Thận đào thải kém, thừa cân, uống nhiều nước ngọt, dùng một số thuốc hoặc yếu tố di truyền đều có thể khiến axit uric tăng.
Axit uric là một chất thải tự nhiên được hình thành khi cơ thể phân hủy purin từ thực phẩm như nội tạng động vật, thịt bò, rượu, bia. Nồng độ acid uric trong máu < 6,5 mg/dl (< 380 μmol/lít) là an toàn. Nếu chỉ số này tăng cao có thể dẫn đến kết tinh urat gây viêm khớp, sỏi thận, suy giảm chức năng thận, tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch.
Nhiều người cho rằng chỉ cần hạn chế thịt đỏ, rượu bia là có thể kiểm soát axit uric. Thực tế không ít người vẫn có axit uric cao dù chế độ ăn lành mạnh bởi nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến chỉ số này.
Thận đào thải kém
Theo Times of India, phần lớn axit uric được thận lọc và đào thải qua nước tiểu. Nếu chức năng thận suy giảm hoặc quá trình đào thải hoạt động kém hiệu quả thì axit uric sẽ tích tụ dần trong máu. Tình trạng này thường liên quan đến tuổi tác, bệnh thận mạn hoặc rối loạn chuyển hóa. Vì vậy, dù không ăn nhiều thực phẩm giàu purin, nồng độ axit uric vẫn tăng.
Thừa cân và kháng insulin
Thừa cân, béo phì làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch hay đái tháo đường, ảnh hưởng đến quá trình đào thải axit uric. Khi cơ thể xuất hiện tình trạng kháng insulin, thận có xu hướng giữ lại nhiều axit uric hơn thay vì đào thải qua nước tiểu. Mỡ thừa, đặc biệt là mỡ nội tạng, cũng làm rối loạn chuyển hóa, thúc đẩy cơ thể sản sinh nhiều axit uric hơn.
Trà trái cây là một trong những món đồ uống chứa nhiều đường. Ảnh:Thúy Hạnh
Uống nhiều đồ uống có đường
Nước ngọt, trà sữa hoặc nước trái cây đóng chai thường chứa nhiều fructose - một loại đường khi chuyển hóa tại gan làm tăng sản xuất axit uric. Đồng thời, fructose còn tiêu hao năng lượng của tế bào, thúc đẩy quá trình tạo purin và làm nồng độ axit uric tăng cao.
Di truyền
Một số người mang biến thể gene ảnh hưởng đến các protein vận chuyển axit uric ở thận, khiến cơ thể đào thải chất này kém hiệu quả. Điều đó đồng nghĩa với việc dù có chế độ ăn khoa học, họ vẫn dễ bị tăng axit uric hơn người khác. Nếu trong gia đình có người mắc gout hoặc từng được chẩn đoán tăng axit uric, nguy cơ gặp tình trạng tương tự cũng cao hơn. Đây là yếu tố không thể thay đổi nhưng có thể kiểm soát bằng lối sống và theo dõi sức khỏe định kỳ, theo WebMD.
Một số loại thuốc
Một số loại thuốc điều trị bệnh mạn tính làm tăng axit uric như một tác dụng phụ. Chẳng hạn thuốc lợi tiểu thường dùng để điều trị tăng huyết áp hoặc suy tim dễ làm giảm khả năng đào thải axit uric qua thận. Nếu xét nghiệm thấy axit uric tăng không rõ nguyên nhân, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ về các loại thuốc đang sử dụng. Người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc vì điều này có thể ảnh hưởng đến việc kiểm soát bệnh nền.
Giảm cân quá nhanh hoặc nhịn ăn kéo dài
Giảm cân có lợi cho người tăng axit uric, nhưng giảm quá nhanh lại có thể phản tác dụng. Khi nhịn ăn hoặc cắt giảm năng lượng quá mức, cơ thể phải phân hủy nhiều mô để tạo năng lượng, làm tăng sản sinh purin nội sinh, kéo theo lượng axit uric tăng. Các chất tạo ra trong quá trình đốt mỡ cũng cạnh tranh với axit uric trong quá trình đào thải qua thận, khiến chỉ số này tăng tạm thời. Người thừa cân nên giảm cân từ từ bằng chế độ ăn cân đối kết hợp vận động khoa học.
Mắc các bệnh mạn tính
Người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, gan nhiễm mỡ thường có khả năng đào thải axit uric kém hơn bình thường. Một số bệnh còn làm rối loạn quá trình chuyển hóa trong cơ thể, khiến lượng axit uric được tạo ra nhiều hơn. Vì vậy, nếu chỉ thay đổi chế độ ăn mà không kiểm soát tốt các bệnh nền, chỉ số axit uric vẫn có thể cao trong thời gian dài.
Lê Nguyễn (Tổng hợp)
