Sự cố 'nhầm cờ lê' khiến ICBM Mỹ nổ tung trong bệ phóng năm 1980

il y a 4 heures 10

Kỹ thuật viên Mỹ mang cờ lê sai tiêu chuẩn khi kiểm tra tên lửa Titan II, mở đầu chuỗi sự cố làm quả đạn nổ tung trong giếng phóng.

Tối 18/9/1980, hai kỹ thuật viên tiến hành kiểm tra áp suất trong khoang chứa nhiên liệu lỏng của tên lửa đạn đạo xuyên lục địa (ICBM) LGM-25C Titan II trong giếng phóng ở căn cứ không quân Little Rock, gần thị trấn Damascus thuộc bang Arkansas của Mỹ.

Một trong hai người là binh nhất David Powell mang theo cờ lê bánh cóc thay vì cờ lê lực, công cụ bắt buộc sử dụng theo quy định của không quân Mỹ. Powell nhận ra mình mang nhầm cờ lê sau khi mặc đồ bảo hộ, song quyết định tiếp tục công việc thay vì quay lại lấy đúng dụng cụ.

Trong quá trình xuống giếng phóng tên lửa, đầu khẩu tuýp nặng 3,5 kg tuột khỏi cờ lê của Powell. Nó không rơi xuống sàn kỹ thuật, mà lao thẳng xuống giếng phóng sâu khoảng 20 m. Bộ phận này đập vào khung đỡ tên lửa rồi xuyên thủng lớp vỏ dày hơn 3 mm của quả đạn Titan II, làm nhiên liệu lỏng rò rỉ và bốc hơi tràn ngập giếng phóng.

"Xác suất xảy ra tình huống này là cực kỳ thấp. Các điều tra viên từng thử tái hiện sự việc trong một giếng phóng trống và vật thể chỉ đập vào vách, không nảy lên trúng vào thân tên lửa", David Stumpf, tác giả của cuốn Titan II: Lịch sử Chương trình Tên lửa thời Chiến tranh Lạnh, cho biết.

Tên lửa Titan II được Mỹ biên vào năm 1962 và loại biên năm 1987, sử dụng nhiên liệu gốc hydrazine và chất oxi hóa nitrogen tetroxide có thể lưu trữ lâu dài sau khi nạp vào khoang chứa. Vào thời điểm phóng, hai hóa chất sẽ trộn lẫn với nhau trong buồng đốt rồi tự kích hoạt mà không cần điểm hỏa, cho phép tên lửa nhanh chóng rời bệ phóng.

"Loại nhiên liệu này cực kỳ dễ bay hơi và có thể tự phát nổ. Tuy nhiên, chúng tôi làm việc với chúng hàng ngày và đã quá quen đến mức chẳng còn sợ gì nữa", Greg Devlin, một trong các binh sĩ có mặt tại căn cứ Little Rock vào ngày xảy ra sự cố, kể lại.

Tên lửa Titan II tại căn cứ Little Rock phải duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu, đồng nghĩa với chúng luôn được nạp sẵn nhiên liệu. Đây là lý do khiến những chuyên viên bảo trì như Powell và Jeffrey Plumb phải vào giếng phóng để kiểm tra kỹ thuật và bảo đảm áp suất khoang nhiên liệu.

Giếng phóng tại căn cứ không quân Little Rock, bang Arkansas, Mỹ sau vụ nổ tên lửa Titan II tháng 9/1980. Ảnh: Popular Mechanics

Một nhóm điều tra, trong đó có Jeffrey Kenned, tới hiện trường sau khi nhiên liệu bắt đầu rò rỉ và tình hình được đánh giá là rất nguy cấp. Tuy nhiên, họ phải dừng công việc trong vài giờ, trước khi hai thành viên của nhóm gồm Rex Hukle và Devlin tiến vào trong giếng phóng lúc khoảng 1h ngày 19/9/1980.

Hai người không có chứng chỉ vận hành hệ thống thủy lực, phải mở cánh cửa chống sức nổ bằng phương pháp thủ công. Cả hai trở lại mặt đất sau 30 phút, do cạn bình dưỡng khí và hết thời gian tối đa cho phép ở trong hầm chứa tên lửa. Sau đó, tới lượt Kennedy và thành viên còn lại của nhóm là David Livingston tiếp cận hiện trường.

Khi quay lại mặt đất, họ được lệnh bật quạt thông gió và Livingston đã thực hiện thao tác, ngay trước khi xảy ra vụ nổ hất văng 4 người đang đứng ở cửa giếng phóng.

"Mệnh lệnh này thật vô lý, tại sao lại bật công tắc trong môi trường đang có nhiên liệu rò rỉ?", Kennedy viết trong bản tường trình.

"Đó là tiếng nổ lớn nhất mà tôi từng nghe thấy trong đời. Sóng xung kích đập vào người tôi như mạnh như cú đâm từ xe tải, tôi bị trượt đi gần 20 m và có cảm giác như càng lúc càng nhanh hơn. Suy nghĩ duy nhất của tôi khi đó là chắc chắn mình sẽ chết, chỉ mong là không đau đớn", Devlin nhớ lại.

Sự cố 'nhầm cờ lê' khiến ICBM Mỹ nổ tung trên bệ phóng năm 1980

Sau khoảng thời gian im lặng "dài như vô tận", mọi người nghe thấy tiếng của Kennedy qua bộ đàm khi ông nói "tôi sắp chết rồi". Kennedy văng cách giếng phóng khoảng 45 m và bị gãy chân.

Livingston kẹt trong đống đổ nát trước khi được giải cứu, sau đó qua đời tại bệnh viện vì vết thương quá nặng. 21 người, trong đó có Hukle và Devlin, cũng bị thương do vụ nổ hoặc tai nạn trong quá trình tìm kiếm cứu nạn.

Vụ nổ thổi bay cửa chống nổ của giếng phóng và làm mảnh vỡ văng ra xung quanh, đầu đạn hạt nhân W-53 có sức công phá tương đương 9 triệu tấn thuốc nổ TNT văng xuống một con mương cách đó khoảng 180 m. Cơ chế an toàn của đầu đạn đã kích hoạt, ngăn nguy cơ xảy ra sự cố rò rỉ phóng xạ.

Đại diện không quân Mỹ từ chối xác nhận hay phủ nhận liệu có vũ khí hạt nhân trong sự cố hay không, ngay cả khi Phó tổng thống Walter Mondale chất vấn. Ông Mondale sau đó phải gọi cho Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Harold Brown và sử dụng đặc quyền để biết thông tin tên lửa phát nổ được lắp đầu đạn hạt nhân.

Không quân Mỹ sau đó phải thu gom hàng tấn mảnh vỡ trên khu vực rộng khoảng 160 hecta, cũng như bơm khoảng 378.000 lít nước nhiễm hóa chất ra khỏi giếng phóng. Chi phí sửa chữa công trình ước tính lên tới hơn 225 triệu USD, tương đương 911 triệu USD hiện nay, trong khi nỗ lực tháo dỡ và dọn dẹp cũng tiêu tốn khoảng 20 triệu USD.

Do đó, không quân Mỹ quyết định lấp kín giếng phóng này.

Cuộc điều tra của quốc hội Mỹ sau đó kết luận Titan II "cơ bản vẫn là vũ khí đáng tin cậy". Tuy nhiên, giới chức Mỹ khuyến nghị cải thiện thông tin liên lạc giữa không quân và chính quyền địa phương, sửa đổi chính sách không xác nhận hay phủ nhận tên lửa có mang đầu đạn hạt nhân hay không, cũng như công khai tình trạng tại hiện trường tai nạn.

Sự cố tại căn cứ Little Rock chiếm trang nhất trên các mặt báo ở Mỹ trong vài ngày rồi chìm vào quên lãng. Không quân Mỹ trao tặng Huân chương Dũng cảm cho 5 quân nhân sống sót gồm Kennedy, Hukle, Devlin, Don Green và Jimmy Roberts.

Livingston cũng được truy tặng Huân chương Dũng cảm. Tòa nhà bảo trì tên lửa Titan II ở căn cứ Little Rock được đặt theo tên của Livingston để tưởng nhớ ông.

Không quân Mỹ tiếp tục sử dụng Titan II sau vụ nổ tại căn cứ Little Rock, song bắt đầu loại biên mẫu tên lửa này từ năm 1982 để thay thế bằng dòng LGM-118 Peacekeeper hiện đại hơn. Quá trình hoàn tất vào năm 1987, cùng thời điểm căn cứ Little Rock đóng cửa.

Nguyễn Tiến (Theo AP, Reuters, Popular Mechanics, Arktimes)

Lire l'article complet