Niêm mạc dạ dày dễ tấy đỏ do ăn cay, thức khuya, căng thẳng, rượu bia, trong khi xu hướng chẩn đoán viêm khi nội soi khiến bệnh này có vẻ phổ biến hơn.
Thống kê mới nhất của Hội khoa học Tiêu hóa Việt Nam cho thấy 70% dân số nước ta hiện đối mặt nguy cơ mắc bệnh dạ dày và nhiễm khuẩn HP (Helicobacter Pylori), một trong những tác nhân chính gây ung thư dạ dày theo đánh giá của giới chuyên môn. Đáng lo ngại, bệnh ung thư dạ dày đang trẻ hóa nhanh, nhóm dưới 40 tuổi chiếm khoảng 20-25% tổng số ca mắc.
PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, lý giải tình trạng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó tính chủ quan trong khâu chẩn đoán đóng vai trò không nhỏ. Khi nội soi, bác sĩ chỉ quan sát niêm mạc dạ dày qua camera bằng mắt thường.
Ông cho biết: "Chỉ cần niêm mạc dạ dày hơi đỏ hơn bình thường, hơi sưng nề, có ít dịch nhầy, có vài nốt sần nhỏ là đã được xếp vào dạng viêm". Kết luận này mang tính định tính, trong khi niêm mạc dạ dày lại rất nhạy cảm, dễ đỏ lên chỉ vì ăn cay, thức khuya, căng thẳng, uống rượu bia, dùng thuốc giảm đau hay nhịn ăn quá lâu trước khi soi.
Trên thế giới, khi niêm mạc chỉ hơi đỏ nhẹ và không xuất hiện tổn thương loét, bác sĩ thường ghi nhận "niêm mạc dạ dày hồng" hoặc "không có tổn thương đáng kể". Ngược lại, tại Việt Nam, nhiều bác sĩ có xu hướng kết luận "viêm" để đảm bảo an toàn, vừa nhắc nhở người bệnh điều chỉnh lối sống, vừa phù hợp quy định bảo hiểm y tế. Một số cơ sở y tế không chính thống còn lợi dụng kết luận này để kê thêm 3-4 loại thuốc bổ, thuốc chống trào ngược nhằm thu lợi.
Chế độ ăn uống thiếu khoa học của người Việt cũng góp phần làm gia tăng bệnh lý này. Nhiều người ăn ít rau củ, tiêu thụ quá nhiều đạm và muối, thường xuyên dùng thực phẩm chiên nướng lặp lại nhiều lần, thậm chí ăn đồ ôi thiu, quá hạn hoặc lạm dụng gia vị không an toàn. Bên cạnh đó, hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia và lạm dụng chất kích thích tiếp tục làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Tỷ lệ nhiễm vi khuẩn HP ở người Việt cũng ở mức rất cao. Loại vi khuẩn này cư trú dưới lớp nhầy bảo vệ dạ dày, gây viêm mạn tính mức độ nhẹ kéo dài nhiều năm mà không biểu hiện triệu chứng rõ ràng. Do đó, hình ảnh viêm nhẹ mạn tính khi nội soi thực chất chỉ phản ánh đặc điểm dịch tễ phổ biến, chưa hẳn là bệnh lý nghiêm trọng.
Bác sĩ nội soi kiểm tra sức khỏe cho người bệnh. Ảnh: Bác sĩ cung cấp
Theo phó giáo sư, bác sĩ chỉ nên đưa ra chẩn đoán viêm dạ dày khi có đủ bằng chứng cụ thể qua nội soi hoặc mô bệnh học (phương pháp phân tích mẫu mô dưới kính hiển vi). Các dấu hiệu đáng tin cậy bao gồm hình ảnh loét, trợt chảy máu hoặc niêm mạc teo mỏng khiến mạch máu dưới niêm mạc hiện rõ.
Ngoài ra, bác sĩ cần lưu tâm đến các biến đổi dị sản ruột hoặc loạn sản, những tổn thương tiềm ẩn nguy cơ tiến triển thành ung thư, hay kết quả sinh thiết cho thấy rõ mật độ tế bào viêm thâm nhiễm như lympho bào, bạch cầu đa nhân, cùng mức độ teo tuyến và dị sản ruột.
Bác sĩ Hà Hải Nam, Phó trưởng khoa Ngoại Bụng 1, Bệnh viện K, cảnh báo bệnh dạ dày trẻ hóa sẽ kéo theo nguy cơ ung thư tiêu hóa gia tăng. Để phòng ngừa, ông khuyến cáo mọi người xây dựng lối sống lành mạnh, duy trì vận động thường xuyên và ăn uống cân bằng dinh dưỡng. Tập thể dục tối thiểu 30 phút mỗi ngày giúp tăng cường sức đề kháng cho cơ thể. Hạn chế rượu bia, tránh hút thuốc lá cũng là cách giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh hiệu quả. Bên cạnh đó, mọi người nên tránh ăn nhiều mỡ, gia vị hay thực phẩm bị mốc, đồng thời tăng cường bổ sung hoa quả, rau xanh và các loại vitamin cần thiết.
Bác sĩ Nam lưu ý người dân nên hạn chế các món ăn gây hại cho dạ dày như đồ chiên rán, thực phẩm nhiều chất béo hoặc chế biến sẵn như xúc xích, dưa muối. Nhiều nghiên cứu khoa học chỉ ra việc tiêu thụ thịt đỏ hay thịt chế biến sẵn nhiều lần mỗi tuần làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư tiêu hóa.
Cụ thể, chỉ cần ăn 100g thịt đỏ mỗi ngày, nguy cơ ung thư đã tăng thêm 17%. Nếu bổ sung thêm 50g thịt chế biến sẵn hàng ngày như xúc xích hay thịt xông khói, nguy cơ này tiếp tục tăng thêm 18%. Nguyên nhân nằm ở các chất bảo quản thường dùng trong thịt chế biến sẵn như nitrat, nitrit, khi vào cơ thể có thể chuyển hóa thành hợp chất gây ung thư.
Đối với những người có tiền sử gia đình mắc ung thư, bác sĩ Nam khuyên nên chủ động tầm soát sớm, đặc biệt từ sau tuổi 30. Phương pháp nội soi giúp bác sĩ quan sát trực tiếp tổn thương, đánh giá chính xác mức độ ác tính và mức độ xâm lấn tại chỗ, đồng thời lấy mẫu sinh thiết để chẩn đoán xác định thông qua mô bệnh học.
Thùy An
