Khó khăn vì thiếu đất
Năm 2012, gia đình anh Lô Văn Kỳ cùng hàng trăm hộ dân khác (ở xã Đồng Văn cũ) di chuyển ra bản Piêng Cu (xã Tiền Phong) để nhường đất xây dựng thủy điện Hủa Na. Ra khu tái định cư, mỗi hộ dân được cấp 400 m2 đất ở, mỗi khẩu 200 m2 đất ruộng và mỗi gia đình 2 - 3 ha đất rừng sản xuất.
"Lúc đó, cũng vì lợi ích chung và được giải thích là cuộc sống ở khu tái định cư sẽ tốt hơn nên chúng tôi không đắn đo gì nhiều mà sẵn sàng di dời để xây thủy điện. Tuy nhiên, ra đây, đất sản xuất quá ít nên cuộc sống gặp nhiều khó khăn", anh Kỳ phản ánh.
Bản Piêng Cu, điểm tái định cư mới của hàng trăm hộ dân nhường đất để xây dựng thủy điện Hủa Na
ẢNH: K.HOAN
Sau khi được chia đất, khu đất ruộng được gia đình anh Kỳ trồng lúa nước. Còn 2 ha đất rừng nằm cách nhà khoảng 3 km sau khi được cấp, gia đình anh định phát để trồng keo thì chính quyền địa phương yêu cầu dừng lại vì khu vực này thuộc rừng tự nhiên, không được chuyển đổi thành rừng sản xuất.
"Thay vì phát cây để trồng keo, hàng chục hộ dân chúng tôi phải khoanh nuôi, bảo vệ và chỉ nhận được mức thù lao mỗi năm 400.00 đồng/ha", anh Kỳ cho hay.
Ruộng không cung cấp đủ gạo ăn cho gia đình, đất rừng được giao không thể sản xuất, vợ chồng anh Kỳ phải đi làm thuê để kiếm sống. Nhiều người trẻ ở đây cũng phải rời bản làng, tìm đến các khu công nghiệp để làm công nhân. Vì hoàn cảnh nên anh Kỳ không đi xa mà ở nhà ai thuê gì làm nấy, còn không có việc, vào mùa măng thì lên rừng hái măng đem về bán.
"Ở quê cũ, đất rộng, nhà có nhiều rẫy nên không bao giờ bị thiếu gạo. Thức ăn cũng nhiều vì có cá dưới sông, măng trong rừng. Đến đây, đường sá đi lại thuận lợi hơn, nhưng làm ăn khó khăn lắm", anh Kỳ thở dài.
Gia đình bà Vi Thị Viêng, hàng xóm của anh Kỳ, gồm 5 nhân khẩu, được cấp 1.000 m2 đất ruộng và 2 ha đất rừng. "Được mùa thì chừng đó ruộng cũng không cấp đủ gạo ăn, đất rừng cấp cho gia đình sản xuất thì không được phát để trồng cây khác nên có cũng như không, chúng tôi phải vào rừng hái măng thôi", bà Viêng nói.
Không chỉ đối mặt với khó khăn khi thiếu sinh kế, nhiều năm qua, hàng trăm hộ dân ở bản tái định cư này còn thiếu nước sinh hoạt trong mùa khô. Trước khi người dân đến tái định cư, chủ dự án nhà máy thủy điện Hủa Na cho đào 12 giếng nước để cung cấp nước, nhưng sau một thời gian sử dụng, nhiều giếng cạn trơ đáy. Chính quyền địa phương sau đó cho khoan một số giếng nhưng không tìm được nguồn nước nên bỏ cuộc.
Năm 2025, sau trận lũ lớn, hệ thống nước tự chảy dẫn từ trên núi về bản bị hỏng khiến nước sinh hoạt ở đây càng bị thiếu hụt. Mới đây, chính quyền địa phương cho khắc phục tạm đường ống dẫn nước từ núi nhưng nước yếu nên vẫn không cấp đủ. Những ngày nắng nóng, người dân phải khoét giếng sâu để tìm nước song cũng rất khó khăn vì nguồn nước ngầm ở đây rất khan.
Gỡ mãi vẫn… rối
Người dân bản Piêng Cu lên rừng hái măng
ẢNH: K.HOAN
Để xây dựng thủy điện Hủa Na, năm 2012, có 1.362 hộ dân ở đã phải di dời đến nơi ở mới để nhường đất cho thủy điện. Sau khi ra các khu tái định cư, việc cấp đất trồng lúa, đất rừng cho người dân gặp khó do quỹ đất hẹp. Việc bồi thường đất chênh lệch giữa nơi ở cũ và nơi ở mới cũng xảy ra nhiều bất đồng quan điểm giữa chính quyền H.Quế Phong cũ và chủ thủy điện.
Sau nhiều năm tranh cãi và tham vấn ý kiến của bộ, ngành, chủ đầu tư nhà máy thủy điện đã đồng ý bồi thường theo từng loại đất giữa nơi ở cũ và mới như quan điểm của chính quyền địa phương. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn 206 hộ dân chưa được giải quyết.
Tại xã Tiền Phong, theo báo cáo của UBND xã, có 53 hộ dân ở bản Piêng Cu chưa có ruộng nước do vị trí khai hoang nằm cách khu dân cư 6 - 7 km nên người dân không nhận ruộng. Ông Lô Văn Thứ, một người dân ở bản này, cho biết sau 6 năm đến nơi ở mới, chủ đầu tư mới giao ruộng nhưng ruộng quá xa nhà, đường đi khó khăn nên người dân không nhận.
Đến khu tái định cư, sau 4 năm được hỗ trợ gạo, ruộng không có nên người dân phải tứ tán đi làm thuê để kiếm tiền đong gạo. Bức xúc vì cuộc sống khó khăn, người dân trong bản đã nhiều lần đề nghị chính quyền địa phương sớm thực hiện việc hỗ trợ sinh kế, nhưng đến nay vẫn chưa có kết quả.
Cũng theo báo cáo, có 60 hộ dân của xã chưa được cấp đất nông nghiệp lẫn đất trồng trồng cây lâu năm. Trong đó, 40 hộ do quỹ đất vướng đất rừng tự nhiên, chưa thể chuyển đổi thành rừng sản xuất để giao cho người dân, 24 hộ còn lại đã được lập phương án giao đất nhưng không còn quỹ đất để giao.
Tại cuộc họp mới đây do UBND tỉnh Nghệ An tổ chức để giải quyết các khó khăn này, Phó chủ tịch UBND tỉnh Phùng Thành Vinh chỉ đạo UBND xã Tiền Phong phê duyệt phương án đối chiếu đất nông nghiệp giữa nơi ở cũ và mới của 93 hộ dân còn lại để làm cơ sở bồi thường cho người dân, hoàn thành trước ngày 30.11 tới. Ông Vinh cũng yêu cầu xã Tiền Phong phối hợp chủ đầu tư thủy điện rà soát, thống kê vị trí, diện tích rừng tự nhiên đã lập hồ sơ giao cho người dân nhưng thuộc phạm vi chuyển mục đích sử dụng rừng của UBND tỉnh Nghệ An.
Bà Lô Thị Nguyệt, Chủ tịch UBND xã Tiền Phong, cho biết xã đã phối hợp với các đoàn thể vận động 53 hộ dân đã có ruộng nhận ruộng nhưng không thành vì người dân cho rằng ruộng quá xa và đề nghị được bồi thường bằng tiền mặt. Nhưng Quyết định số 2327 năm 2009 của UBND tỉnh Nghệ An lại không cho phép việc này nên rất khó thực hiện.
"Hiện nay, chủ đầu tư thủy điện Hủa Na đã có sẵn tiền để chi trả tiền bồi thường chênh lệch đất và hỗ trợ cho người dân nhưng do vướng quy định nêu trên nên rất khó thực hiện", bà Nguyệt nói.
Để giải quyết vướng mắc này, bà Nguyệt cho hay, xã sẽ kiến nghị UBND tỉnh điều chỉnh Quyết định 2327 cho phù hợp với thực tế để những hộ dân không thể bố trí được đất ruộng và đất sản xuất thì nhận bồi thường, hỗ trợ bằng tiền để tự tạo sinh kế cho gia đình.
