Đòn tập kích UAV vào cảng Damietta của Ai Cập cho thấy ngay cả kênh đào Suez, huyết mạch hàng hải vốn được coi là an toàn, cũng bắt đầu chịu ảnh hưởng từ xung đột.
Sau khi Iran cùng nhóm vũ trang Houthi ở Yemen đe dọa các tàu đi qua eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb, kênh đào Suez cùng đường ống Sumed của Ai Cập đã đóng vai trò là tuyến xuất khẩu thay thế an toàn cho các lô hàng năng lượng từ biển Đỏ.
Tuy nhiên, giới chức Ai Cập ngày 30/7 xác nhận một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) đã gây ra vụ nổ tại cảng Damietta và làm cháy hai tàu, trong đó có một tàu chứa khí đốt của Mỹ hôm 29/7. Đây là vụ tập kích đầu tiên nhắm vào lãnh thổ Ai Cập kể từ khi xung đột Iran nổ ra hồi cuối tháng 2.
Cảng Damietta nằm ngay gần kênh đào Suez, tuyến hàng hải huyết mạch của thế giới. Cairo thông báo đám cháy đã được khống chế và không ghi nhận thiệt hại về người. Hiện chưa có quốc gia hay tổ chức nào nhận trách nhiệm về vụ tấn công.
UAV đánh trúng tàu tại cảng Damietta, Ai Cập ngày 29/7. Video: Reuters
Theo các quan chức Ai Cập am hiểu sự việc, sau cuộc điều tra sơ bộ, giới chức nước này tin rằng đây là hành động của Iran nhằm mở rộng xung đột ra khu vực. Họ cho rằng đó là tín hiệu cho thấy Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) sẵn sàng chấp nhận rủi ro cao hơn, ngay cả với các quốc gia vốn được xem là có quan hệ thân thiện với Tehran.
Ai Cập vốn đóng vai trò trung gian hòa giải then chốt ở khu vực trong cuộc xung đột hiện tại giữa Mỹ với Iran. Hồi tháng 3, Cairo đã mở kênh đàm phán bí mật với IRGC sau khi Israel hạ sát lãnh đạo an ninh quốc gia Iran Ali Larijani, người từng được coi là người đối thoại khả dĩ với phương Tây.
Vụ tấn công bằng UAV vào cảng Damietta diễn ra không lâu sau khi lực lượng Mỹ và Arab Saudi không kích các nhóm thân Iran ở miền đông Iraq, còn Iran phóng tên lửa vào căn cứ quân đội Mỹ ở Jordan.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 29/7 cho biết ông đã được báo cáo về vụ tấn công tại Ai Cập, đồng thời ám chỉ trách nhiệm thuộc về Iran. "Lại là những chiêu trò quen thuộc, nhưng mọi chuyện sẽ sớm được giải quyết. Chúng tôi sẽ giáng trả họ thật nặng nề vì đã đến lượt chúng tôi ra đòn", ông nói.
Tuyến đường dự phòng rơi vào tầm ngắm
Vụ tấn công vào Damietta, cách cửa phía bắc của kênh đào Suez hơn 60 km, cho thấy hạ tầng trọng yếu trên bờ biển Địa Trung Hải của Ai Cập có thể không còn nằm trong tầm an toàn trước vòng xoáy xung đột.
Kể từ khi chiến sự Iran bùng phát, Arab Saudi đã chuyển hướng xuất khẩu dầu sang phía tây qua biển Đỏ và phía bắc qua kênh đào Suez, trong khi Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Iraq đẩy nhanh việc sử dụng các tuyến đường ống nhằm tránh đi qua eo biển Hormuz.
Vụ tấn công vào Damietta càng làm nổi bật một nghịch lý: khu vực càng phụ thuộc vào các tuyến vận chuyển thay thế để duy trì dòng chảy năng lượng, sức nóng xung đột càng tạo ra nhiều "điểm dễ tổn thương" hơn, theo Georgi Kantchev, nhà bình luận của WSJ.
"Sự cố này cho thấy ngay cả những tuyến đường thay thế tưởng chừng an toàn giờ đây cũng có thể bị đe dọa. Nó cũng phát đi thông điệp rằng xung đột không còn giới hạn ở bất kỳ khu vực cụ thể nào", Adi Imsirovic, giảng viên Đại học Oxford, nhận định.
Vị trí cảng Damietta và kênh đào Suez của Ai Cập. Đồ họa: OpenStreetMap
Áp lực dồn lên kênh đào Suez
Hầu như không còn tàu dầu nào đi qua điểm nghẽn Hormuz tại vùng Vịnh, tuyến đường vốn từng trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu.
Saudi Arabia đã chuyển hướng phần lớn dầu mỏ sang biển Đỏ và cảng xuất khẩu Yanbu sau khi chiến sự bùng nổ. Tuy nhiên, các lời đe dọa và đợt tấn công của Houthi từ tuần trước đã khiến nhiều tàu phải ngừng sử dụng tuyến đường này.
Theo dữ liệu từ công ty phân tích thị trường Kpler, ngày càng nhiều dầu của Arab Saudi cùng các tàu vận tải khác đã chuyển hướng lên phía bắc biển Đỏ để tới Suez và đường ống Sumed.
Lượng dầu thô bốc dỡ từ đường ống Sumed, tuyến ống từ biển Đỏ băng qua Ai Cập tới cảng Sidi Kerir ở Địa Trung Hải, đã đạt 28,79 triệu thùng trong tháng 7. Hồi tháng 4, số lượng dầu vận chuyển qua tuyến đường này ở mức 19,52 triệu thùng.
"Chúng tôi ghi nhận sự gia tăng rõ rệt các tàu chở dầu hướng về phía bắc sau khi nhận hàng tại biển Đỏ", George Morris thuộc công ty phân tích năng lượng Vortexa cho biết.
Tuy nhiên, Saul Kavonic, trưởng bộ phận nghiên cứu năng lượng tại công ty tư vấn MST Marquee, cảnh báo tuyến đường xuất khẩu dầu mỏ của Arab Saudi qua biển Đỏ vẫn tiềm ẩn nhiều nguy hiểm ngay cả khi đi theo kênh đào Suez ra Địa Trung Hải, thay vì qua eo biển Bab el-Mandeb vốn đang bị nhóm Houthi phong tỏa.
"Điều này đe dọa nguồn cung dầu khoảng 5 triệu thùng mỗi ngày đang dựa vào đây để tránh eo biển Hormuz", Kavonic nói.
Nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng
Một nguồn tin an ninh hàng hải cho biết các công ty vận tải biển đã bắt đầu đánh giá lại phương án an ninh cho tàu thuyền xung quanh các cảng Địa Trung Hải của Ai Cập gần kênh đào Suez.
Song Aly Blakeway, giám đốc bộ phận LNG khu vực Đại Tây Dương của S&P Global Energy, cho rằng vụ tấn công tại Damietta chưa đồng nghĩa với việc kênh đào Suez đối mặt mối đe dọa trực tiếp.
Wael Kaddour, cựu thành viên hội đồng quản trị Cơ quan Quản lý Kênh đào Suez, có chung quan điểm. "Kênh đào được canh phòng cẩn thận và bảo đảm an ninh nghiêm ngặt 24/7", Kaddour nói.
Lực lượng cứu hỏa đang cố gắng dập đám cháy trên tàu chở khí đốt ở cảng Damietta, Ai Cập ngày 29/7. Ảnh: Times of Israel
Dù vậy, nhiều người khác vẫn cảm thấy lo lắng. Ngay cả trước vụ tấn công, dầu mỏ Trung Đông đã phải trải qua một hải trình ngày càng dài, phức tạp và đắt đỏ hơn để đến được các thị trường toàn cầu, theo Jonathan Saul, nhà bình luận của Reuters.
Iran đã đe dọa sẽ chặn toàn bộ các lô hàng năng lượng xuất khẩu từ Trung Đông, tuyên bố rằng không một giọt dầu nào được phép rời khỏi khu vực trong khi Mỹ đang phong tỏa các cảng của Iran. Trong khi đó, Houthi đã thông báo phong tỏa toàn bộ hoạt động vận tải biển của Arab Saudi ở biển Đỏ.
Cả Iran và Houthi đều sở hữu những loại tên lửa và UAV tầm xa có thể nhắm mục tiêu tại kênh đào Suez. Martin Senior, trưởng bộ phận định giá LNG tại Argus, nhận định riêng thực tế đó cũng đủ để đẩy giá bảo hiểm lên cao.
"Các công ty bảo hiểm cũng có thể yêu cầu phí rủi ro chiến tranh bổ sung cao hơn đối với tuyến Suez sau vụ tấn công tại Ai Cập, do nguy cơ đối với ngành vận tải biển và hạ tầng năng lượng trong khu vực đã gia tăng", Senior cảnh báo.
Thanh Tâm (Theo WSJ, Reuters, AFP)
