Quảng Trị10 gà lôi lam mào trắng từ Đức được đưa về Trung tâm nhân nuôi các loài trĩ quý hiếm ở bản Bang, xã Kim Ngân.
Ngày 4/8, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị cùng Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên Việt (Viet Nature) tổ chức tiếp nhận gà lôi lam mào trắng trở về quê hương.
Gà lôi lam mào trắng đưa từ Đức về Trung tâm nhân nuôi các loài trĩ quý hiếm tại Bản Bang, xã Kim Ngân. Ảnh: Viet Nature
10 gà lôi lam mào trắng (5 mái, 5 trống) được đưa về Trung tâm nhân nuôi các loài Trĩ quý hiếm tại bản Bang. Đây là dấu mốc quan trọng trong nỗ lực lâu dài nhằm phục hồi loài chim đặc hữu của Việt Nam, được Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên quốc tế (IUCN) đánh giá ở tình trạng rất nguy cấp và có thể đã tuyệt chủng ngoài tự nhiên.
Đàn gà có nguồn gốc từ quần thể nhân nuôi bảo tồn tại châu Âu và chuyển về Việt Nam thông qua sự phối hợp của các tổ chức. Việc chuyển giao được chuẩn bị trên cơ sở sức khỏe, đa dạng di truyền và phúc trạng động vật, nhằm tạo nền tảng tốt cho quần thể nhân nuôi tại miền Trung Việt Nam.
Trước mắt, đàn gà sẽ được chăm sóc, theo dõi và thích nghi với khí hậu địa phương; hình thành các cặp sinh sản; tạo ra những thế hệ sinh tại Việt Nam, được bố mẹ nuôi dưỡng tự nhiên. Chỉ khi các điều kiện về thú y, di truyền, tập tính, sinh cảnh và an toàn được đáp ứng, những bước tiếp theo hướng tới tái thả mới được thực hiện.
Tại Trung tâm nhân nuôi các loài trĩ quý hiếm, công việc tái hoang dã sẽ được tiến hành thận trọng. Các thế hệ gà phù hợp sẽ được rèn luyện khả năng tự kiếm ăn, nhận biết và tránh thú săn mồi, sinh sản và nuôi con; đồng thời thích nghi với điều kiện nắng, gió và mưa nhiều của miền Trung.
Mỗi chuồng nuôi một cặp. Ảnh: Viet Nature
Song song với đó là bảo vệ và phục hồi sinh cảnh, giảm bẫy bắt, theo dõi đa dạng sinh học và chuẩn bị phương án giám sát sau tái thả. Dự kiến năm 2028 đàn gà sẽ được tái thả thử.
Trên cơ sở kết quả của từng giai đoạn, chương trình hướng tới mục tiêu phục hồi quần thể có khả năng sinh sôi bền vững trong tự nhiên vào khoảng năm 2035. Các mốc này là định hướng dài hạn và sẽ được điều chỉnh theo bằng chứng khoa học và kết quả giám sát.
Bà Phạm Tuấn Anh, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên Việt, cho biết hôm nay không chỉ đón những cá thể gà lôi lam mào trắng trở về miền Trung, mà còn trao cho một loài động vật đặc hữu của Việt Nam cơ hội thứ hai để trở lại và sinh sôi trong những cánh rừng quê hương. "Đó là niềm tự hào, đồng thời cũng là trách nhiệm chung của tất cả chúng ta", bà nói.
Ông Đoàn Hoài Nam, Phó cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, cho rằng sự trở về của gà lôi lam mào trắng là bước khởi đầu quan trọng, bởi đích đến là tạo đủ điều kiện để loài trở lại tự nhiên, sinh sản và tồn tại lâu dài, bền vững trong hệ sinh thái quê hương.
Gà lôi lam mào trắng (Lophura edwardsi) là loài chim đặc hữu của miền Trung, từng phân bố tại các khu rừng đất thấp từ Hà Tĩnh đến Huế. Hiện loài được xếp ở mức rất nguy cấp và có thể đã tuyệt chủng ngoài tự nhiên trong Danh lục đỏ của IUCN.
Một con gà trống mào trắng. Ảnh: Viet Nature
Gà trống nổi bật với bộ lông xanh lam sẫm, mào trắng và vùng da đỏ quanh mắt; gà mái màu nâu trầm. Chúng sống trong rừng ẩm thường xanh vùng đất thấp, nơi có cây bụi, dây leo và lớp lá mục dày để ẩn náu, kiếm ăn và làm ổ.
Loài được mô tả khoa học lần đầu vào cuối thế kỷ 19 và được xem là một trong những loài chim quý hiếm nhất thế giới. Những năm 1920, nhà điểu học người Pháp Jean Delacour thu được nhiều cá thể tại miền Trung Việt Nam và đưa một phần sang Pháp để gây nuôi bảo tồn. Đây được xem là nguồn gốc của quần thể nuôi nhốt trên toàn cầu hiện nay.
Sau nhiều thập kỷ chiến tranh, mất rừng và săn bắt, gà lôi lam mào trắng gần như biến mất khỏi tự nhiên. Ghi nhận cuối cùng về loài trong tự nhiên là vào năm 2000 tại Quảng Trị.
Từ năm 2011, Viet Nature cùng các ban quản lý rừng và đối tác đã triển khai hàng chục nghìn ngày đặt bẫy ảnh tại những khu vực còn sinh cảnh phù hợp nhưng chưa tìm thấy bằng chứng loài còn tồn tại ngoài tự nhiên. Nỗ lực vì thế chuyển dần từ "tìm kiếm cá thể cuối cùng" sang phục hồi chủ động, bảo vệ sinh cảnh, gìn giữ nguồn gen, nhân nuôi tại Việt Nam, tập cho chim thích nghi với đời sống hoang dã và chuẩn bị tái thả.
Hiện quần thể nuôi nhốt trên thế giới còn hơn 1.000 cá thể tại các cơ sở bảo tồn ở châu Âu, Nhật Bản và Mỹ.
Đắc Thành
