Giáo sư Paul Romer phát biểu tại Đà Nẵng sáng 7-7 - Ảnh: B.D.
Bài phát biểu của giáo sư Paul Romer được TP Đà Nẵng chọn để mở đầu chuỗi các hoạt động tại Tuần lễ kinh tế, tài chính và công nghệ Đà Nẵng diễn ra từ nay tới 9-7.
Sự kiện quy tụ hàng trăm diễn giả trong và ngoài nước, nhiều chuyên gia tài chính hàng đầu thế giới.
"Việt Nam đã góp phần thay đổi tính cách của tôi"
Mở đầu bài phát biểu của mình với câu chuyện duyên nợ với Việt Nam, giáo sư Paul Romer cho biết năm ông 13 tuổi, cha ông trong cương vị là chính trị gia tại Hoa Kỳ đã đến Việt Nam để tìm hiểu cuộc chiến mà quân đội Hoa Kỹ đang tiến hành.
Sau chuyến đi đó, cha ông trở về với một kết luận dứt khoát: Cuộc chiến ở Việt Nam là một sai lầm khủng khiếp mà người Mỹ không nên làm.
Theo GS Paul Romer, sau chuyến qua Việt Nam, người cha của ông quyết định từ bỏ con đường chính trị để chuyển sang lĩnh vực phát triển bất động sản.
Các đại biểu tham quan gian hàng bên ngoài hành lang - Ảnh: B.D.
Câu chuyện này đã dạy ông một bài học để mãi tới nay ông luôn đi theo, đó là "con người phải dám nói ra sự thật và sẵn sàng thay đổi khi nhận ra lựa chọn của mình không còn đúng".
"Nếu thấy con đường mỗi người lựa chọn không phù hợp thì hãy thay đổi để tìm con đường mới", ông nói và cho rằng mọi quyết định - kể cả quyết định điều tiết của nhà nước, đều phải được xây dựng trên sự đồng thuận và luôn đứng về sự thật.
Theo GS Romer, khoa học chính là công cụ giúp xã hội đạt được sự đồng thuận đó. Văn hóa khoa học đề cao tính trung thực, liêm chính và kiểm chứng bằng chứng, từ đó tạo nền tảng cho những quyết sách đúng đắn.
Khoa học quan trọng không kém thị trường
Trình bày quan điểm về kinh tế, GS Romer cho rằng bất cứ quốc gia nào phát triển và tạo ra lợi ích cho cộng đồng cũng cần một chính phủ mạnh, vai trò của khoa học luôn phải đặt ngang tầm với thị trường.
"Điều cốt lõi là các thành tựu khoa học thường được chia sẻ rộng rãi thay vì trở thành tài sản độc quyền. Cũng như toán học, không có nhà toán học nào trở thành tỉ phú nhưng toán học lại tạo ra những đột phá vĩ đại", GS người Mỹ nói.
Diễn giải thêm về quan điểm này, theo GS Romer, một khám phá toán học không thuộc sở hữu của bất kỳ cá nhân nào mà mang lại lợi ích chung cho toàn xã hội.
Những khám phá về trí tuệ nhân tạo (AI) cũng nên được đối xử theo tinh thần tương tự, nghĩa là khuyến khích chia sẻ tri thức thay vì chỉ phục vụ lợi ích của một số ít doanh nghiệp.
Quang cảnh chương trình khai mạc Tuần lễ kinh tế, tài chính và công nghệ Đà Nẵng - Ảnh: B.D.
Khoa học không mặc nhiên tạo ra sự bình đẳng
Đề cập đến các thành tựu phát triển khoa học, kỹ thuật của nhân loại, GS Romer nhận định nhiều người thường cho rằng công nghệ mặc nhiên mang lại tiến bộ, bình đẳng. Tuy nhiên điều này không đúng nếu thiếu vai trò điều tiết của nhà nước.
"GDP tăng nhanh có làm giàu cho toàn xã hội hay chỉ làm tài sản của một nhóm tinh hoa tăng lên? Công nghệ phục vụ lợi ích của số đông hay chỉ phục vụ lợi nhuận của một nhóm nhỏ? Người dân không thể chỉ dựa vào thị trường để bảo vệ lợi ích của mình" - tác giả giải Nobel Kinh tế năm 2018 đặt vấn đề.
Lấy ví dụ câu chuyện xăng pha chì tại Mỹ, GS Romer cho biết trước đây các doanh nghiệp và giới tinh hoa luôn vận động để công chúng tin rằng dòng xăng này giúp động cơ vận hành tốt hơn. Họ cố tình che giấu những tác hại nghiêm trọng đối với sức khỏe con người.
Chỉ sau khi chính phủ can thiệp, việc sử dụng xăng pha chì mới bị loại bỏ nhưng hậu quả đối với sức khỏe cộng đồng đã xảy ra.
Một ví dụ khác là cuộc khủng hoảng thuốc giảm đau tại Mỹ, khi nhiều doanh nghiệp dược ưu tiên lợi nhuận hơn sự an toàn của người bệnh.
Các doanh nghiệp luôn có động lực tối đa hóa lợi nhuận và trong một số trường hợp sẵn sàng che giấu sự thật.
Chuẩn bị kỹ năng để 'không ai bị bỏ lại phía sau'
GS Romer cho rằng thách thức lớn nhất trong một thập kỷ tới là sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ sẽ làm thay đổi các kỹ năng cần thiết để kiếm sống.
Mỗi công nghệ mới đều làm giảm nhu cầu đối với một số nghề, đồng thời tạo ra nhu cầu đối với các kỹ năng mới.
Nếu chính phủ giúp người dân nhanh chóng học được những kỹ năng đó, lợi ích từ công nghệ sẽ được chia sẻ rộng rãi. Ngược lại, bất bình đẳng sẽ gia tăng khi chỉ một số ít người có kỹ năng phù hợp được hưởng lợi.
