Hành động nào khi 'rào cản' thương mại ngày càng tăng?

Tăng "rào cản", nông sản là tâm điểm

Theo bà Nguyễn Thị Thương Linh - Phó giám đốc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam chi nhánh Đồng bằng sông Cửu Long, các vụ kiện phòng vệ thương mại tăng tỉ lệ thuận với số lượng hiệp định thương mại tự do (FTA) Việt Nam tham gia.

Báo cáo của Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) cho thấy đến cuối năm 2024, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam nằm trong phạm vi của 121 biện pháp phòng vệ thương mại mà nước ngoài áp dụng.

Hàng hóa Việt Nam đối mặt "rào cản" thương mại ngày càng tăng trong bối cảnh kim ngạch xuất khẩu đã thiết lập cột mốc ấn tượng sau khoảng 30 năm. Trong đó, nếu năm 1995 xuất khẩu chỉ khoảng 5,2 tỉ USD, thì đến năm ngoái đã vượt 475 tỉ USD, tăng khoảng 91,3 lần.

Ông Chu Thắng Trung - Phó cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại - khẳng định việc áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại trên thế giới là xu hướng tất yếu của thương mại toàn cầu.

Trong bối cảnh "rào cản" thương mại ngày càng gia tăng thì nhóm hàng nông, lâm, thủy sản trở thành "tâm điểm" của các cuộc điều tra. Vì sao như vậy?

Đầu tiên, nhóm hàng nông sản có một đặc điểm dễ trở thành "đối tượng" bị điều tra do tính đồng nhất của hàng hóa, khó phân biệt nguồn gốc. Điều này khác hẳn so với một chiếc ô tô có những đặc điểm kỹ thuật riêng, có thể xác định rõ là của hãng Toyota hay Honda.

Kế đến, nông sản là mặt hàng có tác động lớn và hầu như quốc gia nào cũng có chính sách bảo vệ nhất định đối với ngành sản xuất trong nước. Do đó, khi chịu sức ép cạnh tranh từ bên ngoài, các biện pháp phòng vệ thương mại thường được cơ quan điều tra của nước nhập khẩu sử dụng nhằm bảo vệ ngành nông nghiệp của họ.

Minh bạch là "chìa khóa" phòng ngừa rủi ro

Ông Trần Lam Sơn - nhà sáng lập Thiên Minh Furniture và là Ủy viên Ban Thường vụ Hiệp hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TPHCM - cho biết việc vướng vào các cuộc điều tra phòng vệ thương mại là điều khiến doanh nghiệp lo ngại, bởi áp lực về chi phí ứng phó, thiếu thông tin và khối lượng hồ sơ lớn. 

"Khi có thông tin điều tra, doanh nghiệp phải bỏ rất nhiều chi phí, công sức và thực hiện rất nhiều nội dung giải trình", ông cho biết.

Bà Linh khẳng định việc gặp khó với các vụ việc phòng vệ thương mại xuất phát từ tư duy của doanh nghiệp khi có đến 68% doanh nghiệp được khảo sát không quan tâm đến vấn đề phòng vệ thương mại. "Chính tư duy cho rằng việc này xảy ra với ai đó chứ không phải doanh nghiệp mình dẫn đến sự chuẩn bị và hành động chưa đầy đủ", bà Linh lý giải.

Theo bà, khi xảy ra các vụ kiện, tỉ lệ doanh nghiệp đáp ứng được yêu cầu của cơ quan điều tra là rất thấp. Đặc biệt, dữ liệu liên quan đến chi phí và tính minh bạch trong chuỗi cung ứng gần như chưa đáp ứng được yêu cầu giải trình.

Rõ ràng, liên quan đến vấn đề nêu trên, việc doanh nghiệp chuyển từ trạng thái "thụ động" sang "chủ động" là cần thiết.

Chẳng hạn khi có chương trình đào tạo, thay vì chỉ cử nhân viên tham gia, chủ doanh nghiệp cần trực tiếp dự để hiểu và trang bị tư duy trong việc tổ chức lại hệ thống dữ liệu, minh bạch thông tin. "Đây là nền tảng để giải trình, chứng minh với cơ quan điều tra nếu không may xảy ra vụ kiện", bà Linh nói.

Đồng quan điểm, ông Chu Thắng Trung cho rằng doanh nghiệp không chỉ tiến hành các giao dịch thương mại đơn thuần mà cần phải nâng cao năng lực tuân thủ các yêu cầu của thị trường, tức phải quản trị rủi ro trong bối cảnh môi trường kinh doanh đầy biến động.

Muốn vậy, lãnh đạo doanh nghiệp cần có định hướng, xây dựng chiến lược và tổ chức hệ thống quản trị nhằm xử lý, ngăn ngừa rủi ro phát sinh. Trong đó, phòng vệ thương mại là một trong những rủi ro cần được chủ động quản trị.

Theo ông Trung, khi năng lực của doanh nghiệp đáp ứng được các yêu cầu của quá trình điều tra phòng vệ thương mại sẽ dễ dàng vượt qua. "Thậm chí, doanh nghiệp còn đáp ứng được các yêu cầu khác vì về cơ bản đều đòi hỏi một nền tảng chung, đó là hệ thống quản trị minh bạch, dễ giải trình, có số liệu xuyên suốt và các dữ liệu được kết nối logic với nhau", ông Trung nói.

Rõ ràng, sự chuẩn bị có hệ thống cùng với việc minh bạch dữ liệu sẽ là "chìa khóa" phòng ngừa rủi ro, giúp doanh nghiệp ứng phó tốt hơn trước xu hướng phòng vệ thương mại ngày càng gia tăng theo độ mở của nền kinh tế.