Di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai - Ảnh: NGUYỄN HOÀNG
Đó là nội dung công văn UBND tỉnh Khánh Hòa ký gửi Bộ Xây dựng ngày 29-5 về việc rà soát, điều chỉnh hướng tuyến dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, đoạn qua khu vực di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai.
Theo UBND tỉnh Khánh Hòa, di tích kiến trúc nghệ thuật và khảo cổ tháp Hòa Lai (xã Thuận Bắc, tỉnh Khánh Hòa) được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt vào năm 2016. Đây là một trong những quần thể kiến trúc Chăm cổ tiêu biểu còn bảo tồn tương đối nguyên vẹn tại khu vực Nam Trung Bộ. Di tích có giá trị đặc biệt nổi bật về lịch sử, văn hóa, kiến trúc nghệ thuật, kỹ thuật xây dựng truyền thống và khảo cổ học.
Hiện nay, UBND tỉnh Khánh Hòa đang tổ chức lập quy hoạch bảo quản, tu bổ và phục hồi Di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai, tổng diện tích khoanh vùng bảo vệ di tích khoảng 4,93ha, gồm: khu vực bảo vệ I khoảng 1,49ha, khu vực bảo vệ II khoảng 3,44ha.
Trong quá trình triển khai lập quy hoạch, UBND tỉnh Khánh Hòa đã rà soát hồ sơ báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam.
Qua đó nhận thấy đoạn tuyến đường sắt tốc độ cao từ khoảng km1.246 - km1.247 qua địa bàn tỉnh Khánh Hòa dự kiến áp dụng giải pháp cầu cạn đi qua khu vực phụ cận, ảnh hưởng trực tiếp đến khu vực bảo vệ II của tháp Hòa Lai theo hồ sơ khoanh vùng bảo vệ di tích đang được tổ chức lập.
Tuy nhiên UBND tỉnh Khánh Hòa nhận định việc bố trí công trình hạ tầng giao thông quy mô lớn trong khu vực phụ cận di tích có nguy cơ tác động đến không gian cảnh quan văn hóa lịch sử, trục nhìn kiến trúc, tính toàn vẹn tổng thể của di tích. Đồng thời tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường khảo cổ học, địa tầng khảo cổ chưa được phát lộ và các yếu tố gốc cấu thành di tích trong quá trình thi công, xử lý nền móng, khoan cọc và vận hành công trình.
Bên cạnh đó, với đặc thù tải trọng động lớn, tần suất khai thác cao và vận tốc vận hành lớn của tuyến đường sắt tốc độ cao, quá trình thi công và khai thác công trình có thể phát sinh rung chấn, tiếng ồn và các tác động kỹ thuật kéo dài, ảnh hưởng đến độ ổn định kết cấu, độ bền vật liệu và môi trường bảo tồn của công trình kiến trúc cổ có niên đại lâu đời như tháp Hòa Lai.
UBND tỉnh Khánh Hòa dẫn Luật Di sản văn hóa, cho thấy di tích được xếp hạng phải được khoanh vùng 2 khu vực bảo vệ. Trong đó: khu vực bảo vệ I là vùng có chứa đựng yếu tố gốc cấu thành di tích, phải được bảo vệ nguyên trạng về mặt bằng và không gian; khu vực bảo vệ II là khu vực bao quanh hoặc tiếp giáp khu vực bảo vệ I nhằm bảo vệ cảnh quan văn hóa của di tích; ngăn chặn, phòng ngừa và hạn chế các tác động tiêu cực có nguy cơ ảnh hưởng đến di tích, công trình, địa hình, cảnh quan văn hóa và hệ sinh thái tự nhiên của di tích.
Luật này cũng quy định việc xây dựng công trình trong khu vực bảo vệ II phải bảo đảm không tác động tiêu cực đến cảnh quan văn hóa của di tích; không che khuất tầm nhìn và mối liên hệ không gian của di tích…
Nhằm bảo đảm yêu cầu bảo tồn bền vững di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai, UBND tỉnh Khánh Hòa đề nghị Bộ Xây dựng xem xét, chỉ đạo rà soát tổng thể phương án hướng tuyến dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đoạn qua khu vực tháp Hòa Lai.
Nghiên cứu điều chỉnh tuyến ra ngoài phạm vi khu vực bảo vệ II của di tích, bảo đảm không gian cảnh quan di tích, không làm suy giảm yếu tố và giá trị văn hóa - lịch sử của di tích, không ảnh hưởng đến môi trường khảo cổ học và giảm thiểu tác động đến tính toàn vẹn của Di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai.
