Ước tính hơn 3.000 trẻ mắc ung thư mỗi năm, song Việt Nam thiếu hệ thống ghi nhận quốc gia nên ung thư nhi chưa được quan tâm.
BS.CK2 Nguyễn Đình Văn, Trưởng khoa Ung bướu - Huyết học, Bệnh viện Nhi đồng 2, nói như trên tại hội thảo phòng chống ung thư ngày 31/7. Ông cho rằng mọi người nghĩ bệnh ung thư là "của người lớn" bởi số bệnh nhân nhiều, được truyền thông thường xuyên và nhiều bệnh viện điều trị. Trong khi đó, ít trẻ em bị ung thư nên chưa được quan tâm dù đây là nhóm bệnh nhân cần hệ thống điều trị chuyên biệt.
Hiện Việt Nam chưa có hệ thống ghi nhận ung thư ở trẻ em trên phạm vi toàn quốc. Ước tính từ tỷ lệ ung thư trung bình toàn cầu, mỗi năm cả nước có khoảng 3.000-3.500 trẻ mắc bệnh. Con số này thấp hơn rất nhiều so với số ca ung thư ở người lớn song cho thấy đây là gánh nặng đáng kể đối với hệ thống y tế.
Tại Bệnh viện Nhi đồng 2, đến giữa năm 2026 có hơn 1.670 bệnh nhi ung thư được điều trị. Giai đoạn 2024-2025, bệnh viện tiếp nhận khoảng 400 ca, trong đó bệnh bạch cầu cấp dòng lympho là loại ung thư thường gặp nhất.
Theo bác sĩ Văn, trẻ em không có chương trình tầm soát ung thư như ở người lớn. Nhiều trường hợp chậm phát hiện làm giảm cơ hội điều trị thành công.
Tuy nhiên, nhiều bệnh ung thư ở trẻ có khả năng chữa khỏi nếu được chẩn đoán sớm và điều trị đúng phác đồ. Phân tích sơ bộ tại Khoa Ung bướu - Huyết học, Bệnh viện Nhi đồng 2, tỷ lệ sống của bệnh nhi vượt 70%, cao hơn mục tiêu tối thiểu 60% mà Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đặt ra cho chương trình toàn cầu về ung thư trẻ em vào năm 2030.
BS.CK2 Nguyễn Đình Văn, Trưởng khoa Ung bướu - Huyết học, Bệnh viện Nhi đồng 2 TP HCM, tại hội thảo phòng chống ung thư ngày 31/7. Ảnh: Vân Sơn
Số trẻ ung thư được phát hiện ngày càng nhiều phản ánh hệ thống y tế nhận diện tốt hơn, giúp nhiều trẻ điều trị đúng phác đồ. Tuy nhiên, điều này cũng tạo áp lực lớn lên các trung tâm chuyên sâu khi năng lực điều trị chưa tăng tương ứng.
Điểm nghẽn lớn nhất là thiếu cơ sở vật chất và mạng lưới điều trị. Trẻ em ung thư cần điều trị kéo dài, chăm sóc hỗ trợ liên tục, trong khi số trung tâm chuyên sâu còn ít, bệnh nhân dồn về vài bệnh viện lớn. Y tế tuyến dưới cũng chưa đủ năng lực đảm nhận nhiều khâu điều trị và theo dõi biến chứng.
Cả nước hiện có chưa đến 100 bác sĩ chuyên điều trị ung thư trẻ em. Đây là chuyên ngành đòi hỏi trình độ cao, cường độ làm việc lớn và áp lực tâm lý nặng nhưng thiếu chính sách thu hút, giữ chân nhân lực. Đào tạo y khoa cũng chưa chú trọng đúng mức chuyên ngành ung thư trẻ em, phát hiện sớm và chăm sóc tại tuyến dưới còn nhiều hạn chế.
Theo bác sĩ Văn, để giảm quá tải cần mở rộng mạng lưới điều trị theo mô hình vệ tinh. Tuyến dưới đảm nhận các giai đoạn điều trị phù hợp và theo dõi sau điều trị. Các trung tâm chuyên sâu tập trung tiếp nhận ca mới và bệnh nhân nặng.
Trẻ em điều trị tại khoa Ung bướu - Huyết học, Bệnh viện Nhi đồng 2. Ảnh: Quỳnh Trần
Thực tế ở khu vực phía Nam cho thấy nhu cầu điều trị ung thư trẻ em tăng rất nhanh. Trước năm 2011, chỉ Bệnh viện Nhi đồng 1 điều trị nhóm bệnh này. Bệnh viện Nhi đồng 2 tham gia điều trị từ năm 2011, khoảng 5 năm sau đã rơi vào tình trạng quá tải. Giai đoạn 2018-2019, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố hoạt động và nhanh chóng đối mặt tình trạng tương tự.
"Điều đó cho thấy cần tiếp tục mở rộng các trung tâm điều trị và nâng cao năng lực y tế địa phương", bác sĩ Văn nói. Tuyến dưới đủ sức đảm nhận những bệnh nhân trong khả năng, áp lực cho các bệnh viện tuyến cuối sẽ giảm đáng kể.
Ung thư đang là một trong những gánh nặng y tế lớn tại Việt Nam. Năm 2024 cả nước ghi nhận 177.404 ca ung thư mới và 111.015 ca tử vong, tương đương gần 5 phút có một người chết vì căn bệnh này. So với năm 2008, số ca mắc mới tăng khoảng 59%, số tử vong tăng khoảng 35%. WHO dự báo số ca ung thư tại Việt Nam có thể tiếp tục tăng 61% trong giai đoạn 2024-2050.
Lê Phương
