"Chúa tể những chiếc nhẫn" vọt lên giữ hạng nhất bảng xếp hạng 100 tiểu thuyết hay nhất mọi thời do độc giả của Guardian bình chọn.
Ngày 6/6, Guardian công bố danh sách 100 tiểu thuyết tiếng Anh được độc giả yêu thích nhất, sau cuộc bình chọn thu hút hơn 3.000 người từ nhiều nơi trên thế giới, hồi tháng 5. Chúa tể những chiếc nhẫn (The Lord of the Rings) của J.R.R. Tolkien xếp vị trí thứ nhất, còn tiểu thuyết Middlemarch của George Eliot đứng thứ hai.
Kết quả này gây chú ý vì trước đó ngày 18/5, trong danh sách do các tác giả, nhà phê bình và học giả bình chọn Middlemarch lại đứng đầu, còn tác phẩm của Tolkien không góp mặt.
Bìa bản Anh quyển "Đoàn hộ nhẫn" - tập đầu của bộ truyện "Chúa tể những chiếc nhẫn". Ảnh: William Morrow Paperbacks
Theo Guardian, khi được hỏi về lý do bình chọn tác phẩm, nhiều bạn đọc cho rằng yếu tố giả tưởng và cốt truyện lôi cuốn được Tolkien khắc họa vô cùng tỉ mỉ và tinh xảo. "Không phải là các cuộc chiến sử thi hay vị anh hùng hào kiệt, mà chính những dòng văn miêu tả ngày thường, cách uống bia và cách Gandalf thổi vòng khói đã làm tôi mê mẩn mỗi khi tôi đọc quyển sách này", một độc giả của Guardian tại Paris cho biết.
Năm 2001, quyển "The Fellowship of the Ring" chuyển thể thành phim điện ảnh với sự tham gia của Elijah Wood, Ian McKellen, Orlando Bloom và Cate Blanchett. Ảnh: Warner Bros.
Chúa tể những chiếc nhẫn không chỉ nổi tiếng về độ chi tiết của thế giới Trung Địa giả tưởng, mà hệ thống từ vựng cổ và cách sử dụng ngôn từ mang tính sáng tạo, đậm chất thi ca, giàu chất thẩm mỹ của Tolkien cũng gây tiếng vang. Trên tờ Sunday Times năm 1954, nhà phê bình JW Lambert ca ngợi trí tưởng tượng phi thường của nhà văn: "Tolkien đã chắt lọc các yếu tố của thần thoại Bắc Âu, Teutonic và Celtic để tạo ra một thế giới kỳ lạ nhưng mạch lạc của riêng mình". Ngoài ra, các nhà văn khác cũng đánh giá tập một của Chúa tể những chiếc nhẫn là tác phẩm kinh điển, là tiền đề cho các tác phẩm văn học sử thi giả tưởng về sau.
Trailer của phim chuyển thể từ tiểu thuyết "Chúa tể những chiếc nhẫn: Đoàn hộ nhẫn" (2001). Video: Warner Bros.
Tiểu thuyết của Tolkien được nhiều độc giả yêu thích không chỉ vì nội dung mới lạ, thế giới giả tưởng Trung Địa đầy thách thức, mà còn nhờ lối kể chuyện và hệ thống từ cổ mang đậm văn hóa Anh. Hơn nữa, dấu ấn thi ca được lồng ghép tinh tế trong từng chương truyện cũng được độc giả quốc tế chú ý và chia sẻ lại bản thơ tự dịch bằng ngôn ngữ của mình.
Sau 72 năm, thế giới Trung Địa của Tolkien vẫn giữ vị trí đặc biệt trong lòng độc giả yêu văn học giả tưởng. Ra mắt lần đầu năm 1954 với Đoàn hộ nhẫn (The Fellowship of the Ring), bộ truyện tiếp tục được xuất bản qua Hai tòa tháp (The Two Towers) và Nhà vua trở về (The Return of the King) trong giai đoạn 1954-1955.
Bộ ba bản dịch "Đoàn hộ nhẫn", "Hai tòa tháp", "Nhà vua trở về" do nhà xuất bản Văn Học kết hợp Nhã Nam tái bản năm 2025. Ảnh: Nhã Nam
Tiểu thuyết xoay quanh hành trình của Frodo Baggins và các bạn đồng hành nhằm phá hủy Chiếc Nhẫn quyền năng, ngăn Chúa tể bóng tối Sauron thống trị Trung Địa. Câu chuyện kết lại khi Gollum - một Hobbit bị tha hóa bởi sức mạnh của Chiếc Nhẫn - làm rơi nhẫn vào dòng dung nham. Frodo đi đến Vùng Đất Bất Tử (Valinor) và sống những ngày cuối đời bình yên.
Vượt qua khỏi trang giấy, sức sống của Chúa tể những chiếc nhẫn còn được nối dài qua điện ảnh. Bộ ba phim do Peter Jackson đạo diễn giành tổng cộng 17 Oscar, trong đó The Return of the King (2003) thắng 11 giải, gồm Phim hay nhất và Đạo diễn xuất sắc vào năm 2004. Có thể thấy, từ trang sách đến màn ảnh, từ độc giả trẻ đến người đọc lâu năm, Chúa tể những chiếc nhẫn trở thành ký ức văn hóa của nhiều thế hệ.
J.R.R Tolkien (1892 - 1973), hay John Ronald Reuel Tolkien, là học giả, triết gia và nhà văn người Anh với nhiều công trình nghiên cứu ngôn ngữ cổ tại Đại học Oxford. Từ những tác phẩm của ông, nhiều thuật ngữ cho dòng văn học giả tưởng và đời sống hàng ngày ra đời. Một số từ được từ điển Oxford công nhận như "tween" (chỉ độ tuổi thiếu nhi từ tám tới 13 tuổi) và "dwarves" (từ số nhiều chính thức của "dwarf"). Ngoài tập truyện Chúa tể những chiếc nhẫn, Anh chàng Hobbit (The Hobbit, 1937) và Viên ngọc Silmarillion (The Silmarillion, 1977) của ông được độc giả Việt đón nhận rộng rãi.
Thảo Uyên (theo Guardian, AP, Britannic, CNN)
