Giữ hồn văn hóa Chăm trong kỷ nguyên mới

Sáng 27-6, trong khuôn khổ Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp UBND tỉnh Khánh Hòa tổ chức hội thảo khoa học "Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Chăm trong kỷ nguyên mới". 

Hội thảo quy tụ đông đảo nhà nghiên cứu, chuyên gia bảo tồn, nhà quản lý văn hóa và nghệ nhân người Chăm.

Khi giá trị văn hóa đối mặt với thách thức của thời gian

Hội thảo diễn ra trong bối cảnh nhiều giá trị văn hóa Chăm đang đứng trước những thách thức mới khi biến đổi khí hậu, quá trình đô thị hóa và sự thay đổi trong đời sống xã hội tác động ngày càng mạnh mẽ đến các di sản vật thể và phi vật thể.

Phát biểu tham luận, PGS.TS Ngô Văn Doanh cho rằng hệ thống đền tháp Chăm còn lại ở Khánh Hòa và khu vực Nam Trung Bộ là những minh chứng đặc sắc cho tiến trình phát triển nghệ thuật kiến trúc Champa qua nhiều thế kỷ. 

Từ cụm tháp Hòa Lai, Tháp Bà Pô Nagar đến Pô Klong Garai, Pô Rome, mỗi công trình đều phản ánh những giai đoạn phát triển khác nhau của nền nghệ thuật Champa.

Theo ông, ngoài các di tích đã được UNESCO ghi danh, các quần thể đền tháp Chăm, hệ thống thủy lợi cổ, lễ hội, sử thi và nhiều loại hình di sản khác cần tiếp tục được nghiên cứu, nhận diện và quảng bá rộng rãi hơn trên bản đồ di sản văn hóa Việt Nam và thế giới.

Nhiều tham luận cũng cảnh báo tình trạng xuống cấp của các đền tháp Chăm dưới tác động của môi trường tự nhiên. Các chuyên gia đề xuất tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ trong bảo tồn vật liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu số về hiện trạng di tích, đẩy mạnh quan trắc môi trường và bố trí nguồn lực thường xuyên cho công tác bảo trì định kỳ.

Ở lĩnh vực di sản phi vật thể, ThS Dương Thị Anh (Cục Di sản văn hóa) cho rằng nghề làm gốm truyền thống của người Chăm dù đã được UNESCO ghi danh vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp vẫn đang đối mặt với nguy cơ đứt gãy truyền nghề do thiếu lớp kế cận, nguyên liệu hạn chế và sức ép cạnh tranh từ sản phẩm công nghiệp.

Theo bà, bảo tồn di sản không đồng nghĩa với việc "đóng băng" các giá trị truyền thống mà cần tạo điều kiện để di sản tiếp tục thích ứng với đời sống đương đại, trở thành nguồn lực cho phát triển du lịch văn hóa, kinh tế sáng tạo và sinh kế bền vững cho cộng đồng.

Giữ hồn văn hóa Chăm trong kỷ nguyên mới

Nhiều ý kiến tại hội thảo thống nhất rằng trong kỷ nguyên mới, bảo tồn văn hóa Chăm không chỉ dừng lại ở việc gìn giữ những công trình cổ hay phục dựng nghi lễ truyền thống, mà quan trọng hơn là giúp di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng. 

Việc bảo tồn cần được trao truyền cho thế hệ trẻ và đóng góp vào sự phát triển bền vững của địa phương cũng như đất nước.

Tại hội thảo, ban tổ chức đã cho ra mắt trang thông tin điện tử di sản văn hóa Chăm tại Khánh Hòa. Thông qua ứng dụng công nghệ số, Khánh Hòa hướng đến mục tiêu nâng cao trải nghiệm và khả năng tiếp cận của công chúng đối với di sản văn hóa Chăm, góp phần thúc đẩy việc bảo tồn đi đôi với phát huy trong bối cảnh chuyển đổi số.

Ông Nguyễn Long Biên - Phó chủ tịch thường trực UBND tỉnh Khánh Hòa - cho biết thông qua những "hiến kế" của các đại biểu tại hội thảo, thời gian tới tỉnh sẽ phối hợp với các nhà khoa học, chuyên gia và đặc biệt là cộng đồng người Chăm, tập trung nhận diện đầy đủ giá trị di sản văn hóa Chăm, từ kiến trúc đền tháp, lễ hội đến các nghề thủ công truyền thống.

Việc này nhằm nghiên cứu đề ra các giải pháp khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên văn hóa  gắn với phát triển du lịch, kinh tế sáng tạo, tạo sinh kế bền vững, nâng cao đời sống người dân. Qua đó góp phần đưa văn hóa Chăm trở thành một trong những sản phẩm văn hóa đặc trưng của Khánh Hòa.