Minh, 26 tuổi, lập trình viên tại TP HCM, luôn bắt đầu mỗi sáng thứ Hai bằng cảm giác đầu óc mông lung, cơ thể nặng trĩu dù không mắc bệnh lý gì.
Suốt từ thứ Hai đến thứ Sáu, Minh duy trì kỷ luật đi ngủ lúc 23h và thức dậy lúc 6h30. Nhưng khi cuối tuần đến, lịch trình đó sụp đổ. Chàng trai thức đến 2 hoặc 3h sáng để chơi game và gặp gỡ bạn bè, rồi ngủ nướng tới tận trưa hôm sau. Đến tối Chủ nhật, khi Minh cố ép mình chợp mắt sớm để đón tuần mới, bộ não từ chối tuân thủ.
"Tôi lăn lộn tìm mọi cách để ngủ nhưng vẫn trằn trọc rồi thiếp đi", Minh kể, thêm rằng đi làm vào sáng thứ Hai với cái đầu đặc quánh sương mù, nhịp tim bất ổn và năng suất chạm đáy.
Thu Hà, 24 tuổi, chuyên viên truyền thông, tại Tây Ninh, cũng đối mặt với hiện tượng này qua những cơn sóng ngầm cảm xúc. Dù giữ thời gian biểu đều đặn suốt 7 ngày, cô vẫn bị nhấn chìm bởi cảm giác bất an dai dẳng mỗi khi hai ngày cuối tuần khép lại.
Ý nghĩ về hàng chục email chờ phản hồi, các cuộc họp giao ban và những chỉ tiêu công việc treo lơ lửng khiến cơ thể cô gái phản ứng như thể đối mặt với hiểm nguy khi lòng bàn tay vã mồ hôi, lồng ngực hồi hộp và dạ dày cồn cào buồn nôn. Đến giữa tuần, guồng quay công việc đã vào quỹ đạo, cơn lo âu mới dần lắng xuống.
Nhiều người trẻ uể oải, chán nản mỗi sáng thứ hai. Ảnh minh họa: Pixabay
Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Vương Nguyễn Toàn Thiện, Giám đốc chuyên môn Trung tâm Tham vấn và Trị liệu Tâm lý Lumos, nói hiện tượng tâm lý này, được giới chuyên môn gọi là hội chứng u uất thứ Hai hay Monday Blues, đang hiện diện ngày càng rõ nét trong đời sống đô thị của người trẻ.
Gốc rễ của Monday Blues nằm ở sự đứt gãy giữa nhịp sinh học tự nhiên và cấu trúc thời gian mà xã hội hiện đại áp đặt. Thạc sĩ Thiện cho biết hiện tượng này mang màu sắc của sự trì trệ sinh lý và cảm xúc, thay vì cảm giác sợ hãi thuần túy. Người trải qua nó thường không thấy sợ, mà thấy "không muốn bắt đầu", thiếu hứng thú và khó khởi động cơ thể.
Khi lịch ngủ cuối tuần chênh lệch quá lớn so với ngày thường, melatonin chưa giảm hoàn toàn trong khi cortisol buổi sáng không tăng đúng nhịp vào thứ Hai. Não bộ kẹt giữa hai múi giờ, khiến chức năng điều hành của vùng vỏ não trước trán suy giảm.
Khả năng ra quyết định, tốc độ xử lý thông tin và độ chính xác trong công việc theo đó giảm sút. Chuyên gia "ví cảm giác này giống như vừa trải qua một chuyến bay lệch múi giờ".
Không phải mọi cơn uể oải đầu tuần đều đáng lo. Ông Thiện lưu ý ranh giới quan trọng giữa mệt mỏi sinh lý và bệnh lý. Nếu cảm giác nặng nề chỉ thoáng qua vào sáng thứ Hai rồi nhường chỗ cho nhịp sống bình thường trong ngày, đó là phản ứng thích nghi của cơ thể.
Ngược lại, khi trạng thái kiệt quệ kéo dài suốt tuần, đi kèm sự hoài nghi về ý nghĩa công việc, cáu gắt, mất kiên nhẫn và rối loạn giấc ngủ dai dẳng, đó có thể là tín hiệu sớm của hội chứng kiệt sức nghề nghiệp (burnout) hoặc trầm cảm. Trong những trường hợp này, người gặp vấn đề nên chủ động tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ tâm thần.
Chuyên gia khuyến nghị giữ độ lệch giờ ngủ cuối tuần trong khung một đến hai giờ và tránh ngủ bù quá nhiều. Việc dọn dẹp, lên kế hoạch công việc từ chiều thứ Sáu giúp giảm gánh nặng tâm lý cho ngày đầu tuần.
Vào sáng thứ Hai, nên tiếp xúc ánh sáng tự nhiên 15 đến 30 phút sau khi thức dậy, đi bộ nhanh hoặc giãn cơ nhẹ để kích hoạt tuần hoàn, ăn sáng giàu protein và carbohydrate phức hợp, đồng thời lùi thời điểm uống cà phê đến khoảng 60 đến 90 phút sau khi tỉnh giấc để phù hợp với nhịp cortisol tự nhiên.
Về phía tổ chức, doanh nghiệp có thể hạn chế xếp cuộc họp quá sớm và tránh giao deadline quan trọng ngay đầu tuần, dành 30 đến 60 phút đầu ngày để nhân viên sắp xếp công việc, đồng thời khuyến khích văn hóa nghỉ ngơi thực sự vào cuối tuần.
Chuyên gia gửi tới người trẻ một nguyên tắc giản dị: "Đừng bắt đầu thứ Hai bằng việc khó nhất". Thay vì lao vào ngọn núi công việc nặng nề nhất, hãy chọn một nhiệm vụ nhỏ, rõ ràng, hoàn thành trọn vẹn trong 10 đến 15 phút đầu tiên.
Khi não bộ có cảm giác hoàn thành, nó giải phóng dopamine, chất dẫn truyền thần kinh gắn với động lực và phần thưởng, tạo đà tích cực cho cả ngày.
Với Minh, thứ Hai không nhất thiết phải là cơn ác mộng, mà có thể trở thành một ngày khởi động nhẹ nhàng, nếu anh biết tôn trọng nhịp sinh học và nhu cầu nghỉ ngơi của chính mình, chuyên gia nhận định.
Mỹ Ý
