ yếu ở vùng núi Ngọc Linh thuộc TP Đà Nẵng và tỉnh Quảng Ngãi, ở độ cao từ 1.500 - 2.100 mét.

Các nghiên cứu đã xác định loài sâm này chứa 87 hợp chất saponin cùng nhiều hoạt chất đặc trưng, tạo nên giá trị khác biệt về dược học và lợi thế cạnh tranh so với nhiều loài sâm trên thế giới.

Phó chủ tịch UBND TP Đà Nẵng Hồ Quang Bửu cho biết còn rất nhiều rào cản mà tới nay loài sâm quý chưa được đặt đúng giá trị.

Cụ thể: Quy mô sản xuất sâm Ngọc Linh chưa tương xứng, chuỗi liên kết còn hạn chế, công nghệ chế biến sâu chưa phát triển mạnh trong khi việc bảo vệ nguồn tài nguyên dược liệu vẫn đối mặt nhiều thách thức.

Ông Bửu cho rằng mục tiêu hiện nay không chỉ là phát triển vùng trồng, mà còn hình thành chuỗi giá trị từ nghiên cứu, sản xuất, chế biến đến thương mại hóa, tạo nền tảng để sâm Ngọc Linh từng bước khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.

Tại hội thảo sáng 2-8, nhiều doanh nghiệp, nhà khoa học cho rằng muốn nâng giá trị thương hiệu cây sâm Ngọc Linh thì cần thay đổi cách khai thác.

Theo PGS.TS Trịnh Đăng Mậu, Trường đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng, công nghệ chế biến sâu phải được định hướng theo mô hình khai thác toàn diện giá trị của cây sâm.

Không chỉ củ sâm mà lá, thân, hoa, quả, hạt và cả sinh khối nuôi cấy "in vitro" đều có thể trở thành nguyên liệu để sản xuất dược phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, đồ uống chức năng và các chế phẩm sinh học.

Theo nhóm chuyên gia đến từ Hàn Quốc, ngành nhân sâm Hàn Quốc được đánh giá thành công nhờ sự kết hợp lâu dài giữa tri thức truyền thống, nghiên cứu khoa học, công nghệ canh tác, kiểm soát chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm, chính sách hỗ trợ và xây dựng thương hiệu quốc gia.

Sâm Hàn Quốc được tinh chế thành rất nhiều sản phẩm, được quảng bá rộng rãi toàn cầu, nhờ đó mà giá trị thu về rất lớn.

Muốn thu nhiều tiền thì phải tìm đường xuất khẩu

Giá trị dược liệu đã được khẳng định nhưng theo số liệu từ các sở, ngành tại TP Đà Nẵng, thị trường sâm Ngọc Linh hiện nay mới bán trong nước, chỉ một số ít hàng hóa đi theo diện không chính thức qua Hàn Quốc, Indonesia, Malaysia…

Hàng chục năm qua, với nỗ lực làm thương hiệu và hỗ trợ vực dậy vùng sâm, cây sâm Ngọc Linh đã có quá trình "đi từ rừng núi xuống thành phố".

Từ chỉ bán củ thô, lá, cành… tới nay có hàng chục mặt hàng tinh chế hoặc kết hợp từ sâm đã ra đời. Nhiều doanh nghiệp lớn tham gia đầu tư trồng sâm, mời nhà khoa học nghiên cứu, mở nhà máy để tinh chiết, làm ra các sản phẩm hàng hóa công nghiệp từ sâm Ngọc Linh.

Nói với Tuổi Trẻ, ông Huỳnh Văn Thanh, Phó giám đốc Công ty CP Trồng trọt, chế biến dược liệu Quảng Nam, muốn kiếm được nhiều tiền từ sâm Ngọc Linh thì phải tạo thành chuỗi liên kết để sản xuất hàng hóa, không thể mãi bán củ thô như hiện nay.

"Nhà nước hiện nay hỗ trợ người trồng rất tốt, nhưng cần phải kết nối, phân chia để làm sao tạo thành một chuỗi sản xuất ngành sâm.

Ví dụ, trồng sâm thì công ty chúng tôi và bà con đảm nhận, chế biến là một đơn vị khác, một doanh nghiệp sẽ lo khâu quảng bá, đi tìm thị trường, các nhà khoa học sẽ lo phần kiểm nghiệm và khẳng định giá trị… Nhà nước đứng đằng sau hậu thuẫn, làm bệ đỡ" - ông Thanh nói.

Ông Thanh khẳng định tới nay sâm Ngọc Linh Việt Nam rất dồi dào, nhưng khó nhất vẫn là con đường xuất khẩu.

Công ty CP Trồng trọt, chế biến dược liệu Quảng Nam đã kết hợp với một doanh nghiệp khác tham gia khâu chế biến, tạo ra nhiều sản phẩm chuyên sâu nhưng hầu như mới quanh quẩn bán trong nước, giá trị chưa như kỳ vọng.

Bà Huỳnh Thị Lệ Huyền, bộ phận pháp chế Công ty TNHH Sâm Sâm, cho biết rất mong muốn được đưa sản phẩm ra nước ngoài giới thiệu nhưng vẫn còn nhiều rào cản.

Không chỉ bán củ, nhiều năm qua công ty này tạo ra hàng chục sản phẩm từ sâm, tuy nhiên thị trường chủ yếu vẫn phục vụ trong nước, chưa có các đối tác quốc tế với số lượng lớn.